Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok güzel sorular çözeceğiz. Hazır mısınız? Hem okuduğumuzu anlamaya çalışacağız hem de kelimelerin farklı anlamlarını keşfedeceğiz. Hadi başlayalım!
C. Aşağıda verilen cümlelerdeki altı çizili kelimeleri gerçek veya mecaz ilişkisi yönünden tamamlayınız.
Önce kısaca hatırlayalım: Bir kelimenin gerçek anlamı, aklımıza gelen ilk ve temel anlamıdır. Mecaz anlamı ise, kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Yani bir şeyi başka bir şeye benzeterek veya bir olayı farklı bir şekilde anlatmak için kullanırız.
1. “Gökyüzündeki son yıldızı gök bilimciler bir ay önce keşfettiler.”
Adım 1: Altı çizili kelime “yıldızı”.
Adım 2: Cümlede “gökyüzündeki yıldız” ve “gök bilimciler” kelimeleri geçiyor. Gök bilimciler gerçekten gökyüzündeki yıldızları inceler ve keşfederler.
Adım 3: Bu durumda “yıldız” kelimesi, uzayda parlayan gök cismi anlamında kullanılmıştır. Bu, kelimenin aklımıza gelen ilk ve temel anlamıdır.
Sonuç:
Altı çizili kelime gerçek anlamda kullanılmıştır.
2. “Yazdıkların da okudukların kadar güzeldi.”
Adım 1: Altı çizili kelime “güzeldi”.
Adım 2: Cümlede “yazdıkların” ve “okudukların” kelimeleri geçiyor. Bir yazının veya okunan bir metnin “güzel” olması, onun hoşumuza gitmesi, iyi yazılmış olması, etkileyici olması anlamına gelir.
Adım 3: “Güzel” kelimesinin temel anlamı, duyu organlarımıza hoş gelen, beğenilen demektir. Bir yazının da zihinsel olarak bize hoş gelmesi, temel anlamına çok yakındır. Bu, kelimenin gerçek anlamından uzaklaşarak bambaşka bir şey anlatması değildir.
Sonuç:
Altı çizili kelime gerçek anlamda kullanılmıştır.
3. “Yağmur sabaha kadar aralıksız yağdı.”
Adım 1: Altı çizili kelime “yağdı”.
Adım 2: Cümlede “yağmur” kelimesi geçiyor. Yağmurun yağması, gökyüzünden su damlalarının yere düşmesi demektir. Bu, bildiğimiz bir doğa olayıdır.
Adım 3: “Yağmak” kelimesi burada, su damlalarının gökten düşmesi anlamında kullanılmıştır. Bu, kelimenin temel anlamıdır.
Sonuç:
Altı çizili kelime gerçek anlamda kullanılmıştır.
4. “Sonunda babasından izin kopardık.”
Adım 1: Altı çizili kelime “kopardık”.
Adım 2: “Koparmak” kelimesinin gerçek anlamı, bir şeyi bir yerden güç kullanarak ayırmak, ayırmak demektir. Mesela “çiçek koparmak” gibi.
Adım 3: Cümlede ise “izin koparmak” deniliyor. İzin, elle tutulup gözle görülen bir şey değildir ki onu fiziksel olarak koparalım. Burada “izin koparmak”, bir şeyi çok zorlayarak, ısrar ederek veya uğraşarak elde etmek anlamına geliyor. Bu, kelimenin gerçek anlamından tamamen farklı bir kullanımdır.
Sonuç:
Altı çizili kelime mecaz anlamda kullanılmıştır.
Ç. Aşağıdaki metni okuyunuz. 1 ve 2. soruları metne göre cevaplayınız.
Sevgili öğrencilerim, şimdi size çok güzel bir metin okuyacağım ve bu metinle ilgili soruları cevaplayacağız. Önce dikkatlice metni okuyalım:
Sevgi, bütün kapıları açan sihirli bir anahtardır. Onunla açamayacağınız kapı yoktur. İster bu kapı öfkeyle kapanmış olsun isterse kırgınlıkla hiç fark etmez. Sevgi bir bakışıyla, bir sözüyle açar o kapıyı. Öğretmen sevgiyle öğretirse öğrenemeyecek öğrenci yoktur. İşçi sevgiyle çalışırsa bitiremeyeceği iş yoktur. Bahçıvan sevgiyle sulamazsa yeşermeyecek toprak yoktur.
1. Bu metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir?
Metnin konusu, metinde üzerinde en çok durulan, hakkında bilgi verilen şeydir. Yani metin bize ne anlatıyor?
