Merhaba sevgili 5. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde bugün çok güzel etkinlikler yapacağız. Bana gönderdiğin soruları şimdi adım adım seninle birlikte çözeceğiz. Unutma, her soruyu dikkatlice okuyup ne istediğini anlamak çok önemli. Hazır mısın? Başlayalım o zaman!
***
1. ETKİNLİK Metindeki fikirlerden katıldıklarınızı ve katılmadıklarınızı aşağıda verilen bölümlere nedenleri ile yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlik için öncelikle okumamız gereken bir metin olması gerekiyor. Ancak bana gönderdiğin görselde o metin görünmüyor. Metin olmadığı için buradaki fikirleri bilemiyorum ve bu etkinliği tam olarak cevaplayamıyorum.
Ama ben sana bu etkinliğin nasıl yapılacağını anlatayım, olur mu? Farz edelim ki bir metin okuduk ve bu metin sağlıklı beslenmenin önemi hakkında olsun.
Adım 1: Metni dikkatlice okursun. Metinde geçen her bir fikri anlamaya çalışırsın.
Adım 2: Metindeki fikirlerden hangilerine katıldığını, hangilerine katılmadığını düşünürsün.
Adım 3: Katıldığın ve katılmadığın her bir fikrin yanına, neden o fikre katıldığını veya katılmadığını kendi cümlelerinle yazarsın. Nedenlerin çok önemli, çünkü bu, senin düşünme ve kendini ifade etme becerini gösterir.
Şimdi örnek bir cevap verelim, sanki metin sağlıklı beslenme ile ilgiliymiş gibi:
Katıldığım fikirler
Fikir: Günde en az üç öğün düzenli yemek yemek sağlığımız için önemlidir.
Nedeni: Çünkü düzenli beslenmek vücudumuzun enerji seviyesini dengede tutar ve derslerimize daha iyi odaklanmamızı sağlar. Annem de hep “Kahvaltı günün en önemli öğünüdür!” der.
Fikir: Meyve ve sebze tüketimi hastalıklardan korunmamıza yardımcı olur.
Nedeni: Meyve ve sebzelerde bol miktarda vitamin ve mineral bulunur. Bu vitaminler bizi mikroplara karşı korur, böylece daha az hasta oluruz ve okula düzenli gidebiliriz.
Katılmadığım fikirler
Fikir: Sabahları spor yapmak yerine daha uzun uyumak daha faydalıdır.
Nedeni: Bu fikre katılmıyorum çünkü sabah spor yapmak vücudumuzu güne hazırlar, enerjimizi artırır ve kendimizi daha dinç hissetmemizi sağlar. Kısa bir yürüyüş bile bütün günümü güzelleştiriyor.
***
2. ETKİNLİK
a) Okuduğunuz metinde geçen kelimelerin anlamları verilmiştir. Kelimelerin anlamından hareketle ilk harfi ipucu olarak verilen kelimeleri bulunuz.
Bu etkinlikte bize bazı kelimelerin anlamları verilmiş. Biz de bu anlamlardan yola çıkarak ve ilk harfine bakarak kelimeleri bulmaya çalışacağız. Hadi bakalım, bir dedektif gibi kelimelerin izini sürelim!
s _ _ _ _ _ : Sağlığı yerinde olan, sağlık yönünden iyi durumda bulunan, sağlam, esen.
Çözüm: Bu tanıma uyan ve ‘s’ ile başlayan kelime sağlam‘dır. Birinin sağlığı yerindeyse “sağlam” deriz. Mesela, “dedem yaşına rağmen çok sağlam bir adam.”
z _ _ _ : Canlı, diri, sağlam, dinç.
Çözüm: Bu tanıma uyan ve ‘z’ ile başlayan kelime zinde‘dir. Gördüğün gibi zinde kelimesi 5 harfli ama soruda 4 harflik bir yer ayrılmış. Bazen bu tür sorularda boşluklar tam harf sayısını göstermeyebilir, önemli olan tanıma ve ilk harfe uyan doğru kelimeyi bulmaktır. Mesela, “sabah spor yaptıktan sonra kendimi çok zinde hissediyorum.”
e _ _ _ : İnsanda ve omurgalı hayvanlarda gövde kemiklerinin uç uca gelerek birleştikleri yer.
Çözüm: Bu tanıma uyan ve ‘e’ ile başlayan kelime eklem‘dir. Yine burada da eklem kelimesi 5 harfli ama soruda 4 harflik bir yer var. Önemli olan anlamı ve ilk harfi doğru bulmak. Dizimiz, dirseğimiz birer eklemdir, değil mi? “Futbol oynarken diz eklemim burkuldu.”
b _ _ _ _ : Vücudun baş, kol ve bacak dışında kalan bölümü.
Çözüm: Bu tanıma uyan ve ‘b’ ile başlayan kelime beden‘dir. Bu kelime boşluklara tam uyuyor! “Beden eğitimi dersinde çok eğleniyoruz.”
s _ _ _ _ _ _ : Belli kurallara ve tekniklere uyularak yapılan, bedensel gelişmeye yararlı, eğlenmek ve yarışmak amacı da bulunan beden hareketlerinin tümünün ortak adı.
