Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Türkçe öğretmeniniz. Bugün size harika bir metin ve onunla ilgili sorular hazırladım. Bu soruları birlikte adım adım, dikkatlice çözeceğiz. Unutmayın, okuduğumuzu anlamak ve sorulara doğru cevap vermek çok önemli. Hazırsanız başlayalım!
Öncelikle paragrafımızı bir kez daha dikkatlice okuyalım:
“Havada Çay Kokusu Var” temalı çay hasadı turunda katılımcılar çayın en taze yapraklarını topluyor ve hasat heyecanını birlikte yaşıyor. Katılımcılar Rize’deki tesislerde çay üretimine tanık oluyor, uzmanlar eşliğinde taze çayların tadımını yapıyor. Rize’nin muhteşem manzarası eşliğindeki yemekten sonra sıra Ayder Yaylası’na geliyor. Yaylanın serin havasında ateş başında toplanılıyor, geceyi horonlar ısıtıyor. Tur katılımcıları sabah Uçurtma Deresi’ne akan çağlayanların arasında kahvaltı ettikten sonra ise Ayder Yaylası’nın güzelliklerine şahit oluyor.
Atlas Dergisi
Temmuz 2011
Şimdi sorulara geçelim:
A. 1, 2, 3, 4, 5 ve 6. soruları yukarıdaki paragrafa göre cevaplayınız.
1. Paragrafın konusu nedir?
Çözüm:
Bir paragrafın konusu, o paragrafta ne anlatıldığını bize özetleyen ana fikirdir. Bu paragrafı okuduğumuzda, bize Rize ve Ayder Yaylası’nda yapılan bir çay hasadı turundan, bu turdaki etkinliklerden ve katılımcıların deneyimlerinden bahsedildiğini görüyoruz. Yani paragrafın bütünü çay hasadı turunu anlatıyor.
Sonuç:
Paragrafın konusu, Ayder Yaylası’nda düzenlenen çay hasadı turu veya kısaca Çay Hasadı Turu’dur.
2. Katılımcılar bu turda neler yapıyor?
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için paragrafta katılımcıların hangi eylemleri gerçekleştirdiğini bulmamız gerekiyor. Paragrafı dikkatlice okuduğumuzda, katılımcıların birçok farklı etkinlik yaptığını göreceğiz.
- Çayın en taze yapraklarını topluyorlar.
- Hasat heyecanını yaşıyorlar.
- Rize’deki tesislerde çay üretimine tanık oluyorlar.
- Uzmanlar eşliğinde taze çayların tadımını yapıyorlar.
- Rize’nin muhteşem manzarası eşliğinde yemek yiyorlar.
- Ayder Yaylası’nın serin havasında ateş başında toplanıyorlar.
- Geceyi horon oynayarak geçiriyorlar.
- Sabah Uçurtma Deresi’ne akan çağlayanların arasında kahvaltı ediyorlar.
- Ayder Yaylası’nın güzelliklerine şahit oluyorlar.
Sonuç:
Katılımcılar bu turda çay yapraklarını topluyor, çay üretimine tanık oluyor, çay tadımı yapıyor, Rize’nin manzarası eşliğinde yemek yiyor, Ayder Yaylası’nda ateş başında toplanıp horon oynuyor ve çağlayanlar arasında kahvaltı ediyorlar.
3. Katılımcılar geceleri nasıl vakit geçiriyorlar?
Çözüm:
Paragrafın ortalarına doğru, gecelerle ilgili bir cümle var: “Yaylanın serin havasında ateş başında toplanılıyor, geceyi horonlar ısıtıyor.” Bu cümleden katılımcıların geceleri neler yaptığını anlayabiliriz.
Sonuç:
Katılımcılar geceleri yaylanın serin havasında ateş başında toplanıyorlar ve horon oynayarak vakit geçiriyorlar.
4. “Geceyi horonlar ısıtıyor.” sözüyle anlatılmak istenen nedir?
Çözüm:
Bu bir deyim veya mecazlı bir ifadedir. Horon, Karadeniz yöresine ait, çok hareketli ve coşkulu bir halk oyunudur. “Isıtmak” kelimesi burada gerçek anlamıyla, yani havayı sıcak yapmak anlamında kullanılmamış. Bir ortamı “ısıtmak” demek, o ortamı neşelendirmek, canlandırmak, eğlenceli hale getirmek demektir. Horon oynamak da insanları bir araya getirip coşturduğu için, gecenin soğuğunu unutturan, eğlenceli bir atmosfer yarattığını anlatmak istiyor.
Sonuç:
“Geceyi horonlar ısıtıyor.” sözüyle anlatılmak istenen, horon oynamanın insanları neşelendirdiği, coşturduğu, eğlenceli ve sıcak bir ortam oluşturduğu, böylece gecenin soğuğunu hissettirmediği veya unutturduğudur.
5. Paragraftaki altı çizili söz öbeğinin cümleye kattığı anlamı yazınız.
Çözüm:
Paragraftaki altı çizili söz öbeği “uzmanlar eşliğinde” ifadesidir. “Eşliğinde” kelimesi, birinin yanında, birinin rehberliğinde veya yardımıyla anlamlarına gelir. Dolayısıyla “uzmanlar eşliğinde” demek, bir işin uzman kişilerle birlikte veya onların rehberliğinde yapılması demektir.
