Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 5. sınıf Türkçe öğretmenin. Bugün sana gönderdiğin bu çok güzel soruları birlikte çözeceğiz. Sakın çekinme, anlamadığın yer olursa tekrar sorabilirsin. Hazır mısın? Başlayalım!
Önce paragrafımızı dikkatlice okuyalım, sonra sorulara geçelim.
A. 1, 2, 3, 4, 5 ve 6. soruları yukarıdaki paragrafa göre cevaplayınız.
1. Sağlık size hangi kelimeleri çağrıştırıyor?
Çözüm:
Bu soru, senin kişisel düşünceni soruyor ama paragraftaki bilgilerden de faydalanabiliriz. Sağlık dediğimizde aklımıza ilk gelen şeyler genelde iyi hissetmek, mutlu olmak, enerjik olmak gibi durumlar olur. Paragraf da buna benzer şeylerden bahsediyor. Vücudumuzun, ruhumuzun ve sosyal hayatımızın iyi olması demek sağlık. O zaman aklımıza gelen kelimeler:
- Mutluluk
- Huzur
- Enerji
- Neşe
- İyi olma hâli
- Canlılık
- Yaşam sevinci
Sonuç:
Sağlık kelimesi bana mutluluk, huzur, enerji, neşe ve yaşam sevinci kelimelerini çağrıştırıyor.
2. Sağlıklı olmak demek sadece bedenimizin mi sağlıklı olmasıdır? Açıklayınız.
Çözüm:
Hemen paragrafın ilk cümlesine bakalım:
“Sağlık, sadece vücudumuzun sağlıklı olması anlamına gelmez. Sağlıklı insan, bedenen, ruhen ve sosyal bakımdan tam bir iyi olma hâli içerisindedir.”
Gördüğün gibi, yazar bu konuda bize çok net bir bilgi veriyor. Sağlıklı olmak sadece vücudumuzun iyi olması değilmiş. Ruhumuzun yani iç dünyamızın, duygularımızın da iyi olması ve sosyal ilişkilerimizin, yani arkadaşlarımızla, ailemizle olan bağlantılarımızın da sağlam olması gerekiyormuş.
Sonuç:
Hayır, sağlıklı olmak sadece bedenimizin sağlıklı olması demek değildir. Paragrafa göre sağlıklı insan, bedenen, ruhen ve sosyal bakımdan tam bir iyi olma hâli içinde olmalıdır.
3. Yazara göre sağlıklı kişilerde hangi özellikler vardır?
Çözüm:
Paragrafı dikkatlice okuduğumuzda, sağlıklı insanların özelliklerini sıralıyor. Hadi birlikte bulalım:
“İyimserdir, keyiflidir, arzu doludur, gözleri canlıdır, çevresiyle uyumludur ve yaşamdan zevk alır.”
Bunları madde madde yazalım ki daha net olsun.
Sonuç:
Yazara göre sağlıklı kişilerde şu özellikler vardır:
- İyimserdirler (olumlu düşünürler).
- Keyiflidirler (mutlu ve eğlencelidirler).
- Arzu doludurlar (istekleri, hedefleri vardır).
- Gözleri canlıdır (enerjik görünürler).
- Çevresiyle uyumludurlar (çevrelerine kolayca ayak uydururlar).
- Yaşamdan zevk alırlar (hayattan keyif almayı bilirler).
- Yaratıcı tarafları aktiftir (yeni şeyler üretmeyi severler).
- Boş zamanlarını iyi değerlendirirler.
- Hayattan, ailesinden, arkadaşlarından keyif alırlar.
4. Sağlıklı insan gerçekten yaratıcı olur mu?
Çözüm:
Paragrafın sonlarına doğru bu konuya değiniliyor. Şöyle diyor:
“Yaratıcı tarafı aktif dur.”
Buradaki “aktif dur” ifadesi, “hareketlidir, çalışır” anlamlarına geliyor. Yani sağlıklı bir insanın yeni fikirler üretmeye, bir şeyler yapmaya daha yatkın olduğunu anlatıyor. Bu da yaratıcılık demektir.
Sonuç:
Evet, paragrafta belirtildiği gibi sağlıklı bir insanın yaratıcı tarafı aktif olur. Yani sağlıklı insanlar daha kolay yeni fikirler üretebilir ve üretken olabilirler.
5. Siz, sağlıklı olmak için neler yapıyorsunuz?
Çözüm:
Bu soru da senin kendi hayatınla ilgili. Sağlıklı olmak için hepimizin yapması gereken şeyler var. Mesela, dengeli beslenmek, spor yapmak, yeterince uyumak, arkadaşlarımızla güzel vakit geçirmek gibi. Paragraf da sosyal ilişkilerin öneminden bahsetmişti.