Adım 1: Metni tekrar okuyalım ve anahtar kelimeleri belirleyelim. Metin boyunca hep “sevgi”den bahsedilmiş. Sevginin neleri değiştirebildiği, neleri yapabildiği anlatılmış.
Adım 2: Seçenekleri inceleyelim:
- a) Sevginin gücü
- b) Sevginin nelere benzediği
- c) Öğrenci ve öğretmen iş birliği
- d) Sevgisiz dünyada olabilecek olaylar
Adım 3: Metin, sevginin “sihirli bir anahtar” olduğunu söylüyor, bu bir benzetme. Ama asıl anlatmak istediği, bu anahtarın neler yapabildiği: öfkeyi, kırgınlığı aşması, öğrenciyi öğretmesi, işçiye başarı getirmesi, toprağı yeşertmesi. Tüm bunlar sevginin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor. “Öğrenci ve öğretmen iş birliği” sadece bir örnek, metnin tamamı bu değil. “Sevgisiz dünyada olabilecek olaylar” da dolaylı olarak anlatılıyor ama ana odak, sevginin olumlu etkileri.
Sonuç:
Bu metnin konusu a) Sevginin gücü‘dür.
2. Bu metinde anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
Anlatılmak istenen, metnin bize vermek istediği ana mesaj, ders ya da fikirdir.
Adım 1: Metinde verilen örneklere bakalım: Sevgiyle öğretmen öğretirse öğrenci öğrenir, sevgiyle işçi çalışırsa başaramayacağı iş yoktur, sevgiyle sulanmazsa toprak yeşermez.
Adım 2: Seçenekleri inceleyelim:
- a) Toprağı yeşertebilmek için onu sulamalıyız.
- b) İşçi sevmediği işte başarısız olur.
- c) Sevgi, hayatta başarılı olmanın temelini oluşturur.
- d) Sevgi, sorunları çözecek özelliktedir.
Adım 3: “Toprağı sulamak” ve “işçinin başarısız olması” metindeki sadece birer örnek. Metnin asıl amacı bu örnekler üzerinden genel bir mesaj vermek. Metin bize, sevginin her alanda (eğitimde, işte, doğada) başarıya ulaşmak için ne kadar önemli olduğunu vurguluyor. Sevgi, kapıları açıyor, engelleri kaldırıyor, yani başarıya giden yolu açıyor.
Sonuç:
Bu metinde anlatılmak istenen c) Sevgi, hayatta başarılı olmanın temelini oluşturur.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “almak” kelimesi diğerlerinden farklı anlamda kullanılmıştır?
Şimdi de “almak” kelimesinin farklı anlamlarına bakacağız. Bir kelimenin birçok farklı anlamı olabilir, bunu da cümlenin tamamına bakarak anlarız.
Adım 1: Her bir seçenekte “almak” kelimesinin hangi anlamda kullanıldığına bakalım.
- a) Doğum günü için ona güzel bir hediye aldım.
- b) Onun kaydını bu okula alalım.
- c) Kendime yavru bir kedi aldım.
- d) Her sabah gazetemi mutlaka alırım.
Buradaki “aldım” kelimesi, bir şeyi satın almak, sahip olmak anlamına gelir. Yani gidip bir hediye seçip satın almış.
Buradaki “alalım” kelimesi, birini kabul etmek, bir yere dahil etmek, kaydetmek anlamına gelir. Okula yeni bir öğrencinin kaydını yapmaktan bahsediyor.
Buradaki “aldım” kelimesi, bir hayvanı edinmek, sahip olmak anlamına gelir. Bu da bir hediye almak gibi, bir şeyi kendine katmak, elde etmek demektir.
Buradaki “alırım” kelimesi, her sabah düzenli olarak gazeteyi satın almak veya temin etmek anlamına gelir. Bu da a seçeneğindeki “hediye almak” gibi bir şeyi elde etmek, sahip olmak demektir.
Adım 2: Anlamları karşılaştıralım.
a, c ve d seçeneklerindeki “almak” kelimeleri genellikle bir şeye sahip olmak, edinmek ya da satın almak anlamlarında kullanılmış. Bir eşyayı ya da canlıyı kendine katmak gibi düşünebiliriz.
b seçeneğindeki “almak” kelimesi ise birini bir yere kabul etmek, bir sisteme dahil etmek anlamında kullanılmış. Bu, diğerlerinden farklı bir anlamdır.
Sonuç:
Farklı anlamda kullanılan cümle b) Onun kaydını bu okula alalım. cümlesidir.