Merhaba sevgili 8. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde cümle ögeleri ve yazma becerilerini değerlendirme konularına bakacağız. Hazırsan, gönderdiğin görseldeki soruları adım adım, senin anlayacağın şekilde çözmeye başlayalım.
Öncelikle görseldeki ilk kısma, yani b) maddesine bakalım:
b) Yazdığınız günlüğe göre aşağıdaki formu doldurunuz.
Sevgili öğrencim, bu kısım senin bir önceki derste yazdığın günlüğünü kendi kendine değerlendirmen için hazırlanmış bir form. Yani burada senden, yazdığın günlüğü gözden geçirerek bu maddeleri ne kadar uyguladığını belirtmen isteniyor. Ben senin günlüğünü görmediğim için bu formu senin adına dolduramam. Ama her bir maddenin ne anlama geldiğini açıklayarak, kendi günlüğünü değerlendirirken sana yardımcı olabilirim:
- Yazımı anlamlı ve kurallı cümlelerle yazdım.
Bu madde, yazdığın cümlelerin okunduğunda bir anlam ifade edip etmediğini, dil bilgisi kurallarına (özne-yüklem uyumu, noktalama işaretleri gibi) uygun olup olmadığını değerlendirmeni istiyor. Cümlelerin karışık mı, yoksa açık ve anlaşılır mıydı, buna bakmalısın.
- Yazımı zenginleştirmek için atasözleri, deyimler ve özdeyişler kullandım.
Günlüğünde sadece olayı anlatmakla mı kaldın, yoksa anlatımını daha etkileyici hale getirmek için konuya uygun atasözleri, deyimler veya ünlü kişilerin sözlerinden (özdeyişler) yararlandın mı? Eğer kullandıysan yazın daha zenginleşmiştir.
- Yazımda yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini kullandım.
Günlük hayatımızda bazen “laptop”, “online”, “selfie” gibi yabancı kökenli kelimeler kullanırız. Bu madde, yazında bu tür kelimeler yerine onların Türkçe karşılıklarını (dizüstü bilgisayar, çevrimiçi, özçekim gibi) kullanmaya özen gösterip göstermediğini değerlendirmeni istiyor.
- Yazarken noktalama işaretlerini doğru kullandım.
Cümlelerin sonunda nokta, soru işareti, ünlem; virgül, noktalı virgül, tırnak işareti, kesme işareti gibi noktalama işaretlerini yerli yerinde ve kurallara uygun kullandın mı? Noktalama işaretleri yazının anlaşılırlığı için çok önemlidir.
- Yazımda olayları oluş sırasına göre yazdım.
Günlükte yaşadığın olayları anlatırken, olayların kronolojik sırasına yani yaşanış sırasına göre mi anlattın, yoksa karışık bir anlatım mı oldu? Olayları sırasına göre anlatmak, okuyucunun (veya senin daha sonra okuduğunda) olayı daha iyi anlamasını sağlar.
- Yazıma uygun başlık belirledim.
Günlüğüne yazdığın metnin içeriğini en iyi yansıtan, dikkat çekici ve uygun bir başlık seçtin mi? Başlık, metnin ne hakkında olduğunu kısaca anlatan bir özet gibidir.
Bu maddeleri okuyarak kendi günlüğünü değerlendirebilir, her bir madde için “Evet”, “Kısmen” veya “Hayır” seçeneklerinden uygun olanı işaretleyebilirsin. Bu, yazma becerilerini geliştirmene yardımcı olacak önemli bir öz değerlendirme çalışmasıdır.
***
Şimdi de 7. ETKİNLİK kısmına geçelim. Burada cümle ögeleriyle ilgili harika bir alıştırma var. Koyu yazılan sözcük veya sözcük gruplarının cümlenin hangi ögesi olduğunu bulacağız. Haydi başlayalım!
Unutma, cümle ögelerini bulurken her zaman önce yüklemi, sonra özneyi, sonra da diğer ögeleri bulmalıyız. Her ögenin kendine ait soruları vardır.
1. Metin: Her yerde öğrenci var.
- Öncelikle yüklemi bulalım: “var” yüklemdir.
- Şimdi özneyi bulalım: “Ne var?” diye sorunca “öğrenci” cevabını alırız, yani “öğrenci” öznedir.
