Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersinden gönderdiğin soruları şimdi seninle birlikte adım adım çözeceğiz. Hiç merak etme, her bir soruyu en anlaşılır şekilde açıklayacağım. Hazırsan başlayalım!
5. Aşağıdaki cümlelerden öznel olanların başına “Ö”, nesnel olanların başına “N” yazınız.
Bu soruda cümlelerin kişisel görüş mü yoksa herkes tarafından kabul edilen, kanıtlanabilir bir bilgi mi olduğunu bulacağız. Yani “öznel” mi (kişisel yorum) yoksa “nesnel” mi (kanıtlanabilir bilgi) olduğuna karar vereceğiz.
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
( ) Türkiye’nin güzellikleri görüldüğünde pek çok sözcük akla gelir.
Burada “güzellikleri” ve “pek çok sözcük akla gelir” ifadeleri kişiden kişiye değişebilir, yani kişisel bir yoruma dayanır. Bana göre çok güzel olan bir şey, başkasına göre o kadar güzel olmayabilir. Bu yüzden bu cümle özneldir.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
( ) Türkiye’deki tatil sadece manzaralar değil, unutulmaz deneyimlerdir.
“Unutulmaz deneyimlerdir” ifadesi de yine kişinin kendi hissine, yorumuna bağlıdır. Birine unutulmaz gelen bir deneyim, başkası için sıradan olabilir. Bu da özneldir.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
( ) Türkiye dört mevsim turizm potansiyeline sahip bir ülkedir.
Türkiye’nin iklimi ve coğrafi konumu gereği dört mevsimin de yaşanması ve buna bağlı olarak turizm olanaklarının bulunması herkes tarafından bilinen ve kanıtlanabilir bir gerçektir. Bu bir yorum değil, bilgidir. Bu yüzden bu cümle nesneldir.
Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
( ) Türkiye turizm pazarında, turist sayısı bakımından ilk on ülke içerisindedir.
Bu bilgi, istatistiklere dayanan, yani sayısal verilerle doğruluğu kanıtlanabilen bir bilgidir. Kişisel bir görüş veya yorum içermez. Bu da nesneldir.
Sonuç:
- Ö Türkiye’nin güzellikleri görüldüğünde pek çok sözcük akla gelir.
- Ö Türkiye’deki tatil sadece manzaralar değil, unutulmaz deneyimlerdir.
- N Türkiye dört mevsim turizm potansiyeline sahip bir ülkedir.
- N Türkiye turizm pazarında, turist sayısı bakımından ilk on ülke içerisindedir.
6. “Kış kapıya dayandı, daha kömür alamadık.” cümlesinde koyu yazılan sözle aşağıdakilerden hangisi anlatılmak istenmiştir?
Burada “Kış kapıya dayandı” ifadesinin ne anlama geldiğini bulacağız. Deyimler, kelimelerin gerçek anlamlarının dışında, kendine özgü bir anlam taşıyan kalıplaşmış sözlerdir.
Adım 1: “Kapıya dayanmak” deyiminin ne anlama geldiğini düşünelim. Bir şeyin “kapıya dayanması”, o şeyin çok yaklaştığını, geldiğini veya başladığını ifade eder. Örneğin, “sınavlar kapıya dayandı” dediğimizde sınavların başladığını veya çok yaklaştığını anlarız.
Adım 2: Cümledeki bağlamı inceleyelim: “Kış kapıya dayandı, daha kömür alamadık.” Bu cümlede kışın gelmek üzere olduğu, havaların soğuduğu ve hazırlık yapılması gerektiği, ama henüz kömür alarak bu hazırlığın yapılmadığı anlatılıyor.
Adım 3: Seçenekleri inceleyelim:
A) etkisi olmak: Kışın bir etkisi olduğundan bahsetmiyor, gelişinden bahsediyor.
