Merhaba sevgili 8. sınıf öğrencim!
Bugün seninle Türkçe dersinde çok önemli konulara değineceğiz. Görseldeki soruları birlikte adım adım analiz edip çözeceğiz. Öncelikle şunu unutma ki, her soruyu bir bulmaca gibi düşünebilirsin ve doğru adımları izlediğinde cevaba ulaşmak çok kolaylaşır. Haydi başlayalım!
b) Hikâyenizi aşağıdaki forma göre değerlendiriniz.
Sevgili öğrencim, bu kısım aslında bir öz değerlendirme formu. Yani, sen bir hikâye yazdığında, o hikâyenin ne kadar başarılı olduğunu kendin kontrol etmen için hazırlanmış bir liste. Burada senden bir cevap vermen istenmiyor, ama ben yine de her bir maddenin ne anlama geldiğini senin için açıklayayım ki, yazdığın bir metni nasıl değerlendireceğini daha iyi anla:
Anlamlı ve kurallı cümleler yazdım.
Bu madde, yazdığın cümlelerin hem bir anlam taşıması hem de dil bilgisi kurallarına uygun olması gerektiğini söyler. Yani, cümlelerin devrik olmamalı, anlamsız kelime dizilerinden oluşmamalı ve okuyan kişi ne demek istediğini kolayca anlamalı.
Hikâyemi zenginleştirmek için atasözleri, deyimler ve özdeyişler kullandım.
Hikâyeni daha etkileyici, daha akıcı ve daha güzel bir hale getirmek için atasözleri (mesela “damlaya damlaya göl olur”), deyimler (mesela “etekleri zil çalmak”) veya özdeyişler (mesela Atatürk’ün “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” sözü gibi) kullanıp kullanmadığını kontrol etmelisin. Bunlar anlatımını güçlendirir.
Yazdıklarımda yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini kullandım.
Dilimize başka dillerden girmiş ama Türkçede güzel karşılıkları olan kelimeler yerine Türkçe olanlarını tercih edip etmediğine bakmalısın. Mesela, “selfie” yerine “özçekim” veya “online” yerine “çevrimiçi” gibi. Bu, dilimizi korumak ve zenginleştirmek için önemlidir.
Noktalama işaretlerini uygun yerlerde kullandım.
Cümle sonunda nokta, soru işareti, ünlem; birbiri ardına sıralanan eş görevli kelimeler arasında virgül, tırnak işaretleri gibi noktalama işaretlerini doğru ve yerinde kullanıp kullanmadığını kontrol etmelisin. Doğru noktalama, yazdıklarının daha kolay anlaşılmasını sağlar.
Yazarken imla kurallarını uyguladım.
Kelimeleri doğru yazmak, büyük harfleri nerede kullanman gerektiğini bilmek, ayrı yazılması gereken kelimeleri (mesela “bir şey”) ayrı, bitişik yazılması gerekenleri (mesela “bugün”) bitişik yazmak gibi yazım (imla) kurallarına uyup uymadığını kontrol etmelisin.
Olayları oluş sırasına göre yazdım.
Hikâyende anlattığın olayların kronolojik sıraya, yani yaşanma sırasına göre mi ilerlediğini kontrol etmelisin. Bu, okuyucunun hikâyeyi daha kolay takip etmesini ve olayları kafasında daha net canlandırmasını sağlar.
Yazdıklarıma uygun başlık kullandım.
Hikâyenin konusuyla ilgili, onu özetleyen veya okuyucunun dikkatini çeken, merak uyandıran bir başlık seçip seçmediğini değerlendirmelisin.
Bu form, yazdığın her metinden sonra kendini kontrol etmen ve daha iyi bir yazar olman için harika bir rehberdir. Unutma, pratik yaparak ve kendini değerlendirerek çok daha başarılı olacaksın!
8. ETKİNLİK
Cümlelerdeki nesnelerin altını çizip türünü belirtiniz.
Şimdi gelelim dil bilgisi konumuza, yani nesneleri bulmaya! Nesne, cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen ögedir. İki tür nesnemiz var: belirtili nesne ve belirtisiz nesne. Hadi her cümleyi tek tek inceleyelim ve nesneleri bulalım.
1. Cümle: Bu oyuncakların işleyişini fizik kuralları açısından inceleyelim.
Çözüm:
Adım 1: Önce yüklemi bulalım. Bu cümledeki iş, “incelemek” işidir. Yani yüklemimiz “inceleyelim”.
Adım 2: Şimdi özneyi bulalım. Kim inceleyelim? (Biz) – Cümlede yazmasa da gizli bir “biz” öznesi var.
Adım 3: Şimdi nesneyi bulmak için yükleme “neyi?” veya “ne?” sorularından birini soralım.
- Neyi inceleyelim? “Bu oyuncakların işleyişini” cevabını alıyoruz.
Adım 4: Gördüğün gibi, “işleyişini” kelimesi “-i” hal ekini almış ve “neyi?” sorusuna cevap vermiş. Bu durumda bu, bir belirtili nesnedir.
Sonuç:
Bu oyuncakların işleyişini fizik kuralları açısından inceleyelim.
Belirtili Nesne: Belirtisiz Nesne:
2. Cümle: Okan, ilk kez salıncak ve kaydırak görmüştü.
Çözüm:
Adım 1: Yüklemimiz “görmüştü” (görmek fiili).
