Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Milli Mücadele ve Atatürk ünitesinden çok güzel bir etkinlik yapacağız. Bize verilen metinleri dikkatlice okuyup soruları cevaplayacağız. Unutmayın, okuduğumuzu anlama ve yorumlama becerisi derslerimizin en önemli parçası. Haydi başlayalım!
4. ETKİNLİK
“Kınalı Ali’nin Mektubu” metnine göre aşağıdaki boşlukları doldurunuz.
Şimdi “Kınalı Ali’nin Mektubu” metnini iyice okuyalım ve hikayenin ana unsurlarını bulalım. Bir hikayeyi anlamak için olay, yer, zaman, anlatıcı ve kahramanları belirlemek çok önemlidir.
Çözüm:
- Olay:
Kınalı Ali’nin cephede yaşadıkları, ailesine ve komutanına olan sevgisini anlatan mektubu, saçının neden kesildiği ve kınalı saçının hikayesi, arkadaşları tarafından “Kınalı Ali” olarak anılması. Kısaca, Çanakkale Cephesi’ndeki bir askerin ailesiyle olan bağı ve vatan sevgisi üzerine kurulu bir olay örgüsü görüyoruz.
- Yer:
Metinde geçen ifadelerden de anlaşıldığı gibi olaylar Çanakkale Cephesi‘nde geçiyor. “Üsteğmen Faruk, cepheye yeni gelen askerleri denetlerken” ve “Cephede tüm arkadaşları Kınalı Ali demekle yetinmiyor” gibi cümleler bize yeri net bir şekilde gösteriyor.
- Zaman:
Metinde doğrudan bir tarih verilmemiş olsa da, “Çanakkale Cephesi” ifadesi bizi Çanakkale Savaşı dönemine götürüyor. Bu savaşın yaşandığı yıllar, yani 1915-1916 yılları civarı diyebiliriz.
- Anlatıcı:
Hikaye, olaylara dışarıdan bakan, kahramanların düşüncelerini ve yaptıklarını bize aktaran üçüncü kişi bir anlatıcı tarafından anlatılıyor. Yani hikayeyi anlatan kişi olayların içinde değil, dışarıdan gözlemliyor ve bize aktarıyor. “Dedi”, “söyledi”, “gördü” gibi fiiller anlatıcının dışarıdan baktığını gösterir.
- Kahramanlar:
Hikayede öne çıkan karakterler şunlar:
- Kınalı Ali: Hikayenin ana kahramanı, vatanını seven genç bir asker.
- Üsteğmen Faruk: Kınalı Ali’nin komutanı.
- Kınalı Ali’nin Annesi: Mektubuyla Ali’ye destek olan ve saçına kına yakan kişi.
- Kınalı Ali’nin Kız Kardeşi: Annesinin mektubunda adı geçen aile üyesi.
- Kınalı Ali’nin Arkadaşları: Cephede onunla birlikte olan, ona “Kınalı Ali” adını veren askerler.
- Kınalı Ali’nin Köylüleri: Mektupta adı geçen, Ali’nin memleketinden insanlar.
5. ETKİNLİK
Aşağıdaki metni okuyunuz. Metinde geçen geçiş ve bağlantı ifadelerinin altlarını çizip bu ifadelerin anlatıma olan katkısını yazınız.
Öncelikle bize verilen metni dikkatlice okuyalım ve metinde bir cümleden diğerine geçerken ya da bir düşünceyi başka bir düşünceye bağlarken kullanılan kelime ve kelime gruplarını bulalım. Bunlara geçiş ve bağlantı ifadeleri diyoruz.
Metin:
Gençlik kavramı, biyolojik anlamda kullanıldığı zaman şüphesiz ki belli bir yaş dönemini ifade eder. Atatürk, gençlere verdiği önemi ilk olarak 19 Mayıs tarihini “Gençlik ve Spor Bayramı” hediye ederek göstermiştir. Atatürk, gençlerin özellikle sağlam ve olumlu bir karakter taşımalarını önemsemiştir. Kısaca Atatürk gençliği, ideal gençliği oluşturmalıdır. Son olarak diyebiliriz ki ilkelere bağlı, çalışkan ve vatansever bir gençlik Atatürk’ün idealiydi.
Çözüm:
Adım 1: Geçiş ve bağlantı ifadelerini belirleyelim.
Metinde altını çizdiğimiz geçiş ve bağlantı ifadeleri şunlardır:
- şüphesiz ki
- ilk olarak
- özellikle
- Kısaca
- Son olarak
- ki
Adım 2: Bu ifadelerin anlatıma katkısını açıklayalım.
Bu geçiş ve bağlantı ifadeleri, metnin akıcılığını ve anlaşılırlığını büyük ölçüde artırır. Nasıl mı? Şöyle ki:
- “Şüphesiz ki” ifadesi, söylenen bilginin kesinliğini ve doğruluğunu vurgular, okuyucunun dikkatini çekerek konuya giriş yapar.
- “İlk olarak” ifadesi, düşüncelerin belirli bir sıraya göre verildiğini gösterir, okuyucunun metni adım adım takip etmesini kolaylaştırır. Bir sıralama yapıldığını anlamamızı sağlar.
- “Özellikle” kelimesi, belirtilen konunun veya durumun diğerlerinden daha önemli olduğunu, üzerinde durulması gerektiğini vurgular. Burada Atatürk’ün gençlerde aradığı karakter özelliğinin önemini belirtiyor.
- “Kısaca” ifadesi, önceki bilgilerin özetlendiğini, ana fikrin daha kısa ve öz bir şekilde ifade edildiğini gösterir. Metnin sonunda bir toparlama görevi görür.
- “Son olarak” ifadesi, metnin veya konunun artık sonuna gelindiğini, son bir değerlendirme veya sonuç cümlesiyle bitirileceğini belirtir. Metne bir kapanış ve bütünlük kazandırır.
- “ki” bağlacı ise cümleleri birbirine bağlayarak anlam bütünlüğünü sağlar, düşünceler arasındaki ilişkiyi kurar. Burada “diyebiliriz” ile sonraki cümleyi bağlıyor, bir açıklama getiriyor.
Özetle, bu ifadeler metindeki fikirlerin düzenli bir şekilde sıralanmasına, birbiriyle ilişkilendirilmesine ve okuyucunun düşünceleri daha kolay anlamasına yardımcı olur. Adeta bir yol haritası çizerek metinde kaybolmamızı engellerler.