Merhaba sevgili 5. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde bugün çok önemli bir konuya, kendi yazdığımız metinleri nasıl değerlendireceğimize bakacağız. Elindeki kağıtta gördüğün gibi, bir hikaye yazdıktan sonra kendimizi kontrol etmemiz için harika bir form var. Bu formdaki maddeleri tek tek inceleyelim ve ne anlama geldiklerini, kendimizi nasıl değerlendirmemiz gerektiğini beraber öğrenelim.
b) Yazma süreci tamamlandıktan sonra yazınızı aşağıdaki ölçeğe göre değerlendiriniz.
Bu kısım bize diyor ki, bir hikaye yazmayı bitirdiğimizde, acaba her şeyi doğru ve güzel yapmış mıyız diye kendimize soralım. Tıpkı bir ressamın resmini bitirdikten sonra şöyle bir geri çekilip “Acaba bir eksiği var mı?” diye bakması gibi düşünebilirsin. Şimdi gel, o maddelere tek tek bakalım ve ne anlama geldiklerini anlayalım.
ÖYKÜLEYİCİ METİN YAZMA ÖZ DEĞERLENDİRME FORMU
Bu form, kendi hikayeni değerlendirmen için sana bir rehber olacak. Her bir maddeyi okuduktan sonra, kendi hikayene bakıp:
- Evet: “Evet, bunu çok iyi yaptım, hiç sorun yok!” diyorsan.
- Kısmen: “Bunu yapabildim ama biraz daha iyi olabilirdi, tam emin değilim.” diyorsan.
- Hayır: “Hayır, bunu yapamadım, burada eksiğim var.” diyorsan, işaretleyeceksin.
Unutma, bu senin öğrenme yolculuğun. Eksiklerini görmek, bir sonraki yazında daha iyi olmanı sağlar!
Şimdi maddeleri tek tek inceleyelim:
1. Yazma konumu seçebilirim.
Adım 1: Bu madde bize şunu soruyor: Bir hikaye yazmaya başlamadan önce, ne hakkında yazacağını kendin belirleyebiliyor musun? Mesela, “Bir ormanda kaybolan çocuk” ya da “Uzayda yaşayan dost canlısı bir robot” gibi konuları aklına getirebiliyor musun?
Adım 2: Eğer konu bulmakta hiç zorlanmıyorsan, aklına hemen ilginç fikirler geliyorsa Evet işaretleyebilirsin. Eğer bazen zorlanıyor, biraz düşünmen gerekiyorsa Kısmen, yok eğer hiç konu bulamıyor, ne yazacağını bilemiyorsan Hayır işaretleyebilirsin.
Unutma: İyi bir hikaye, iyi bir konuyla başlar!
2. Yazma amacımı belirleyebilirim.
Adım 1: Bu madde, hikayeni neden yazdığını bilip bilmediğini soruyor. Amacın sadece eğlendirmek mi, bir ders vermek mi, yoksa bir duyguyu mu anlatmak?
Adım 2: Eğer “Ben bu hikayeyi okuyanları güldürmek için yazdım!” ya da “İyiliğin ne kadar önemli olduğunu anlatmak istedim.” gibi net bir amacın varsa Evet. Amacını tam olarak belirleyemediysen Kısmen, hiç düşünmediysen Hayır.
Unutma: Amacını bilmek, hikayeni daha güçlü yapar.
3. Yazıma uygun başlık oluşturabilirim.
Adım 1: Hikayene, okuyucunun dikkatini çekecek, hikayenin içeriğini anlatan güzel bir isim verebiliyor musun?
Adım 2: Başlık bulmakta ustaysan Evet. Bazen güzel başlıklar buluyor, bazen zorlanıyorsan Kısmen. Başlık bulmakta zorlanıyor, ne yazacağını bilemiyorsan Hayır.
Unutma: Başlık, hikayenin kapısıdır, okuyucuyu içeri davet eder.
4. Konumla ilgili duygu ve düşüncelerim için bir taslak oluşturabilirim.
Adım 1: Hikayeni yazmaya başlamadan önce, aklındaki fikirleri, olayları, karakterleri bir sıraya koyabiliyor musun? Yani, önce ne olacak, sonra ne olacak, karakterler ne hissedecek gibi bir plan yapabiliyor musun?
Adım 2: Eğer plan yapmakta çok başarılıysan Evet. Biraz plan yapabiliyor ama bazen takılıyorsan Kısmen. Hiç plan yapmadan doğrudan yazmaya başlıyorsan Hayır.
