Merhaba sevgili öğrencim,
8. sınıf Türkçe dersinde fiilimsiler konusu oldukça önemli bir yer tutar. Şimdi seninle birlikte gönderdiğin görseldeki etkinlikleri adım adım inceleyelim ve çözelim. Hazırsan başlayalım!
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki mektubu okuyunuz. Mektupta geçen fiilimsileri bulup türlerini belirleyerek uygun bölümlere yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden, Mustafa Kemal Atatürk’ün Fransız yazar Pierre Loti’ye yazdığı mektubu okuyup içindeki fiilimsileri bulmamız ve türlerine göre ayırmamız isteniyor. Fiilimsiler, yani eylemsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Hatırlarsan üç tür fiilimsimiz vardı:
- İsim-Fiiller: Fiile “-ma, -ış, -mak” ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılırlar. Örneğin: okuma, geliş, gitmek.
- Sıfat-Fiiller: Fiile “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” (anası mezar dikecekmiş) ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi kullanılırlar. Örneğin: koşan adam, gelecek günler, tanıdık yüz.
- Zarf-Fiiller: Fiile “-ip, -ken, -alı, -madan, -ince, -arak, -dıkça, -r…mez, -casına, -esiye, -mek üzere” gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi kullanılırlar. Örneğin: gelip gitti, okurken öğrendi, gülerek anlattı.
Şimdi mektubu dikkatlice okuyalım ve fiilimsileri bulmaya çalışalım:
Aziz Mösyö Pierre Loti (Mösyö Piyet Loti),
Ankara / 12 Temmuz 1921Şimdi aldığım 18 Mayıs 1921 tarihli nazik mektubunuza pek duygulanmışolarak sonsuz teşekkür eder ve bütün yurttaşlarım gibi kişiliğinize karşı beslediğim saygı, sevgi ve hayranlık duygularımın içtenliğine ve derinliğine inanmanızı rica ederim.
Rahatsızlığınızı öğrenince pek üzüldüm ve tam iyileşmeniz haberini sabırsızlıkla bekliyorum.
Bu fırsattan yararlanarak tarihimizin en karanlık günlerinde, yenilgi ve iftiranın bizi ebediyyen yok edecek gibi göründüğü bir zamanda bize güvenini bir an bile yitirmemişolan dosta beslediğimiz ebedi minnettarlığın teminatını, talihin Türk milletine yeniden gülümsemeyebaşladığı şu sırada yenilemekten pek mutluluk duymaktayım.
Size acil şifalar diliyorum.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal
Mektubu okurken bulduğumuz fiilimsileri şimdi türlerine göre ayıralım:
Adım 1: İsim-Fiilleri Belirleyelim
İsim-fiiller, fiillere “-ma, -ış, -mak” eklerinden birinin gelmesiyle oluşan ve cümlede isim gibi kullanılan sözcüklerdir. Mektupta şunları buldum:
- inanmanızı: “inan-” fiil köküne “-ma” eki gelmiş. (Buradaki “-nız” iyelik eki, “-ı” ise belirtme hal ekidir.)
- iyileşmeniz: “iyileş-” fiil köküne “-me” eki gelmiş. (Buradaki “-niz” iyelik ekidir.)
- gülümsemeye: “gülümse-” fiil köküne “-me” eki gelmiş. (Buradaki “-ye” yönelme hal ekidir.)
- yenilemekten: “yenile-” fiil köküne “-mek” eki gelmiş. (Buradaki “-ten” ayrılma hal ekidir.)
Adım 2: Sıfat-Fiilleri Belirleyelim
Sıfat-fiiller, fiillere “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” eklerinden birinin gelmesiyle oluşan ve cümlede sıfat gibi kullanılan sözcüklerdir. Mektupta şunları tespit ettim:
- aldığım: “al-” fiil köküne “-dık” ekinin iyelik eki almış hali (-dığım) gelmiş. Hangi mektup? Aldığım mektup.
- duygulanmış: “duygulan-” fiil köküne “-mış” eki gelmiş. Burada “duygulanmış olarak” şeklinde bir zarf-fiil öbeği içinde bulunsa da, kelimenin kendisi sıfat-fiil ekini almıştır.
- beslediğim: “besle-” fiil köküne “-dık” ekinin iyelik eki almış hali (-diğim) gelmiş. Hangi saygı? Beslediğim saygı.
