Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok güzel sorular çözeceğiz. Bu soruları çözerken hem bilgilerimizi pekiştirecek hem de yeni şeyler öğreneceğiz. Hadi bakalım, dikkatlice okuyalım ve adım adım çözümlerini yapalım!
6. “Vurmak” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde “Kriz, kitap dünyasını da vurdu.” anlamıyla kullanılmıştır?
Çözüm:
Bu soruda bizden “vurmak” kelimesinin “Kriz, kitap dünyasını da vurdu.” cümlesindeki anlamını bulmamız isteniyor. Buradaki “vurmak” kelimesi, bir şeyin bir başka şeyi olumsuz etkilemesi, ona zarar vermesi veya onu sarsması anlamında kullanılmış. Yani bir darbe, bir etki söz konusu ama fiziksel bir vurma değil, daha çok soyut bir etki. Şimdi şıklara bakalım:
A) Mahallenin çocukları kapıya vurup kaçıyordu. Burada “vurmak” kelimesi, kapıya elle ya da bir nesneyle fiziksel olarak temas etmek, çarpmak anlamında kullanılmış. Bu, aradığımız anlam değil.
B) Odaya kalın perdelerin arasından güneş ışıkları vuruyordu. Burada “vurmak” kelimesi, ışığın bir yere çarpması, ulaşması anlamında kullanılmış. Bu da fiziksel bir olayı anlatıyor, aradığımız anlam değil.
C) Tahtaya vurulan cila, evin havasını değiştirmişti. Burada “vurmak” kelimesi, bir şeyi bir yüzeye sürmek, uygulamak anlamında kullanılmış. Örneğin, “duvara boya vurmak” gibi. Bu da aradığımız anlam değil.
D) Avrupa’da yaşanan olaylar ekonomik hayatı vurdu. İşte tam da aradığımız anlam burada! “Olayların ekonomik hayatı vurması”, ekonomik hayatı olumsuz etkilemesi, ona zarar vermesi, sarsması demektir. Tıpkı krizin kitap dünyasını vurması gibi.
Sonuç:
Doğru cevap D seçeneğidir.
7. Aşağıdaki paragrafta düşünceyi geliştirme yollarından hangisi kullanılmıştır?
“Beyni en hızlı körelten şeyin aşırı televizyon izlemek olduğunu biliyor muydunuz? Alman Beyin Antrenman Kurumu Başkanı Prof. Bern Fischer (Bern Fişer) diyor ki: ‘İki saat televizyon seyretmek suretiyle beynin uyarımdan yoksun bırakılmasının beyinde oluşturduğu tembelliği gidermek için bir hafta zihin egzersizi yapmak gerekir.'”
Çözüm:
Sevgili gençler, bir paragrafı okurken yazarın bize bir fikri anlatmak veya kanıtlamak için hangi yöntemleri kullandığına dikkat etmeliyiz. Bu yöntemlere “düşünceyi geliştirme yolları” diyoruz. Şimdi paragrafı inceleyelim:
Paragrafta, aşırı televizyon izlemenin beyni körelttiği gibi önemli bir iddia ortaya atılıyor. Bu iddiayı desteklemek için de çok önemli bir isimden, “Alman Beyin Antrenman Kurumu Başkanı Prof. Bern Fischer”dan bir alıntı yapılmış. Bu alıntıda Prof. Fischer’ın sözleri aynen aktarılmış.
A) Örnekleme: Bir fikri somutlaştırmak için örnekler vermek demektir. Burada örnek verilmemiş, bir uzmanın sözleri aktarılmış.
B) Karşılaştırma: İki farklı varlık, kavram veya durum arasındaki benzerlikleri veya farklılıkları ortaya koymaktır. Paragrafta herhangi bir karşılaştırma yapılmamış.
C) Tanık Gösterme: Bir düşünceyi inandırıcı kılmak için alanında uzman, tanınmış bir kişinin sözlerini alıntılayarak kullanmaktır. İşte bizim paragrafımızda tam olarak bu yapılmış! Prof. Bern Fischer’ın sözleri, televizyon izlemenin beyin üzerindeki olumsuz etkisini kanıtlamak için kullanılmış.
D) Benzetme: İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan anlatım şeklidir. Burada benzetme de kullanılmamış.
Sonuç:
Doğru cevap C seçeneğidir.
8. Yukarıdaki tabloya göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Çözüm:
Bu soruda, 13-19 yaş grubunun günlük faaliyetlerine ayırdığı zamanları gösteren bir tablo var. Bizden istenen, bu tablodaki bilgilere göre yanlış olan ifadeyi bulmak. Her bir şıkkı tek tek tabloyla karşılaştırıp doğruluklarını kontrol edelim.
Adım 1: A seçeneğini kontrol edelim.
A) Kadınlar, eğitime erkeklere göre daha fazla zaman ayırmaktadırlar.
Tabloya baktığımızda:
Kadınlar eğitime: 3.11 saat
Erkekler eğitime: 2.59 saat
3.11 > 2.59 olduğu için kadınlar eğitime erkeklerden daha fazla zaman ayırıyor. Bu ifade doğrudur.
Adım 2: B seçeneğini kontrol edelim.
B) Kadınlar ve erkekler en fazla zamanı uykuya ayırmaktadırlar.
Tabloya baktığımızda:
Kadınların uykuya ayırdığı zaman: 9.24 saat
Erkeklerin uykuya ayırdığı zaman: 9.26 saat
Diğer faaliyet sürelerine baktığımızda (yemek, eğitim, hane halkı, sosyal yaşam, spor, hobiler, ulaşım), hem kadınlarda hem de erkeklerde uykuya ayrılan zamanın açık ara en yüksek olduğunu görüyoruz. Bu ifade doğrudur.
