Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersimizin bu etkinliğinde cümlelerin anlam özelliklerini, yani olumlu mu, olumsuz mu, soru cümlesi mi olup olmadığını inceleyeceğiz. Hazır mısın? Hadi, adım adım her bir cümleyi birlikte çözerek bu konuyu iyice pekiştirelim.
Aşağıdaki cümleleri anlamına göre inceleyiniz. Anlam özelliğine göre uygun kutucuğu işaretleyiniz.
1. Köyde kış, acı yüzünü göstermeye başlamıştır.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu cümlede herhangi bir olumsuzluk bildiren kelime (yok, değil, -me/-ma ekleri gibi) ya da soru eki (-mı/-mi/-mu/-mü) bulunmuyor. Kışın acı yüzünü göstermesi bir durumu, bir olayı olumlu bir şekilde ifade ediyor. Yani, eylem gerçekleşmiş ya da gerçekleşiyor.
Sonuç:
- Olumlu: X
- Olumsuz:
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru:
2. Dışarıda, Dorukısrak ve köpeklerden başka hiç kimse kalmaz.
Çözüm:
Bu cümleye dikkat edelim. “Kalmaz” kelimesi, “kalmak” fiilinin olumsuz çekimlenmiş halidir. İçinde “-ma” olumsuzluk ekini barındırıyor. Ayrıca “hiç kimse” ifadesi de olumsuzluğu pekiştiriyor. Cümle bir soru sormuyor, bir durumu olumsuz olarak belirtiyor.
Sonuç:
- Olumlu:
- Olumsuz: X
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru:
3. Kurtların ulumaları ovadan duyuluyor muydu?
Çözüm:
Burada hem bir eylemin (duyulmak) gerçekleşip gerçekleşmediği soruluyor hem de “duyuluyor” kelimesinde herhangi bir olumsuzluk eki yok. Sondaki “-muydu” eki, cümlenin bir soru cümlesi olduğunu ve sorulan durumun olumlu olduğunu gösteriyor.
Sonuç:
- Olumlu:
- Olumsuz:
- Olumlu Soru: X
- Olumsuz Soru:
4. Dorukısrak artık çok yıpranmıştır.
Çözüm:
Bu cümle, Dorukısrak’ın yıpranma durumunu ifade ediyor. İçinde olumsuzluk bildiren bir ek ya da kelime yok. Ayrıca bir soru da sormuyor. Yani, bir durumun gerçekleştiğini olumlu bir şekilde belirtiyor.
Sonuç:
- Olumlu: X
- Olumsuz:
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru:
5. Bulunduğu köy, Anadolu’nun yoksul köylerinden biridir.
Çözüm:
Bu cümle, bir köyün özelliğini açıklıyor. Cümlede olumsuzluk belirten hiçbir ifade yok. “Yoksul” kelimesi anlam olarak olumsuz bir durum belirtse de, cümlenin yapısı ve anlatımı olumludur, yani bir gerçeği veya durumu bildirir. Bir soru da sormuyor.
Sonuç:
- Olumlu: X
- Olumsuz:
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru:
6. Dorukısrak’ı arasa da bulamamaktadır.
Çözüm:
Şimdi bu cümleye bakalım. “Bulamamaktadır” kelimesinde “-ama” eki var, bu da “-ma” olumsuzluk ekinin bir çeşididir. Yani, bulma eyleminin gerçekleşmediğini, yapılamadığını anlatıyor. Cümle bir soru sormuyor, bir durumu olumsuz olarak ifade ediyor.
Sonuç:
- Olumlu:
- Olumsuz: X
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru:
7. Vadide savaşa tutuşmak istemiyor muydu?
Çözüm:
Bu cümlede hem “istemiyor” kelimesindeki “-yor” ekinden önce gelen “-mi” (olumsuzluk eki olan “-ma”nın daralmış hali) olumsuzluk anlamı katıyor hem de sondaki “-muydu” soru ekiyle bir soru soruluyor. Yani, hem olumsuzluk var hem de soru soruluyor.
Sonuç:
- Olumlu:
- Olumsuz:
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru: X
8. Bütün atların koruyucusu olan atın adı Demirkır değildir.
Çözüm:
Bu cümlenin sonundaki “değildir” kelimesi, cümlenin anlamını tamamen olumsuz yapıyor. Bir ismin Demirkır olmadığını belirtiyor. Cümle bir soru sormuyor, bir durumu olumsuz olarak ifade ediyor.
Sonuç:
- Olumlu:
- Olumsuz: X
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru:
9. Bu iyi insanlar, iyileşince onu törenle köyden gönderirler.
Çözüm:
Bu cümle, iyi insanların bir eylemini, yani gönderme eylemini anlatıyor. Cümlede hiçbir olumsuzluk eki ya da kelimesi yok. Ayrıca bir soru da sormuyor. Bir durumun gerçekleştiğini olumlu bir şekilde ifade ediyor.
Sonuç:
- Olumlu: X
- Olumsuz:
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru:
10. Çılkır, kurtların saldırısında yenik düşmemiş midir?
Çözüm:
Bu cümlede “düşmemiş” kelimesindeki “-me” olumsuzluk eki ve sondaki “-midir” soru eki bir arada kullanılmış. Bu da bize cümlenin hem olumsuz olduğunu hem de bir soru sorduğunu gösteriyor.
Sonuç:
- Olumlu:
- Olumsuz:
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru: X
11. Yılkı atı, kurda karşı koyamamıştır.
Çözüm:
“Koyamamıştır” kelimesine bakarsak, burada “-ama” eki var. Bu ek, koyma eyleminin gerçekleşmediğini, yapılamadığını belirtir. Yani, olumsuz bir anlam taşıyor. Cümle bir soru sormadığı için, bu bir olumsuz cümledir.
Sonuç:
- Olumlu:
- Olumsuz: X
- Olumlu Soru:
- Olumsuz Soru:
12. Kurt ulumalarına, güçlü yılkılıklar karşılık verdi mi?
Çözüm:
Son cümlemize geldik! “Verdi” kelimesinde herhangi bir olumsuzluk eki yok. Ancak cümlenin sonundaki “-mi” eki, bu cümlenin bir soru cümlesi olduğunu gösteriyor. Sorulan eylem olumlu olduğu için bu bir olumlu soru cümlesidir.
Sonuç:
- Olumlu:
- Olumsuz:
- Olumlu Soru: X
- Olumsuz Soru:
Aferin sana, sevgili öğrencim! Gördüğün gibi, cümlelerin anlam özelliklerini belirlemek aslında çok kolay. Sadece cümlede olumsuzluk bildiren ek veya kelimeler ile soru eklerinin olup olmadığına dikkat etmemiz gerekiyor. Bu etkinlikle bu konuyu çok daha iyi anladığına eminim!