Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersindeki bu etkinliği seninle birlikte adım adım çözeceğiz. Hiç merak etme, sanki yan yana oturmuş gibi, anlayabileceğin en basit dille anlatacağım. Hazırsan başlayalım!
6. ETKİNLİK
Bu etkinlikte, NASA’nın Mars’a isim göndereceği haberi üzerine bir diyalog tamamlamamız isteniyor. Diyalogu okuyup boş bırakılan yere kendi görüşümüzü yazacağız. Hadi diyalogu tekrar okuyalım ve boşluğa ne yazmamız gerektiğini bulalım.
Diyalog:
Bengisu: Arkadaşlar bir haber okudum. Çok heyecanlandım. 😊
Oğuz: Ne haberi? 🤔
Bengisu: NASA, Mars gezegenine talepte bulunanların ismini gönderecekmiş.
Yaren: NASA, Mars’a ismimizi mi gönderecek? 😲
Oğuz: İnanılmaz bir şey bu?
Bengisu: Başvuralım mı?
Yaren: Haberi gov veya edu uzantılı siteden mi okudun? İnternette okuduğun her yazıya inanmamalısın.
Bengisu: Evet, haberi gov uzantılı bir siteden okudum.
Boş bırakılan yer: ___________________________
Çözüm:
Adım 1: Diyalogu dikkatlice okuduğumuzda, Yaren’in en başta internetteki her habere inanılmaması gerektiğini, özellikle de güvenilir kaynaklardan gelmeyen haberlere şüpheyle yaklaşılması gerektiğini söylediğini görüyoruz.
Adım 2: Bengisu ise Yaren’in bu uyarısına karşılık, haberi “gov uzantılı bir siteden” okuduğunu belirtiyor. “gov” uzantısı, bir haberin devlet kurumları tarafından yayımlandığını gösterir ve genellikle güvenilir bir kaynak olarak kabul edilir.
Adım 3: Şimdi Yaren’in bu bilgi üzerine ne söyleyeceğini düşünmeliyiz. Daha önce “Her yazıya inanmamalısın” diyen Yaren, haberin güvenilir bir kaynaktan geldiğini öğrenince şaşırabilir veya fikrini değiştirebilir. “O zaman bu haber doğruymuş!”, “Demek ki bu haber gerçekten doğruymuş!” gibi bir ifade kullanması çok doğal olacaktır.
Sonuç:
Boş bırakılan yere gelebilecek en uygun ifade:
Yaren:Vay canına, demek ki bu haber doğruymuş!
***
7. ETKİNLİK
Bu etkinlikte bizden cümlelerdeki özne ve yüklemin altını çizmemiz, bir de yer tamlayıcısı varsa onu bulup karşısındaki kutucuğa yazmamız isteniyor. Haydi, Türkçe dersinde öğrendiğimiz cümle ögelerini hatırlayalım ve bu cümleleri birlikte inceleyelim.
- Yüklem: Cümledeki işi, hareketi, oluşu, durumu bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur ve çekimli bir fiil veya ek fiille çekimlenmiş bir isim olabilir. Yüklem olmadan cümle olmaz!
- Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumu üzerine alan varlıktır. Yükleme “Kim?” veya “Ne?” sorularını sorarak özneyi buluruz.
- Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç): Yükleme “kime, neye, nereye, kimde, nede, nerede, kimden, neden, nereden” sorularını sorarak bulduğumuz ögedir. Yönelme (-e, -a), bulunma (-de, -da) veya ayrılma (-den, -dan) eklerini alır.
Şimdi cümlelere geçelim:
1. Bu giysi olmadan astronotlar uzay boşluğunda yürüyemezler.
Çözüm:
- Yüklem: “yürüyemezler” (Yürüyemeyen kim? -> astronotlar)
- Özne: “astronotlar”
- Yer Tamlayıcısı: “Nerede yürüyemezler?” -> “uzay boşluğunda”
Sonuç:
astronotlar (Özne) uzay boşluğunda yürüyemezler (Yüklem)
Yer Tamlayıcısı: uzay boşluğunda
2. Yüksek hızla hareket eden toz parçacıkları bedeninize çarpar.
Çözüm:
- Yüklem: “çarpar” (Çarpan ne? -> yüksek hızla hareket eden toz parçacıkları)
- Özne: “yüksek hızla hareket eden toz parçacıkları”
- Yer Tamlayıcısı: “Neye çarpar?” -> “bedeninize”
Sonuç:
Yüksek hızla hareket eden toz parçacıkları (Özne) bedeninize çarpar (Yüklem).
Yer Tamlayıcısı: bedeninize
3. O, bu tehlikelerin hepsine yanıt verebilir mi?
Çözüm:
- Yüklem: “yanıt verebilir mi” (Yanıt verebilen kim? -> O)
- Özne: “O”
- Yer Tamlayıcısı: “Neye yanıt verebilir?” -> “bu tehlikelerin hepsine”
Sonuç:
O (Özne), bu tehlikelerin hepsine yanıt verebilir mi (Yüklem)?
Yer Tamlayıcısı: bu tehlikelerin hepsine
4. Uzay giysileri basınçlı bir atmosfere sahiptir.
Çözüm:
- Yüklem: “sahiptir” (Sahip olan ne? -> Uzay giysileri)
- Özne: “Uzay giysileri”
- Yer Tamlayıcısı: “Neye sahiptir?” -> “basınçlı bir atmosfere”
Sonuç:
Uzay giysileri (Özne) basınçlı bir atmosfere sahiptir (Yüklem).
Yer Tamlayıcısı: basınçlı bir atmosfere
5. Uzay giysileri astronotu göktaşlarından, radyasyondan korur.
Çözüm:
- Yüklem: “korur” (Koruyan ne? -> Uzay giysileri)
- Özne: “Uzay giysileri”
- Yer Tamlayıcısı: “Neyden korur?” -> “göktaşlarından, radyasyondan”
Sonuç:
Uzay giysileri (Özne) astronotu göktaşlarından, radyasyondan korur (Yüklem).
Yer Tamlayıcısı: göktaşlarından, radyasyondan
6. Astronot uzay aracının içinde bu hantal giysilerle oturuyor.
Çözüm:
- Yüklem: “oturuyor” (Oturan kim? -> Astronot)
- Özne: “Astronot”
- Yer Tamlayıcısı: “Nerede oturuyor?” -> “uzay aracının içinde”
Sonuç:
Astronot (Özne) uzay aracının içinde bu hantal giysilerle oturuyor (Yüklem).
Yer Tamlayıcısı: uzay aracının içinde
Umarım bu açıklamalar cümle ögelerini daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Türkçe dersinde başarılar dilerim!