Sonuç:
Altı çizili “uzmanlar eşliğinde” söz öbeği, cümleye işi bilen, konusunda deneyimli kişilerin rehberliğinde, gözetiminde veya yardımıyla anlamını katmaktadır.
6. Paragrafta koyu renkle verilen kelimelerin zıt anlamlılarını yazınız.
Çözüm:
Zıt anlamlı kelimeler, birbirinin tamamen karşıtı olan kelimelerdir. Şimdi paragraftaki koyu renkli kelimeleri bulalım ve zıt anlamlılarını yazalım:
- Var: Bir şeyin mevcut olduğunu, bulunduğunu ifade eder. Zıt anlamlısı, yokluğu ifade eden kelimedir.
- taze: Yeni koparılmış, bozulmamış, bayatlamamış anlamındadır. Zıt anlamlısı, eskimiş, bozulmuş anlamındaki kelimedir.
- sonra: Bir olaydan veya zamandan daha geç bir vakti ifade eder. Zıt anlamlısı, daha önceki bir vakti ifade eden kelimedir.
- serin: Hafif soğuk, üşütmeyen anlamındadır. Zıt anlamlısı, sıcaklığı ifade eden kelimedir.
Sonuç:
Aşağıdaki gibi zıt anlamlılarını bulabiliriz:
Kelime Zıt Anlamlıları
Var Yok
taze Bayat
sonra Önce
serin Sıcak
B. Aşağıdaki cümlelerde verilen bilgilerden doğru olanlara “D”, yanlış olanlara “Y” yazınız.
Şimdi de dil bilgisi kuralları ile ilgili bilgilerimizi tazeleyelim ve bu cümlelerin doğru mu yanlış mı olduğuna karar verelim.
1. ( ) Tamamlanmamış cümlelerin sonuna üç nokta konur.
Çözüm:
Üç nokta (…), bitmemiş cümlelerin, örneklerin veya alıntıların sonunda kullanılır. Bu, okuyucuya cümlenin devamının olduğunu ya da bir kısmının eksik bırakıldığını gösterir. Örneğin, “O kadar çok şey vardı ki anlatacak…” Bu bilgi doğrudur.
Sonuç:
( D ) Tamamlanmamış cümlelerin sonuna üç nokta konur.
2. ( ) Ünlem işareti yay ayraç içinde verilirse cümleye küçümseme, alay anlamı katar.
Çözüm:
Türkçede ünlem işareti (!) yay ayraç içinde (?) olarak veya bazen (!) şeklinde kullanıldığında, cümlenin içeriğindeki bir durumun şaşırtıcı, inanılmaz, alaycı veya küçümseyici olduğunu belirtmek için kullanılır. Örneğin, “O kadar akıllı (!) ki sınavdan sıfır almış.” Bu kullanım doğrudur.
Sonuç:
( D ) Ünlem işareti yay ayraç içinde verilirse cümleye küçümseme, alay anlamı katar.
3. ( ) “İstanbul, dünyanın en güzel şehridir.” cümlesine kişisel görüş anlamı katan sözcük öbeği “en güzel” dir.
Çözüm:
“En güzel” ifadesi, bir şeyin güzelliğini kişisel bir bakış açısıyla, öznel bir şekilde değerlendirdiğimizi gösterir. Çünkü güzellik kişiden kişiye değişen bir kavramdır. Bana göre İstanbul dünyanın en güzeli olabilirken, başkasına göre başka bir şehir en güzel olabilir. Dolayısıyla “en güzel” kişisel bir görüş belirtir. Bu bilgi doğrudur.
Sonuç:
( D ) “İstanbul, dünyanın en güzel şehridir.” cümlesine kişisel görüş anlamı katan sözcük öbeği “en güzel” dir.
4. ( ) Kişisel görüş içeren cümleler nesneldir.
Çözüm:
Bu çok önemli bir bilgi! Cümleler ya nesneldir ya da özneldir. Nesnel cümleler, doğruluğu herkes tarafından kabul edilen, kanıtlanabilir ifadelerdir. Öznel cümleler ise kişisel duygu, düşünce ve yorumları içerir, yani kişiden kişiye değişir. “Kişisel görüş içeren cümleler” zaten öznel cümlelerdir. Bu durumda, kişisel görüş içeren cümlelerin nesnel olması mümkün değildir. Bu bilgi yanlıştır.
Sonuç:
( Y ) Kişisel görüş içeren cümleler nesneldir.
5. ( ) “Sivas, en çok yağış alan şehrimizdir.” cümlesi kanıtlanabilir niteliktedir.
Çözüm:
Bir cümlenin kanıtlanabilir nitelikte olması demek, o cümlenin doğruluğunun veya yanlışlığının araştırılarak, belgelere veya verilere dayanılarak ortaya konulabilmesi demektir. “Sivas, en çok yağış alan şehrimizdir.” ifadesi bir iddiadır. Bu iddia, Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün yağış verileri incelenerek doğru mu yanlış mı olduğu kanıtlanabilir. Yani bu cümle nesnel bir yargı bildirir ve doğruluğu araştırılabilir. Bu bilgi doğrudur.
Sonuç:
( D ) “Sivas, en çok yağış alan şehrimizdir.” cümlesi kanıtlanabilir niteliktedir.
Aferin çocuklar! Bütün soruları başarıyla çözdük. Gördüğünüz gibi, dikkatli okumak ve kuralları bilmek bize her zaman doğru cevaba götürür. Dersimiz burada sona erdi, bir sonraki derste görüşmek üzere!