Adım 3: C seçeneğini kontrol edelim.
C) Kadınlar, en az vakti spor ve doğa sporlarına ayırmaktadırlar.
Kadınların spor ve doğa sporlarına ayırdığı zaman: 0.07 saat.
Kadınların diğer faaliyetlere ayırdığı zamanlara bakalım:
Yemek ve diğer kişisel bakım: 2.43
Eğitim: 3.11
Hane halkı ve aile bakımı: 2.02
Sosyal yaşam ve eğlence: 1.35
Hobiler ve oyunlar: 0.25
Ulaşım ve belirlenmemiş zaman kullanımı: 0.56
Uyku: 9.24
Gördüğümüz gibi, kadınlar için 0.07 saat, tüm diğer faaliyet süreleri içinde en düşüğüdür. Bu ifade doğrudur.
Adım 4: D seçeneğini kontrol edelim.
D) Erkekler kadınlara göre hobiler ve oyunlara daha az zaman ayırmaktadırlar.
Tabloya baktığımızda:
Erkeklerin hobilere ve oyunlara ayırdığı zaman: 0.59 saat
Kadınların hobilere ve oyunlara ayırdığı zaman: 0.25 saat
0.59 > 0.25 olduğu için erkekler hobilere ve oyunlara kadınlardan daha fazla zaman ayırıyor. Bu ifade, “daha az zaman ayırmaktadırlar” dediği için yanlıştır.
Sonuç:
Doğru cevap D seçeneğidir.
9. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi nesnesine göre diğerlerinden farklıdır?
Çözüm:
Bu soruda bizden, cümlelerin yüklemlerinin nesne alıp almadığına göre farklı olanı bulmamız isteniyor. Yüklemi nesne alabilen fiillere geçişli (transitif) fiil, nesne alamayan fiillere ise geçişsiz (intransitif) fiil deriz. Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiilin önüne “onu” kelimesini getirmeyi deneyebiliriz. Eğer anlamlı oluyorsa geçişli, olmuyorsa geçişsizdir.
Adım 1: Her cümlenin yüklemini belirleyip “onu” kelimesiyle test edelim.
A) Hamuru bir saat dinlendirdi.
Yüklem: “dinlendirdi”
“Onu dinlendirdi.” dediğimizde anlamlı oluyor. (Neyi dinlendirdi? Hamuru.)
Bu fiil geçişlidir.
B) Yaz tatilinde Marmaris’e gittik.
Yüklem: “gittik”
“Onu gittik.” dediğimizde anlamsız oluyor. (Marmaris’e, yer bildiren bir tümleçtir, nesne değildir.)
Bu fiil geçişsizdir.
C) Annesi gelince sofrayı kurardı.
Yüklem: “kurardı”
“Onu kurardı.” dediğimizde anlamlı oluyor. (Neyi kurardı? Sofrayı.)
Bu fiil geçişlidir.
D) Rüzgâr konulu bir şiir yazdım.
Yüklem: “yazdım”
“Onu yazdım.” dediğimizde anlamlı oluyor. (Neyi yazdım? Bir şiir.)
Bu fiil geçişlidir.
Sonuç:
A, C ve D seçeneklerindeki yüklemler geçişli iken, B seçeneğindeki yüklem geçişsizdir. Bu yüzden farklı olan B seçeneğidir.
Doğru cevap B seçeneğidir.
10. Yukarıdaki tabloda edilgen fiillerin bulunduğu kutuları çıkarırsak nasıl bir şekil oluşur?
Çözüm:
Bu soruda, cümlelerin yüklemlerinin etken mi yoksa edilgen mi olduğunu bulmamız gerekiyor. Hatırlayalım, edilgen fiillerde işi yapan belli değildir ve fiilde genellikle “-l” veya “-n” ekleri bulunur. Özne, işi yapan değil, işten etkilenen durumundadır (sözde özne). Etken fiillerde ise işi yapan (gerçek özne) bellidir.
Adım 1: Her cümlenin yüklemini bulup etken mi edilgen mi olduğuna karar verelim.
Giyidiği ceketi çıkardı.
Yüklem: “çıkardı”
Kim çıkardı? O (gizli özne). İşi yapan belli olduğu için bu fiil etkendir.
Ders programı hazırlandı.
Yüklem: “hazırlandı”
Kim hazırladı? Belli değil. “Ders programı” kendi kendine hazırlanmaz, birileri tarafından hazırlanır. “-n” eki de edilgenlik belirtiyor. Bu fiil edilgendir.
Pasta güzelce süslendi.
Yüklem: “süslendi”
Kim süsledi? Belli değil. “Pasta” kendi kendine süslenmez, birileri tarafından süslenir. “-n” eki de edilgenlik belirtiyor. Bu fiil edilgendir.
Seni gördüğüme sevindim.
Yüklem: “sevindim”
Kim sevindi? Ben (gizli özne). İşi yapan belli olduğu için bu fiil etkendir.
Adım 2: Edilgen fiillerin bulunduğu kutuları çıkaralım.
Edilgen fiillerin bulunduğu kutular:
“Ders programı hazırlandı.” (Sarı kutu)
“Pasta güzelce süslendi.” (Mor/Pembe kutu)
Bu kutuları çıkardığımızda geriye etken fiillerin bulunduğu kutular kalır:
“Giyidiği ceketi çıkardı.” (Kırmızı kutu)
“Seni gördüğüme sevindim.” (Yeşil kutu)
Adım 3: Kalan kutuların oluşturduğu şekli seçeneklerde bulalım.
Kalan kutular kırmızı ve yeşil kutulardır. Seçeneklere baktığımızda, A seçeneğinde kırmızı ve yeşil kutuların yan yana gösterildiğini görüyoruz.
Sonuç:
Doğru cevap A seçeneğidir.