B) gelip çatmak: Evet, kışın geldiğini, başladığını veya çok yaklaştığını anlatıyor. Yani “gelip çatmak” tam da bu anlama geliyor.
C) yola çıkmak: Kışın bir yere gittiğini değil, geldiğini anlatıyor.
D) yardım beklemek: Cümlede kışla ilgili bir yardım beklentisi yok.
Sonuç:
Doğru cevap B) gelip çatmak olacaktır. Kışın gelip çattığını, yani başladığını anlatıyor.
7. Kuşcenneti Millî Parkı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Bu soruda bize verilen metni çok dikkatli okuyup, seçeneklerdeki bilgilerden hangisinin metinde yer almadığını veya metindeki bilgiyle çeliştiğini bulacağız. Yani “söylenemez” dediği için yanlış olan bilgiyi arıyoruz.
Adım 1: Metni dikkatlice okuyalım ve önemli bilgilerin altını çizelim (zihnimizde veya not alarak):
Kuşcenneti Millî Parkı, Marmara Bölgesi’nde Balıkesir ili sınırları içindedir. 1959 yılında millî park ilan edilmiştir. Anadolu’dan Avrupa’ya geçen kuş göç yolu üzerinde bulunan Kuşcenneti, pelikan, balıkçıl, kaşıkçı, karabatak, yaban kazı, yaban ördeği ve ötücülerden oluşan binlerce kuşun yuva yaptığı büyük kuluçka kolonilerini barındırmaktadır. Kuşcenneti Millî Parkı, Avrupa Konseyi tarafından çok iyi korunan ve kıta ölçeğinde değer taşıyan doğal alanlara verilen “Avrupa Diploması”nın en üst kategorisi olan A sınıfı diplomayla 1976 yılında ödüllendirilmiştir. (Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü)
Adım 2: Seçenekleri tek tek metindeki bilgilerle karşılaştıralım:
A) Kuşcenneti Avrupa’ya geçen kuşların göç yolu üzerindedir.
Metinde “Anadolu’dan Avrupa’ya geçen kuş göç yolu üzerinde bulunan Kuşcenneti” ifadesi geçiyor. Demek ki bu bilgi doğrudur.
B) Kuşcenneti A sınıfı diplomasıyla 1976 yılında ödüllendirilmiştir.
Metinde “A sınıfı diplomayla 1976 yılında ödüllendirilmiştir” ifadesi aynen yer alıyor. Demek ki bu bilgi de doğrudur.
C) Kuşcenneti Marmara Bölgesi’nde Bursa ili sınırları içindedir.
Metinde “Marmara Bölgesi’nde Balıkesir ili sınırları içindedir” yazıyor. Seçenekte ise “Bursa ili” deniyor. Bu bilgi metindeki bilgiyle çelişiyor. O zaman aradığımız yanlış bilgi bu olabilir.
D) Kuşcenneti’nde binlerce kuşun yuva yaptığı kuluçka kolonileri vardır.
Metinde “binlerce kuşun yuva yaptığı büyük kuluçka kolonilerini barındırmaktadır” ifadesi geçiyor. Bu bilgi de doğrudur.
Sonuç:
Metindeki bilgiye göre Kuşcenneti Balıkesir’de yer alıyor, Bursa’da değil. Bu yüzden C) Kuşcenneti Marmara Bölgesi’nde Bursa ili sınırları içindedir. ifadesi söylenemez.
8. “Anlatılanlara göre oğlun çok hırslıymış.” cümlesi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Bu soruda verilen cümleyi yapısal ve anlamsal özelliklerine göre inceleyeceğiz. Cümlenin yüklemini, türünü (isim mi fiil mi), yerini (kurallı mı devrik mi), yapısını (basit mi birleşik mi) ve anlamını (olumlu mu olumsuz mu) belirlemeliyiz.
Adım 1: Cümlenin yüklemini bulalım. Yüklem, cümlede bildirilen işi, oluşu, durumu veya yargıyı taşıyan ögedir. Burada yargı “hırslıymış”.