- Peki, “Her yerde” sözcük grubu yükleme hangi soruyu sorduğumuzda cevap veriyor? “Nerede var?” diye sorduğumuzda “Her yerde” cevabını alırız.
- “Nerede?” sorusu da bize yer tamlayıcısını (dolaylı tümleci) verir.
Sonuç: Her yerde ->Yer Tamlayıcısı
2. Metin: Portakalların hepsini yedirmedi annem.
- Yüklemimiz: “yedirmedi”.
- Şimdi özneyi bulmak için yükleme “Kim?” sorusunu soralım: “Kim yedirmedi?”
- Cevap: “annem”.
- “Annem” sözcüğü bu cümlenin öznesidir.
Sonuç: annem ->Özne
3. Metin: İlkokul bitince dedem babamı yanına çağırdı.
- Yüklemi bulalım: “çağırdı” yüklemdir.
- Özneyi bulalım: “Kim çağırdı?” diye sorunca “dedem” cevabını alırız, yani “dedem” öznedir.
- Peki, “İlkokul bitince” sözcük grubu yükleme hangi soruyu sorduğumuzda cevap veriyor? “Ne zaman çağırdı?” diye sorduğumuzda “İlkokul bitince” cevabını alırız.
- “Ne zaman?” sorusu da bize zarf tamlayıcısını verir.
Sonuç: İlkokul bitince ->Zarf Tamlayıcısı
4. Metin: Ben böyle bir şey görmemişim.
- Yüklemimiz: “görmemişim”.
- Gizli özne var: “Kim görmemiş?” diye sorunca “Ben” cevabını alırız.
- Şimdi de nesneyi bulmak için yükleme “Ne?” sorusunu soralım: “Ne görmemişim?”
- Cevap: “böyle bir şey”.
- “Ne?” sorusu bize belirtisiz nesneyi verir.
Sonuç: böyle bir şey ->Nesne
5. Metin: Derslerden kalırsam beni okuldan atarlarmış.
- Bu cümlede koyu yazılan kısım doğrudan eylemin kendisidir.
- “atarlarmış” sözcüğü, cümlenin yargısını bildiren, iş, oluş, hareket bildiren sözcüktür.
- Bu da doğrudan cümlenin yüklemidir.
Sonuç: atarlarmış ->Yüklem
6. Metin: Bir gün yemekte bir şey verdiler.
- Yüklemimiz: “verdiler”.
- Gizli özne var: “Kim verdiler?” diye sorunca “Onlar” cevabını alırız.
- Peki, “yemekte” sözcüğü yükleme hangi soruyu sorduğumuzda cevap veriyor? “Nerede verdiler?” diye sorduğumuzda “yemekte” cevabını alırız.
- “Nerede?” sorusu da bize yer tamlayıcısını (dolaylı tümleci) verir.
Sonuç: yemekte ->Yer Tamlayıcısı
7. Metin: Dönem boyunca hiç gitmedim köye.
- Yüklemimiz: “gitmedim”.
- Gizli özne var: “Kim gitmedi?” diye sorunca “Ben” cevabını alırız.
- Peki, “Dönem boyunca” sözcük grubu yükleme hangi soruyu sorduğumuzda cevap veriyor? “Ne zaman gitmedim?” diye sorduğumuzda “Dönem boyunca” cevabını alırız.
- “Ne zaman?” sorusu da bize zarf tamlayıcısını verir.
Sonuç: Dönem boyunca ->Zarf Tamlayıcısı
8. Metin: Giderken anama portakal götürdüm.
- Yüklemimiz: “götürdüm”.
- Gizli özne var: “Kim götürdü?” diye sorunca “Ben” cevabını alırız.
- Şimdi de nesneyi bulmak için yükleme “Ne?” sorusunu soralım: “Ne götürdüm?”
- Cevap: “portakal”.
- “Ne?” sorusu bize belirtisiz nesneyi verir.
Sonuç: portakal ->Nesne
9. Metin: Ne vakit portakal yesem elimi yıkamam.
- Bu cümlede de koyu yazılan kısım doğrudan eylemin kendisidir.
- “yıkamam” sözcüğü, cümlenin yargısını bildiren, iş, oluş, hareket bildiren sözcüktür.
- Bu da doğrudan cümlenin yüklemidir.
Sonuç: yıkamam ->Yüklem
Umarım bu açıklamalar cümle ögelerini daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Türkçe dersinde başarılar dilerim!