Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle birlikte çok güzel bir metin ve bu metinle ilgili sorular çözeceğiz. Hazır mısın? Hadi başlayalım, adım adım ilerleyelim ve her sorunun cevabını birlikte bulalım.
C. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri doldurunuz.
1. “Yazar, hikâyesinde gurbetteki bir çocuğun yaşam mücadelesini anlatıyor.” cümlesi ………… anlatımdır.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım. Cümle, yazarın bir hikâye anlattığını söylüyor. Bir olayı, bir durumu, bir serüveni anlatma işine ne diyorduk?
Adım 2: Bir olayın, bir durumun anlatıldığı metinlere “öyküleyici anlatım” denir. Burada da bir çocuğun yaşam mücadelesi yani bir olay anlatılıyor.
Sonuç:
Öyküleyici
2. “Eser, okuyan herkesi saran, kolay anlaşılan cümlelerden oluşmuş.” cümlesi ………… anlatımdır.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümle, bir eserin özelliklerini, nasıl bir yapıda olduğunu anlatıyor. Yani eseri bize tanıtıyor, açıklıyor.
Adım 2: Bir konuda bilgi vermek, bir şeyi tanıtmak, özelliklerini anlatmak için kullanılan anlatım türüne “açıklayıcı anlatım” deriz.
Sonuç:
Açıklayıcı
3. “Yağmur sabaha kadar yağarsa göl taşar.” cümlesinde ………… anlamı vardır.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi inceleyelim. “Yağmur sabaha kadar yağarsa” kısmı bir şartı, bir koşulu belirtiyor. “Göl taşar” kısmı ise bu şartın gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak sonucu söylüyor.
Adım 2: Bir olayın gerçekleşmesinin bir şarta bağlı olduğu cümlelere “koşul-sonuç” cümleleri denir. Burada da gölün taşması, yağmurun sabaha kadar yağması koşuluna bağlanmış.
Sonuç:
Koşul-sonuç
4. “Şiir, en eski dönemlerden beri insanın ruhunu ayna gibi yansıtmıştır.” cümlesinde şiir ………… benzetilmiştir.
Çözüm:
Adım 1: Benzetme neydi hatırlayalım mı? İki farklı şeyin ortak bir özelliğini kullanarak, zayıf olanı güçlü olana benzetmekti. Bu cümlede şiir, insanın ruhunu yansıtma özelliğiyle neye benzetilmiş?
Adım 2: Cümlede “ayna gibi” ifadesi var. Şiir, “ayna”ya benzetilmiş. Aynanın bir şeyi yansıtma özelliğiyle, şiirin insanın ruhunu yansıtma özelliği arasında bir ilişki kurulmuş.
Sonuç:
Aynaya
5. “Saygı kelimesi say-gı şeklinde hecelerine ayrılır.” cümlesinde kısa çizgi ………… amacıyla kullanılmıştır.
Çözüm:
Adım 1: Kısa çizginin pek çok görevi vardır. Bunlardan biri de kelimeleri hecelerine ayırmaktır. “Saygı” kelimesi “say-gı” şeklinde ayrılırken kısa çizgi kullanılmış.
Adım 2: Burada kısa çizginin kullanılma amacı, kelimeyi hecelerine ayırmaktır.
Sonuç:
Hecelere ayırma
Ç. Aşağıdaki 1, 2, 3 ve 4. soruları verilen paragrafa göre cevaplayınız.
İstanbul martıları, balıkçılardan kaçırdıkları midyeleri kırmak için Kız Kulesi’ne götürürler. Kulenin çatısına konarak gagasındaki midyeyi bırakan martıyı, aşağıda nefis bir ziyafet beklemektedir. Boğaz’ın ortasındaki kayalıklara deniz feneri olarak inşa edilmiş olsa da Kız Kulesi martılar için bir midye tabağıdır.
Figen YAMAN COŞAR
1. Paragrafın konusu aşağıdakilerden hangisidir?
a) Martılar ve İstanbul’un güzellikleri
b) Martıların en sevdiği yiyecek
c) Martıların Kız Kulesi’ni ne amaçla kullandıkları
d) Kız Kulesi’nin hikâyesi
Çözüm:
Adım 1: Bir paragrafın konusunu bulmak için, paragrafta en çok neyden bahsedildiğine, ana fikrin ne olduğuna bakarız. Bu paragrafta baştan sona martıların Kız Kulesi’ni ne için kullandığı anlatılıyor.
