Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizin çok önemli bir konusu olan yazım kuralları üzerinde duracağız. Biliyorsunuz, kelimeleri ve sayıları doğru yazmak, hem bizim ne demek istediğimizi başkalarına anlatmak için hem de derslerimizde başarılı olmak için çok önemli. Şimdi önümüzdeki etkinliklere bir göz atalım ve hep birlikte yanlışları bulup doğrularını öğrenelim. Hazır mıyız?
9. ETKİNLİK Aşağıdaki paragrafta sayıların yazımında yanlışlıklar yapılmıştır. Bu yanlışlıkları bulunuz ve bunların doğrusunu yazınız.
Dün gece hiç uyuyamadım, çok heyecanlıydım. Öğretmenimiz bizi müzeye götürecekti. Saat 8.00’de okulun önünde buluşacaktık. Sınıfımız yirmidört kişiydi. Söylediği saatte hepimizin okulda olmasını istiyordu. İstediği gibi de oldu, tümsınıf eksiksiz oradaydık. Öğretmenimiz bizi 2’şer 2’şer olacak şekilde sıra yaptı. Ben 6’ncı sıradaydım. Keşke daha önde olsam diye düşündüm. Bizi müzeye götürecek otobüse doğru yürümeye başladık.
Hadi bakalım, bu paragrafta sayılarla ilgili hangi yanlışlar yapılmış, dikkatlice inceleyelim!
Adım 1: Paragrafı dikkatlice okuyup sayıları ve sayı bildiren ifadeleri bulalım.
- “8.00’de”
- “yirmidört”
- “2’şer 2’şer”
- “6’ncı”
Adım 2: Bulduğumuz sayı ifadelerinin yazım kurallarına uygun olup olmadığını kontrol edelim.
- “8.00’de”: Saatlerin yazımında saat ve dakika arasına nokta konur, ekler kesme işaretiyle ayrılır. Bu ifadede bir yanlışlık yok, doğru yazılmış.
- “yirmidört”: Birden fazla kelimeden oluşan sayılar genellikle ayrı yazılır. Mesela “on beş”, “yüz yirmi üç” gibi. Burada “yirmidört” kelimesi birleşik yazılmış. İşte ilk yanlışımızı bulduk!
- “2’şer 2’şer”: Bu tür sayılara üleştirme sayıları deriz. Yani bir şeyleri paylaştırırken, dağıtırken kullandığımız sayılar. Üleştirme sayıları rakamla değil, her zaman yazıyla yazılır. “İkişer, üçer, yüzer” gibi. Burada “2’şer” şeklinde rakamla yazılmış. Bu da ikinci yanlışımız!
- “6’ncı”: Bu bir sıra sayısı. Yani bir şeyin kaçıncı sırada olduğunu gösteriyor. Sıra sayıları rakamla yazıldığında sonuna kesme işareti konur ve ek getirilir. “6’ncı” ifadesi bu kurala uygun olarak doğru yazılmış. Mesela “birinci”, “yedinci” gibi düşünebilirsiniz.
Şimdi bulduğumuz yanlışları ve doğrularını aşağıya yazalım:
Yanlış
yirmidört
2’şer 2’şer
Doğru
yirmi dört
ikişer ikişer
10. ETKİNLİK Paragraftaki yazım yanlışlarını bulunuz.
Kokuşturma sabahdan başlamışdı. Bugün onun için yoğun bir gün olacaktı. Şehrin öteki ucundaki bir fabrikayı denetime gideceklerdi. Fabrika ile ilgili birçok şikâyet vardı. Bu şikâyetler üzerine bir denetim görevi çıkmışdı. Görevini en iyi şekilde yapmak istediğinden erkenden orada olması gerekdiğini düşündü.
Şimdi de bu paragraftaki bütün yazım yanlışlarını bulalım. Sadece sayılarla ilgili değil, tüm kelimelerin yazımına dikkat edelim.
Adım 1: Paragrafı dikkatlice okuyup yanlış olabilecek kelimeleri belirleyelim.
- “Kokuşturma”
- “sabahdan”
- “başlamışdı”
- “Şehrin”
- “birçok”
- “çıkmışdı”
- “gerekdiğini”
Adım 2: Belirlediğimiz kelimelerin yazım kurallarına uygun olup olmadığını kontrol edelim.
- “Kokuşturma”: Metnin anlamına baktığımızda “yoğun bir gün” ve “koşturma” kelimesinin anlamının daha uygun olduğunu görüyoruz. “Kokuşturma” kelimesi burada anlamsız kalıyor. Bu kelime, büyük ihtimalle “Koşturma” olması gerekirken yanlış yazılmış.
- “sabahdan”: Burada sert sessiz harflerle biten kelimelere gelen eklerin kuralını hatırlayalım. “Fıstıkçı Şahap” kuralı! “Sabah” kelimesi “h” harfiyle yani sert bir sessizle bitiyor. Bu yüzden “-dan” eki “-tan” şeklinde değişmeli. Doğrusu “sabahtan” olmalı.
- “başlamışdı”: Yine “Fıstıkçı Şahap” kuralı! “Başlamış” kelimesi “ş” harfiyle yani sert bir sessizle bitiyor. Bu yüzden “-dı” eki “-tı” şeklinde değişmeli. Doğrusu “başlamıştı” olmalı.
- “Şehrin”: Cümlenin başında olmadığı veya özel bir isim olmadığı sürece şehir kelimesinin baş harfi küçük yazılır. Burada özel bir şehir adı geçmiyor. O yüzden “Şehrin” yerine “şehrin” yazılmalıydı.
- “birçok”: “Birçok” kelimesi her zaman birleşik yazılır. Burada doğru yazılmış, bir yanlışlık yok.
- “çıkmışdı”: “Fıstıkçı Şahap” kuralı bir kez daha! “Çıkmış” kelimesi “ş” harfiyle yani sert bir sessizle bitiyor. Bu yüzden “-dı” eki “-tı” şeklinde değişmeli. Doğrusu “çıkmıştı” olmalı.
- “gerekdiğini”: Ve son olarak, yine “Fıstıkçı Şahap” kuralı! “Gerek” kelimesi “k” harfiyle yani sert bir sessizle bitiyor. Bu yüzden “-diğini” eki “-tiğini” şeklinde değişmeli. Doğrusu “gerektiğini” olmalı.
Şimdi bulduğumuz yanlış yazılan kelimeleri ve doğrularını aşağıya yazalım:
Yanlış yazılanlar
Kokuşturma
sabahdan
başlamışdı
Şehrin
çıkmışdı
gerekdiğini
Doğru yazımı
Koşturma
sabahtan
başlamıştı
şehrin
çıkmıştı
gerektiğini