Çözüm: Bu tanıma uyan ve ‘s’ ile başlayan kelime spor‘dur. Bu tanım direkt sporun ne olduğunu anlatıyor. Burada da kelime 4 harfli olmasına rağmen boşluklar daha uzun bırakılmış. Önemli olan anlamı doğru yakalamak. “Hafta sonu arkadaşlarımla parkta spor yapıyoruz.”
b) Bu kelimeleri öğrendiğiniz anlamıyla birer cümlede kullanınız.
Şimdi bulduğumuz bu kelimeleri kullanarak anlamlı cümleler kuralım. Her kelimeyi kendi anlamıyla kullanmaya dikkat etmeliyiz.
Sağlam: Dedem çok sağlam bir yapıya sahip, hiç hastalanmaz.
Zinde: Sabah koşusu beni bütün gün zinde tutuyor.
Eklem: Doktor, düşme sonucu dirsek eklemimin inceldiğini söyledi.
Beden: Sağlıklı bir beden, mutlu bir zihin demektir.
Spor: Her gün düzenli spor yapmak sağlığımız için çok önemlidir.
***
3. ETKİNLİK Okuduğunuz metni kendi cümlelerinizle özetleyiniz.
Yine aynı durum sevgili öğrencim, bu etkinlik için de okumamız gereken bir metin olması gerekiyor. Metin olmadığı için buradaki metni özetleyemiyorum.
Ama sana bir metni nasıl özetleyeceğini anlatabilirim. Özetlemek, bir metni kısa ve öz bir şekilde, en önemli kısımlarını alarak kendi cümlelerimizle yeniden anlatmaktır.
Adım 1: Metni baştan sona dikkatlice okursun. Hatta birkaç kez okuman daha iyi olur.
Adım 2: Metindeki ana fikirleri ve önemli bilgileri belirlemeye çalışırsın. Altını çizebilir veya not alabilirsin.
Adım 3: Metinde geçen ayrıntılı örnekleri, açıklamaları ve tekrarları atlayarak sadece en temel bilgileri alırsın.
Adım 4: Belirlediğin ana fikirleri ve önemli bilgileri kendi kelimelerinle, anlaşılır ve kısa cümlelerle bir araya getirerek bir paragraf oluşturursun. Özetin, metnin tamamını yansıtmalı ama ondan çok daha kısa olmalı.
Şimdi yine varsayımsal bir örnek verelim. Diyelim ki metin “Sağlıklı Yaşamın Sırları” başlığını taşıyormuş ve sağlıklı beslenme, spor yapma, düzenli uyku gibi konuları işliyormuş.
Okuduğumuz metinde sağlıklı bir yaşam sürmek için yapmamız gerekenler anlatılmaktadır. Metne göre, vücudumuzun iyi çalışması için düzenli ve dengeli beslenmeli, bolca meyve ve sebze yemeliyiz. Ayrıca her gün spor yaparak veya hareketli oyunlar oynayarak bedenimizi güçlendirmeli ve enerjimizi atmalıyız. Yeterli uyku almak da zihinsel ve bedensel sağlığımız için çok önemlidir. Bu üç temel kurala uyarak daha mutlu ve enerjik bir hayat yaşayabiliriz.
***
4. ETKİNLİK Okuduğunuz metnin konusunu ve ana fikrini aşağıya yazınız.
Evet, sevgili öğrencim, bu etkinlikte de metnimiz eksik olduğu için tam olarak cevap veremiyorum. Ama konu ve ana fikir kavramlarını seninle tekrar gözden geçirelim, böylece hangi metin gelirse gelsin kolayca bulabilirsin.
Metnin Konusu:
Metnin konusu, yazarın o metinde ne hakkında konuştuğudur. Yani metinde bize ne anlatılıyor, hangi olaydan, hangi durumdan bahsediliyor? Metnin geneline baktığımızda hangi sorunun cevabını buluruz: “Bu metin ne anlatıyor?”
Konu genellikle bir veya birkaç kelimeyle ifade edilebilir. Örneğin: “sağlık”, “çevre kirliliği”, “arkadaşlık”, “uzay keşifleri” gibi.
Metnin Ana Fikri:
Metnin ana fikri ise yazarın o konuda bize ne mesaj vermek istediğidir. Yazar, bu metni neden yazdı? Okuyucunun ne anlamasını veya ne yapmasını istiyor? Metnin ana fikri, konudan daha geniş bir yargıdır ve genellikle bir cümleyle ifade edilir. Hangi sorunun cevabını ararız: “Bu metin bize ne öğütlüyor, neyi vurguluyor?”
Ana fikir genellikle metnin tamamında gizlidir ve metni okuduktan sonra zihnimizde oluşan en önemli düşüncedir.
Şimdi yine 3. etkinlikteki “Sağlıklı Yaşamın Sırları” metni üzerinden örnek verelim:
Metnin konusu: Sağlıklı yaşam
Metnin ana fikri: Düzenli beslenme, spor ve yeterli uyku, sağlıklı ve mutlu bir hayat sürmenin temel şartlarıdır.
***
Aferin sana! Gördün mü, metin olmasa bile soruların nasıl çözüleceğini ve nelere dikkat etmemiz gerektiğini öğrendik. Bir dahaki sefere metinle birlikte geldiğinde çok daha kolay olacak!