Adım 2: Yüklemin türüne bakalım. “Hırslı” kelimesi bir isimdir ve “-ymış” ek fiilini alarak yüklem olmuştur. Bu durumda cümlemiz bir isim cümlesidir.
Adım 3: Yüklemin yerine bakalım. Yüklem “hırslıymış” cümlenin sonunda yer alıyor. Yüklemi sonda olan cümlelere kurallı cümle deriz.
Adım 4: Cümlede fiilimsi olup olmadığına bakalım. “Anlatılanlara” kelimesindeki “-an” eki bir sıfat fiil ekidir. Yani cümlede fiilimsi bulunmaktadır.
Adım 5: Cümlenin anlamına bakalım. “Hırslıymış” ifadesi olumsuzluk bildiren bir ek (-me, -ma, -sız vb.) almadığı için olumlu bir cümledir.
Adım 6: Şimdi seçenekleri inceleyelim ve bulduğumuz özelliklerle karşılaştıralım:
A) fiil / kurallı / tek yüklemli / olumlu
- Yüklem fiil değil, isim. (Yanlış)
B) isim / devrik / tek yüklemli / olumsuz
- Yüklem devrik değil, kurallı. (Yanlış)
- Cümle olumsuz değil, olumlu. (Yanlış)
C) fiil / devrik / fiilimsi bulunan / olumsuz
- Yüklem fiil değil, isim. (Yanlış)
- Yüklem devrik değil, kurallı. (Yanlış)
- Cümle olumsuz değil, olumlu. (Yanlış)
D) isim / kurallı / fiilimsi bulunan / olumlu
- Yüklem isim (hırslıymış). (Doğru)
- Yüklem kurallı (sonda). (Doğru)
- Fiilimsi bulunan (anlatılanlara). (Doğru)
- Olumlu (hırslıymış). (Doğru)
Sonuç:
Yukarıdaki analizlere göre doğru cevap D) isim / kurallı / fiilimsi bulunan / olumlu seçeneğidir.
9. Selim’in cümlesindeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Annemden ayrı kalamam ve sürekli ziyaret ederim.
Bu soruda Selim’in cümlesindeki anlatım bozukluğunun nedenini bulacağız. Anlatım bozuklukları, cümlede bir kelimenin veya ögenin eksik olmasından, yanlış kullanılmasından veya gereksiz olmasından kaynaklanabilir.
Adım 1: Cümleyi iki ayrı cümle gibi düşünerek çözümleyelim:
Birinci kısım: “Annemden ayrı kalamam.”
- Kim ayrı kalamaz? Ben (gizli özne)
- Kimden ayrı kalamaz? Annemden (dolaylı tümleç)
İkinci kısım: “sürekli ziyaret ederim.”
- Kim ziyaret eder? Ben (gizli özne)
- Kimi ziyaret ederim? … (Cevabı eksik!)
Adım 2: İkinci kısımda “kimi” sorusunun cevabı yok. Ben kimi ziyaret ederim? Tabii ki annemi. İşte bu “annemi” kelimesi cümlede eksik bırakılmış. Türkçede bu tür “kimi, neyi” sorularına cevap veren ögeye “nesne” deriz.
Eğer cümleyi doğru bir şekilde kurmak isteseydik şöyle demeliydik: “Annemden ayrı kalamam ve annemi sürekli ziyaret ederim.”
Bu durumda, cümlede bir nesne eksikliği bulunmaktadır.
Adım 3: Seçenekleri kontrol edelim:
A) Nesne eksikliği
B) Özne eksikliği
C) Yüklem eksikliği
D) Çatı uyuşmazlığı
Sonuç:
Cümlede “annemi” nesnesinin eksik olması anlatım bozukluğuna yol açmıştır. Bu yüzden doğru cevap A) Nesne eksikliği‘dir.