Unutma: Plan yapmak, hikayenin düzenli ve anlaşılır olmasını sağlar.
5. Yazımda uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanabilirim.
Adım 1: Hikayende olayları birbirine bağlamak için “bu yüzden”, “daha sonra”, “oysa ki”, “bununla birlikte” gibi kelimeleri doğru yerlerde kullanabiliyor musun? Bu kelimeler, okuyucunun hikayeyi daha rahat takip etmesini sağlar.
Adım 2: Bu tür kelimeleri doğru ve yerinde kullanabiliyorsan Evet. Bazen doğru kullanıyor, bazen karıştırıyorsan Kısmen. Hiç dikkat etmiyorsan Hayır.
Unutma: Geçiş ve bağlantı kelimeleri, hikayenin akıcılığını artırır.
6. Yazımda yer, zaman, kişi ve olay unsuruna yer verebilirim.
Adım 1: Bir hikayenin olmazsa olmazları vardır: Nerede geçiyor (yer), ne zaman geçiyor (zaman), kimler var (kişi) ve neler oluyor (olay). Bu dört önemli unsuru hikayende eksiksiz kullanabiliyor musun?
Adım 2: Tüm bu unsurları hikayende net bir şekilde belirtiyorsan Evet. Bazılarını kullanıyor, bazılarını unutuyorsan Kısmen. Bu unsurlara hiç dikkat etmiyorsan Hayır.
Unutma: Bu dört unsur, hikayenin temel taşlarıdır.
7. Hikâyemde serim, düğüm ve çözüm bölümlerini oluşturabilirim.
Adım 1: Bir hikayenin üç ana bölümü vardır:
- Serim: Hikayenin başlangıcı, karakterlerin ve olayın tanıtıldığı yer.
- Düğüm: Olayların karıştığı, heyecanın arttığı, sorunların ortaya çıktığı yer.
- Çözüm: Sorunların çözüldüğü, hikayenin sona erdiği yer.
Bu bölümleri hikayende net bir şekilde ayırabiliyor musun?
Adım 2: Hikayeni bu üç bölüme ayırabiliyorsan Evet. Bazen karıştırıyor, bazen eksik bırakıyorsan Kısmen. Hikayeni bölümlere ayırmakta zorlanıyorsan Hayır.
Unutma: Bu bölümler, hikayenin bir bütün olmasını sağlar.
8. Yazımda, dilimize henüz yerleşmemiş kelimeler yerine bu kelimelerin Türkçe karşılıklarını kullanmaya dikkat edebilirim.
Adım 1: Yani, yabancı dilden gelmiş ve Türkçede tam karşılığı olan kelimeler yerine Türkçe kelimeleri tercih etmeye özen gösteriyor musun? Mesela “selfie” yerine “özçekim”, “online” yerine “çevrimiçi” gibi.
Adım 2: Türkçelerini kullanmaya özen gösteriyorsan Evet. Bazen dikkat ediyor, bazen unutuyorsan Kısmen. Genellikle yabancı kelimeleri kullanıyorsan Hayır.
Unutma: Dilimizi doğru ve güzel kullanmak hepimizin görevi.
9. İmla kurallarından ve noktalama işaretlerinden uygun yerlerde yararlanabilirim.
Adım 1: Büyük harfleri doğru yerde kullanıyor musun? Cümle sonlarına nokta, soru işaretlerine soru işareti koyuyor musun? Virgülleri doğru yerlere yerleştiriyor musun? İşte bu, yazım ve noktalama kuralları demek.
Adım 2: Bu kurallara çok dikkat ediyorsan Evet. Bazen hata yapıyor, bazen unutuyorsan Kısmen. Genellikle bu kurallara dikkat etmiyorsan Hayır.
Unutma: Doğru imla ve noktalama, yazının anlaşılır olmasını sağlar.
10. Kullandığım kelimeleri ses olaylarını dikkate alarak doğru yazabilirim.
Adım 1: Türkçede kelimelerin yan yana gelince ya da ek alınca değiştiği durumlar vardır. Mesela “kitap-ı” değil, “kitabı” (ünsüz yumuşaması) gibi. Ya da “gül-ecek” değil, “gülecek” (ünlü daralması). Bu tür ses olaylarına dikkat ederek kelimeleri doğru yazabiliyor musun?
Adım 2: Ses olaylarına dikkat ederek doğru yazıyorsan Evet. Bazen doğru, bazen yanlış yazıyorsan Kısmen. Ses olaylarına hiç dikkat etmiyorsan Hayır.