Adım 2: Seçenekleri inceleyelim:
- a) Paragrafta sadece martılardan ve Kız Kulesi’nden bahsediliyor, İstanbul’un genel güzelliklerinden değil.
- b) Martıların midye yediği söyleniyor ama bu, paragrafın ana konusu değil, sadece bir detay. Asıl anlatılan, midyeyi nasıl yedikleriyle ilgili.
- c) Paragraf, martıların midyeleri kırmak için Kız Kulesi’ne gittiklerini, kulenin onlar için bir “midye tabağı” olduğunu anlatıyor. Yani martıların Kız Kulesi’ni hangi amaçla kullandıklarını açıklıyor. Bu, paragrafın ana konusudur.
- d) Kız Kulesi’nin deniz feneri olarak inşa edildiği belirtilse de, kulenin tüm hikâyesi veya tarihi anlatılmıyor.
Sonuç:
c) Martıların Kız Kulesi’ni ne amaçla kullandıkları
2. Paragraftan yola çıkarak verilenlerden hangisi doğrudur?
a) İstanbul’da yalnızca martılar vardır.
b) Martılar sadece midye yer.
c) Kız Kulesi deniz feneri olarak yapılmıştır.
d) Kız Kulesi Boğaz’ın Avrupa tarafındadır.
Çözüm:
Adım 1: Bu tür sorularda, sadece paragrafta yazan bilgilere göre hareket etmeliyiz. Kendi bildiklerimiz değil, metinde ne geçtiği önemlidir. Seçenekleri tek tek inceleyelim:
- a) Paragrafta “İstanbul martıları” deniyor ama “yalnızca martılar vardır” gibi bir ifade geçmiyor. Bu yüzden bu seçenek yanlıştır.
- b) Paragrafta martıların midye yediği anlatılıyor ama “sadece midye yer” diye bir bilgi yok. Belki başka şeyler de yiyorlardır. Bu yüzden bu seçenek de yanlıştır.
- c) Paragrafın sonunda “Boğaz’ın ortasındaki kayalıklara deniz feneri olarak inşa edilmiş olsa da Kız Kulesi…” cümlesi geçiyor. Bu ifade, Kız Kulesi’nin bir deniz feneri olarak yapıldığını açıkça belirtiyor. Bu bilgi doğrudur.
- d) Paragrafta Kız Kulesi’nin “Boğaz’ın ortasındaki kayalıklara” inşa edildiği yazıyor ama hangi tarafta (Avrupa mı, Asya mı) olduğu bilgisi verilmiyor. Bu yüzden bu seçeneğin doğru olup olmadığını paragraftan anlayamayız.
Sonuç:
c) Kız Kulesi deniz feneri olarak yapılmıştır.
3. Paragrafta geçen “inşa etmek” kelimesi yerine aşağıdakilerden hangisi kullanılabilir?
a) Tamir etmek
b) Yapmak
c) Götürmek
d) Kullanmak
Çözüm:
Adım 1: “İnşa etmek” kelimesinin anlamını düşünelim. Bir yapıyı, bir binayı sıfırdan kurmak, yapmak demektir. Şimdi seçeneklere bakalım ve hangi kelimenin bu anlama en yakın olduğunu bulalım.
Adım 2: Seçenekleri inceleyelim:
- a) “Tamir etmek” demek, bozuk bir şeyi onarmak demektir. “İnşa etmek” ile aynı anlama gelmez.
- b) “Yapmak” kelimesi, bir şeyi oluşturmak, inşa etmek anlamında kullanılabilir. Örneğin, “ev yapmak” veya “köprü inşa etmek” deriz. Bu kelime, “inşa etmek” ile eş anlamlıdır.
- c) “Götürmek” demek, bir şeyi bir yerden başka bir yere taşımak demektir. “İnşa etmek” ile ilgisi yoktur.
- d) “Kullanmak” demek, bir şeyi bir amaç için değerlendirmek demektir. “İnşa etmek” ile aynı anlama gelmez.
Sonuç:
b) Yapmak