- göründüğü: “görün-” fiil köküne “-dık” ekinin iyelik eki almış hali (-düğü) gelmiş. Hangi zamanda? Göründüğü bir zamanda.
- yitirmemiş: “yitirme-” fiil köküne “-miş” eki gelmiş. Nasıl dosta? Yitirmemiş olan dosta.
- olan: “ol-” fiil köküne “-an” eki gelmiş. Hangi dosta? Güvenini yitirmemiş olan dosta.
- beslediğimiz: “besle-” fiil köküne “-dık” ekinin iyelik eki almış hali (-diğimiz) gelmiş. Hangi minnettarlık? Beslediğimiz minnettarlık.
- başladığı: “başla-” fiil köküne “-dık” ekinin iyelik eki almış hali (-dığı) gelmiş. Hangi sırada? Başladığı şu sırada.
Adım 3: Zarf-Fiilleri Belirleyelim
Zarf-fiiller, fiillere “-ip, -ken, -alı, -madan, -ince, -arak, -dıkça, -r…mez, -casına, -esiye, -mek üzere” gibi ekler getirilerek oluşan ve cümlede zarf gibi kullanılan sözcüklerdir. Mektupta şunları buldum:
- olarak: “ol-” fiil köküne “-arak” eki gelmiş. Nasıl teşekkür eder? Duygulanmış olarak.
- öğrenince: “öğren-” fiil köküne “-ince” eki gelmiş. Ne zaman üzüldüm? Rahatsızlığınızı öğrenince.
- yararlanarak: “yararlan-” fiil köküne “-arak” eki gelmiş. Nasıl duymaktayım? Bu fırsattan yararlanarak.
Şimdi bu bulduğumuz fiilimsileri, görseldeki kutucuklara uygun şekilde yazalım:
Sonuç:
İsim-Fiil:
- inanmanızı
- iyileşmeniz
- gülümsemeye
- yenilemekten
Sıfat-Fiil:
- aldığım
- duygulanmış
- beslediğim
- göründüğü
- yitirmemiş
- olan
- beslediğimiz
- başladığı
Zarf-Fiil:
- olarak
- öğrenince
- yararlanarak
Gördüğün gibi, fiilimsileri bulmak için ekleri ve kelimenin cümledeki görevini iyi anlamak gerekiyor. Harika bir çalışma oldu!
7. ETKİNLİK
Derse hazırlık bölümünde araştırdığınız Çanakkale Savaşı anılarından sizi en çok etkileyeni anlatınız.
Sevgili öğrencim, Çanakkale Savaşı, tarihimizin en şanlı ve en hüzünlü sayfalarından biridir. Bu savaşla ilgili birçok anı ve hikaye bulunur. Eminim sen de araştırırken çok etkileyici detaylara rastlamışsındır. Şimdi ben de seni en çok etkileyen anıyı kendi cümlelerinle anlatmanı istiyorum. Ben de sana örnek olması için beni en çok etkileyen bir yönünü paylaşayım:
Çözüm:
Çanakkale Savaşı üzerine yaptığım araştırmada beni en çok etkileyen şey, askerlerimizin gösterdiği inanılmaz fedakarlık ve vatan sevgisi oldu. Özellikle o zorlu koşullarda, yemekleri, suları kısıtlıyken bile cepheyi terk etmeyip son kurşunlarına kadar savaşmaları, düşmanın gücüne rağmen yılmamaları gerçekten yüreğime dokundu. Bir anıyı okumuştum; düşman askerlerinin bile hayran kaldığı o insanüstü direniş… Genç yaşta şehit olan askerlerimizin mektupları, ailelerine yazdıkları son sözler, sanki zamanı aşıp bugüne gelmiş gibi hissettiriyor. Onların sayesinde bu toprakların bizim kaldığını düşünmek, içimde büyük bir minnet ve gurur uyandırıyor. Bu savaş, sadece askeri bir zafer değil, aynı zamanda bir milletin var olma mücadelesinin, inancının ve azminin destanıdır. Bu yüzden Çanakkale ruhu, benim için asla unutulmaması gereken, çok değerli bir miras.
Umarım bu örnek, senin de kendi düşüncelerini ifade etmen için güzel bir başlangıç olur. Unutmayalım ki bu tür konuları araştırmak ve üzerine düşünmek, hem bilgimizi artırır hem de bizlere önemli değerleri hatırlatır.
Başarılar dilerim!