Sonuç:
Ben sağlıklı olmak için düzenli beslenmeye, her gün spor yapmaya, bol su içmeye ve yeterince uyumaya dikkat ediyorum. Ayrıca arkadaşlarımla ve ailemle keyifli vakit geçirerek ruh sağlığımı da korumaya çalışıyorum.
6. “Sağlık” kelimesini metindeki anlamıyla bir cümlede kullanınız.
Çözüm:
Metinde sağlık sadece fiziksel değil, ruhsal ve sosyal iyi olma hâli olarak tanımlanmıştı. Şimdi bu geniş anlamı içeren bir cümle kuralım.
Sonuç:
Gerçek sağlık, sadece hasta olmamak değil, aynı zamanda ruhumuzun huzurlu, zihnimizin berrak ve sosyal ilişkilerimizin güçlü olması demektir.
Şimdi gelelim dil bilgisi sorularına, yani ses olaylarına!
B. Aşağıdaki cümlelerde verilen boşlukları doldurunuz.
“Bir hafta sonra İstanbul’a veda edeceğim.” cümlesinde “edeceğim” kelimesi ünsüz yumuşamasına uğramıştır.
Çözüm:
Burada “edeceğim” kelimesine bakıyoruz. Bu kelimenin kökü “etmek” fiilidir. “Etmek” fiiline “-ecek” ve “-im” ekleri geldiğinde “et-” kökündeki “t” sesi, iki ünlü arasına geldiği için “d” sesine dönüşür. Yani t sert ünsüzü, d yumuşak ünsüzüne dönüşür. Buna ünsüz yumuşaması diyoruz.
Sonuç:
edeceğim
“Sınıf panosunda, yazdığımız şiirleri sergiliyoruz.” cümlesindeki “sergiliyoruz” kelimesinde ünlü daralması vardır.
Çözüm:
“Sergiliyoruz” kelimesinin kökü “sergile-” fiilidir. “-yor” şimdiki zaman eki geldiğinde, fiil kökünün sonundaki geniş ünlü (a, e) dar ünlüye (ı, i, u, ü) dönüşebilir. Burada “sergilemek” fiilindeki “e” sesi, “-yor” ekinden dolayı “sergiliyoruz” şekline dönüşerek daralmıştır.
Sonuç:
sergiliyoruz
“Bir zamanlar ekmeğimizi bölüşürdük.” cümlesinde ses olaylarından “ünsüz yumuşaması” vardır.
Çözüm:
Bu cümlede dikkatimizi çeken kelime “ekmeğimizi”. Bu kelimenin kökü “ekmek”tir. “Ekmek” kelimesine “-imiz” eki geldiğinde, kelimenin sonundaki “k” sert ünsüzü, iki ünlü arasına geldiği için “ğ” yumuşak ünsüzüne dönüşmüştür. Bu olaya ünsüz yumuşaması denir.
Sonuç:
ünsüz yumuşaması
“Bahçedeki gülleri martta buduyoruz.” cümlesindeki “buduyoruz” kelimesinde “ünlü daralması” olmuştur.
Çözüm:
“Buduyoruz” kelimesinin kökü “buda-” fiilidir. “-yor” şimdiki zaman eki geldiğinde, “buda-” fiilindeki “a” geniş ünlüsü, “-yor” ekinden dolayı “buduyoruz” şekline dönüşerek daralmıştır. Tıpkı “sergiliyoruz” örneğindeki gibi, bu da bir ünlü daralmasıdır.
Sonuç:
ünlü daralması
“Onlar; o akşam komşumuzun hasta olan oğlunu ziyaret etmek için gittiler.” cümlesinde noktalama yanlışına sebep olan noktalama işareti “noktalı virgül (;)“dir.
Çözüm:
Cümleye baktığımızda “Onlar;” ifadesiyle başlıyor. Tek bir özneyi belirtirken veya yüklemden uzak düşmüş özneyi ayırmak için noktalı virgül (;) yerine virgül (,) kullanmamız gerekir. Noktalı virgül, genellikle birbiriyle ilgili cümleleri ayırmada veya içinde virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmada kullanılır. Burada sadece “Onlar” kelimesini vurgulamak için noktalı virgül kullanılması yanlıştır.
Sonuç:
noktalı virgül (;)
Aferin sana! Bütün soruları başarılı bir şekilde çözdük. Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Türkçe dersinde her zaman böyle dikkatli ve meraklı olmaya devam et!