Merhaba sevgili öğrencim,
Bugünkü Türkçe dersimizde, “Milli Kültürümüz” konusu altında yer alan “Göç Destanı” metninden yola çıkarak hem kelime bilgimizi genişleteceğiz hem de bu kelimeleri cümle içinde doğru kullanmayı öğreneceğiz. Özellikle eski Türkçede kullanılan bazı kelimelerin günümüzdeki karşılıklarını öğrenmek, destanı daha iyi anlamamızı sağlayacak. Hadi gel, soruları adım adım çözelim.
1. ETKİNLİK
Aşağıdaki sözcükleri anlamlarıyla eşleştiriniz. Sözcükleri cümlelerde kullanınız. Anlamı verilmeyen sözcüğün anlamını sözlükten bularak cümle içinde kullanınız.
Bu etkinlikte bizden istenen, üstte verilen kelimelerden (hakan, mukaddes, hadise, şölen, cenup, saadet, ehli) uygun olanı, karşısındaki anlamla eşleştirmek ve sonra da o kelimeyi kullanarak bir cümle yazmak. Bir tane kelimenin anlamı boş bırakılmış, onu da destanı okuyarak veya genel bilgimizle bulup yazacağız.
Adım 1: İlk olarak, bize verilen anlamları ve üstteki kelimeleri dikkatlice inceleyelim. Destan metnini okurken karşılaştığımız kelimeleri ve anlamlarını hatırlayalım.
- Mutluluk: Bu kelimenin eski dildeki karşılığı “saadet” idi. Destanda “Uygur ülkesinin saadeti” şeklinde geçiyordu. Yani Uygur ülkesinin mutluluğu demekti.
- Ziyafet: Bu kelimenin eski dildeki karşılığı “şölen”dir. Büyük yemekli toplantılar, kutlamalar için kullanılır.
- Evcil: Bu kelimenin eski dildeki karşılığı “ehli”dir. Özellikle hayvanlar için “ehli hayvan” şeklinde kullanılır.
- Güney: Bu kelimenin eski dildeki karşılığı “cenup”tur. Destanda “cenup tarafından” ifadesi geçiyordu, yani güney tarafından demekti.
- Olay: Bu kelimenin eski dildeki karşılığı “hadise”dir. Genellikle dikkat çekici veya önemli olaylar için kullanılır.
- Kutsal: Bu kelimenin eski dildeki karşılığı “mukaddes”tir. Destanda “Mukaddes ışık” olarak kullanılmıştı, yani kutsal ışık demekti.
Adım 2: Şimdi bu eşleştirmeleri yaparak her kelime için birer cümle kuralım.
Sözcük: saadet
Anlamı: Mutluluk.
Cümlem: Okuldan takdir alınca ailece büyük bir saadet yaşadık.
Açıklama: “Mutluluk” kelimesinin eski dildeki karşılığı “saadet”tir. Destanımızda da Uygur ülkesinin mutluluğu anlamında kullanılmıştı. Senin de günlük hayatta kullanabileceğin güzel bir cümle kurdum.
Sözcük: şölen
Anlamı: Ziyafet.
Cümlem: Düğün bitiminde köy meydanında büyük bir şölen verildi.
Açıklama: “Ziyafet”, yani kalabalık, yemekli bir eğlence anlamına gelen kelime “şölen”dir. Genellikle özel günlerde yapılan büyük ikramlar için kullanılır.
Sözcük: ehli
Anlamı: Evcil.
Cümlem: Vahşi doğada yaşayan hayvanları ehli hale getirmek çok zordur.
Açıklama: “Evcil” kelimesinin eski dildeki karşılığı “ehli”dir. Özellikle hayvanlar için “ehli hayvanlar” şeklinde kullanıldığını duymuşsundur.
Sözcük: cenup
Anlamı: Güney.
Cümlem: Güneşin doğuşunu izlemek için evin cenup cephesine çıktık.
Açıklama: “Güney” yönünün eski dildeki karşılığı “cenup”tur. Destanımızda da bir yerin güney tarafı için “cenup tarafından” ifadesi kullanılmıştı.
Sözcük: hadise
Anlamı: Olay.
Cümlem: Dün akşamki trafik hadisesi tüm şehri üzmüştü.
Açıklama: “Olay” kelimesinin eski dildeki karşılığı “hadise”dir. Genellikle önemli veya dikkat çekici olaylar için kullanılır.
Sözcük: mukaddes
Anlamı: Kutsal.
Cümlem: Herkesin vatan toprağı kendi için mukaddestir.
Açıklama: “Kutsal” kelimesinin eski dildeki karşılığı “mukaddes”tir. Destanımızda da “Mukaddes ışık” olarak, özel ve saygı duyulan bir şeyi ifade etmek için kullanılmıştı.
Adım 3: Anlamı verilmeyen kelimeyi bulup anlamını yazalım ve cümle kuralım.
Yukarıdaki kelimeleri kullandığımızda geriye sadece “hakan” kelimesi kalıyor. Bu kelimenin anlamını destandan da anladığımız gibi “hükümdar” veya “imparator”dur.
Sözcük: hakan
Anlamı: Hükümdar, imparator.
Cümlem: Eski Türk devletlerinde devleti yöneten kişiye hakan denirdi.
Açıklama: “Hakan”, eski Türklerde devleti yöneten, en yüksek rütbeli kişi, yani hükümdar veya imparator anlamına gelen bir unvandır. Destanımızda da Uygur Hakanı’ndan bahsediliyordu.
Umarım bu açıklamalar kelimeleri daha iyi anlamana ve onları cümle içinde doğru kullanmana yardımcı olmuştur. Bu yeni öğrendiğin kelimeleri sözlüğüne eklemeyi ve günlük hayatında kullanmaya çalışmayı unutma!