Unutma: Bu kurallar, kelimelerin doğru yazılışını belirler.
11. TDK Türkçe Sözlük ile Yazım Kılavuzu’ndan yararlanabilirim.
Adım 1: Bir kelimenin anlamını ya da doğru yazılışını merak ettiğinde, Türk Dil Kurumu’nun (TDK) sözlüğüne veya yazım kılavuzuna bakabiliyor musun? İnternetten veya kitaptan bu kaynakları kullanmayı biliyor musun?
Adım 2: Gerekli durumlarda bu kaynaklara bakabiliyorsan Evet. Bazen bakıyor, bazen unutuyorsan Kısmen. Bu kaynakları hiç kullanmıyorsan Hayır.
Unutma: TDK, dilimizin en güvenilir kaynağıdır.
12. Yazımın içeriğini atasözü, deyim gibi kalıplaşmış ifadeleri kullanarak zenginleştirebilirim.
Adım 1: Hikayeni daha ilgi çekici, daha anlamlı hale getirmek için atasözleri (“Ağaç yaşken eğilir” gibi) veya deyimler (“Göz kulak olmak” gibi) kullanabiliyor musun? Bu ifadeler, yazına derinlik katar.
Adım 2: Atasözü ve deyimleri yerinde kullanabiliyorsan Evet. Bazen kullanıyor, bazen uygun yer bulamıyorsan Kısmen. Hiç kullanmıyorsan Hayır.
Unutma: Atasözleri ve deyimler, dilimizin incileridir.
13. Yazdıklarımı imla ve noktalama bakımından kontrol edebilirim.
Adım 1: Yazını bitirdikten sonra, baştan sona okuyup, büyük harf, nokta, virgül gibi hataları kendin bulup düzeltebiliyor musun?
Adım 2: Kendi hatalarını bulup düzeltebiliyorsan Evet. Bazen bazı hataları gözden kaçırıyorsan Kısmen. Hiç kontrol etmiyorsan veya hatalarını bulamıyorsan Hayır.
Unutma: Yazını kontrol etmek, onu mükemmelleştirir.
14. Yazımın içeriğini tutarlı bir metin oluşturma yönünden düzenleyebilirim.
Adım 1: Hikayende anlattığın olaylar, karakterlerin davranışları birbiriyle uyumlu mu? Yani, bir anda bambaşka bir şey olmuyor, karakterler birden kişilik değiştirmiyor mu? Hikayenin başı, ortası ve sonu birbiriyle mantıklı bir şekilde bağlı mı?
Adım 2: Yazın baştan sona tutarlı ve mantıklı bir akışa sahipse Evet. Bazen küçük tutarsızlıklar olabiliyorsa Kısmen. Yazdıkların arasında bağlantı kurmakta zorlanıyorsan Hayır.
Unutma: Tutarlılık, okuyucunun hikayeye inanmasını sağlar.
15. Yazma amacıma ulaşma durumumu sorgulayabilirim.
Adım 1: Hikayeni bitirdikten sonra, en başta belirlediğin amaca ulaşıp ulaşmadığını kendine sorabiliyor musun? Mesela, “Ben bu hikayeyi okuyucuları güldürmek için yazmıştım, acaba güldürebildim mi?” diye düşünebiliyor musun?
Adım 2: Amacına ulaşıp ulaşmadığını değerlendirebiliyorsan Evet. Bazen değerlendirebiliyor, bazen bu kısmı atlıyorsan Kısmen. Amacına ulaşıp ulaşmadığını hiç düşünmüyorsan Hayır.
Unutma: Kendi kendini değerlendirmek, seni daha iyi bir yazar yapar!
—
BİR SONRAKİ DERSE HAZIRLIK
Konusu iyilik olan Türk ve dünya masallarından örnekler bularak sınıfa getiriniz.
Sevgili öğrencim, bir sonraki dersimiz için senden küçük bir araştırma yapmanı istiyorum. Konumuz iyilik olacak. Ne kadar güzel, değil mi?
Adım 1: Yapman gereken şey, içinde iyilik temasının işlendiği, yani iyiliğin ön planda olduğu Türk masallarından ve dünya masallarından örnekler bulmak.
Adım 2: Bu masalları ister internetten araştır, ister evdeki kitaplarına bak, istersen büyüklere danış. Bulduğun masalların isimlerini, kısaca konusunu ve neden iyilikle ilgili olduğunu not alıp sınıfa getir.
Adım 3: İstersen, bulduğun masallardan bir