Adım 2: Kim görmüştü? “Okan” – Bu bizim öznemiz.
Adım 3: Nesneyi bulmak için sorumuzu soralım.
- Ne görmüştü? “salıncak ve kaydırak” cevabını alıyoruz.
Adım 4: “Salıncak ve kaydırak” kelimeleri herhangi bir hal eki almamış ve “ne?” sorusuna cevap vermiş. Unutma, “ne?” sorusunu önce özne için sorarız, sonra belirtisiz nesne için. Burada özneyi (Okan) bulduğumuz için, ikinci “ne?” sorusunun cevabı belirtisiz nesnedir. Bu durumda bu, bir belirtisiz nesnedir.
Sonuç:
Okan, ilk kez salıncak ve kaydırak görmüştü.
Belirtili Nesne: Belirtisiz Nesne:
3. Cümle: Tahterevallide desteğin yerini değiştirebildiğinizi düşünün.
Çözüm:
Adım 1: Yüklemimiz “düşünün” (düşünmek fiili).
Adım 2: Kim düşünün? (Siz) – Gizli öznemiz.
Adım 3: Nesneyi bulmak için sorumuzu soralım.
- Neyi düşünün? “desteğin yerini değiştirebildiğinizi” cevabını alıyoruz.
Adım 4: “Değiştirebildiğinizi” kelimesi “-i” hal ekini almış ve “neyi?” sorusuna cevap vermiş. Bu durumda bu, bir belirtili nesnedir.
Sonuç:
Tahterevallide desteğin yerini değiştirebildiğinizi düşünün.
Belirtili Nesne: Belirtisiz Nesne:
4. Cümle: Ağır biriyle hafif birinin dengede kalmasını nasıl sağlardınız?
Çözüm:
Adım 1: Yüklemimiz “sağlardınız” (sağlamak fiili).
Adım 2: Kim sağlardınız? (Siz) – Gizli öznemiz.
Adım 3: Nesneyi bulmak için sorumuzu soralım.
- Neyi sağlardınız? “Ağır biriyle hafif birinin dengede kalmasını” cevabını alıyoruz.
Adım 4: “Kalmasını” kelimesi “-ı” hal ekini almış ve “neyi?” sorusuna cevap vermiş. Bu durumda bu, bir belirtili nesnedir.
Sonuç:
Ağır biriyle hafif birinin dengede kalmasını nasıl sağlardınız?
Belirtili Nesne: Belirtisiz Nesne:
5. Cümle: Öğretmenimiz “Parktaki Bilim metnini okuyun.” dedi.
Çözüm:
Adım 1: Yüklemimiz “dedi” (demek fiili).
Adım 2: Kim dedi? “Öğretmenimiz” – Bu bizim öznemiz.
Adım 3: Nesneyi bulmak için sorumuzu soralım.
- Ne dedi? “Parktaki Bilim metnini okuyun.” cevabını alıyoruz.
Adım 4: Gördüğün gibi, öğretmenimizin söylediği cümle tırnak içinde, olduğu gibi aktarılmış. Bu tür alıntı cümleler, “ne?” sorusuna cevap verir ve hal eki almazlar. Bu nedenle bu, bir belirtisiz nesnedir.
Sonuç:
Öğretmenimiz “Parktaki Bilim metnini okuyun.” dedi.
Belirtili Nesne: Belirtisiz Nesne:
6. Cümle: Tahterevalliyi eşit kollu bir terazi gibi düşünebilirsiniz.
Çözüm:
Adım 1: Yüklemimiz “düşünebilirsiniz” (düşünmek fiili).
Adım 2: Kim düşünebilirsiniz? (Siz) – Gizli öznemiz.
Adım 3: Nesneyi bulmak için sorumuzu soralım.
- Neyi düşünebilirsiniz? “Tahterevalliyi” cevabını alıyoruz.
Adım 4: “Tahterevalliyi” kelimesi “-i” hal ekini almış ve “neyi?” sorusuna cevap vermiş. Bu durumda bu, bir belirtili nesnedir.
Sonuç:
Tahterevalliyi eşit kollu bir terazi gibi düşünebilirsiniz.
Belirtili Nesne: Belirtisiz Nesne:
7. Cümle: Sallanırken ayaklarınızı yerden kaldırırsınız.
Çözüm:
Adım 1: Yüklemimiz “kaldırırsınız” (kaldırmak fiili).
Adım 2: Kim kaldırırsınız? (Siz) – Gizli öznemiz.
Adım 3: Nesneyi bulmak için sorumuzu soralım.
- Neyi kaldırırsınız? “ayaklarınızı” cevabını alıyoruz.
Adım 4: “Ayaklarınızı” kelimesi “-ı” hal ekini almış ve “neyi?” sorusuna cevap vermiş. Bu durumda bu, bir belirtili nesnedir.
Sonuç:
Sallanırken ayaklarınızı yerden kaldırırsınız.
Belirtili Nesne: Belirtisiz Nesne:
Gördün mü, doğru soruları sorduğumuzda nesneleri bulmak ve türlerini belirlemek hiç de zor değilmiş! Bu konuları tekrar ederek ve bol bol örnek çözerek çok daha iyi kavrayacaksın. Unutma, dil bilgisi bir yapboz gibidir, her parça yerine oturduğunda büyük resmi görürsün. Başarılar dilerim!