Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün ders kitabımızdaki 8. Etkinlik’i ve “Gelecek Derse Hazırlık” bölümünü birlikte inceleyeceğiz. Bu etkinlik, küresel ısınma gibi çok önemli bir konuyu anlamamız ve yorumlamamız için bize bir grafik sunuyor.
8. ETKİNLİK: Derse hazırlık bölümünde küresel ısınma ile ilgili yaptığınız araştırmaların sonuçlarını verilen grafik ile destekleyerek bilgilendirici bir metin yazınız. Yararlandığınız kaynağı metnin sonuna ekleyiniz.
Çözüm:
Sevgili gençler, bu etkinlikte bizden küresel ısınma hakkında bir metin yazmamız isteniyor. Ama bu metni yazarken sadece bildiklerimizi değil, aynı zamanda bize verilen grafiği de kullanmamız, yani grafikteki bilgileri metnimize katmamız gerekiyor. Hadi, adım adım bu metni birlikte oluşturalım.
Adım 1: Grafiği anlamak
Öncelikle grafiği çok iyi incelememiz lazım. Bir grafiği okumak, bir harita okumak gibidir. Üzerindeki her işaretin bir anlamı vardır.
- Grafiğin başlığına bakıyoruz: “Küresel Yıllık Ortalama Yüzey Sıcaklıkları 1880-2016”. Bu başlık bize grafiğin ne hakkında olduğunu ve hangi yılları kapsadığını hemen söylüyor. Yani, 1880 yılından 2016 yılına kadar dünyanın ortalama yüzey sıcaklıklarının nasıl değiştiğini göreceğiz.
- Grafiğin sol tarafındaki dikey eksene bakalım: “Küresel ortalama sıcaklık (°C)” yazıyor. Bu eksen bize ortalama sıcaklık değerlerini, yani kaç derece olduğunu gösteriyor.
- Grafiğin sağ tarafındaki dikey eksene bakalım: “Sanayi Devrimi’nden itibaren yaşanan değişim (°C)” yazıyor. Bu eksen ise, Sanayi Devrimi’nden sonra sıcaklıkta ne kadarlık bir artış veya azalış yaşandığını gösteriyor. Buradaki 0.0 noktası, referans alınan, yani başlangıçtaki ortalama sıcaklığı temsil ediyor.
- Yatay eksen ise yılları gösteriyor: 1880, 1900, 1920 gibi…
- Şimdi çubuklara dikkat edelim: Grafikteki her bir çubuk, o yılın ortalama sıcaklığının referans değerden ne kadar farklı olduğunu gösteriyor.
- Eğer çubuk mavi ise, o yılın ortalama sıcaklığı referans değerin altındaymış, yani daha soğuk geçmiş.
- Eğer çubuk kırmızı ise, o yılın ortalama sıcaklığı referans değerin üstündeymiş, yani daha sıcak geçmiş.
- Grafiğin genel gidişatına baktığımızda, özellikle 1900’lü yılların ortalarından itibaren (yani yaklaşık 1940-1950’lerden sonra) kırmızı çubukların belirgin bir şekilde arttığını ve daha uzun hale geldiğini görüyoruz. Bu da bize ortalama sıcaklıkların zamanla yükseldiğini, yani Dünya’nın ısındığını gösteriyor.
Adım 2: Küresel ısınma hakkında kısa bir hatırlatma
Küresel ısınma, Dünya’mızın ortalama sıcaklıklarının artması durumudur. Bu artışın en büyük nedeni ise insanların çeşitli faaliyetleri sonucunda (fabrikalar, arabalar, ormanların yok edilmesi gibi) atmosfere saldığı karbondioksit gibi sera gazlarının artmasıdır. Bu gazlar, Dünya’dan yansıyan ısıyı tutarak gezegenimizin bir battaniye gibi ısınmasına neden olur. Bu durum, iklim değişikliklerine, deniz seviyesinin yükselmesine ve aşırı hava olaylarına yol açar.
Adım 3: Grafikten yararlanarak bilgilendirici metni yazmak
Şimdi öğrendiklerimizi ve grafikteki bilgileri birleştirerek metnimizi yazalım:
Küresel Isınma: Dünya’nın Yükselen Ateşi
Günümüzde insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük çevresel sorunlardan biri hiç şüphesiz küresel ısınmadır. Dünya’nın ortalama yüzey sıcaklıklarında gözlemlenen artış, gezegenimizin ekolojik dengesini tehdit etmekte ve geleceğimiz için ciddi endişeler yaratmaktadır.
Bu endişelerimizi destekleyen en önemli kanıtlardan biri de sıcaklık verileridir. Yukarıdaki grafik, “Küresel Yıllık Ortalama Yüzey Sıcaklıkları 1880-2016” arasındaki değişimi bize açıkça göstermektedir. Grafiğe baktığımızda, 1880’den başlayarak 2016 yılına kadar geçen sürede Dünya’nın ortalama sıcaklığında belirgin bir yükseliş olduğunu fark ederiz. Özellikle 1900’lü yılların başlarında ve ortalarında bazı yıllar ortalamanın altında (mavi çubuklar) seyretse de, genel trend yukarı yönlüdür. Sanayi Devrimi’nin hız kazanmasıyla birlikte, özellikle 1940’lardan sonra kırmızı çubukların sayısının ve boyunun giderek arttığını görmekteyiz. Bu kırmızı çubuklar, her geçen yılın ortalama sıcaklığının referans değerin üzerinde seyrettiğini, yani Dünya’nın durmadan ısındığını gözler önüne sermektedir. Grafiğin sağındaki “Sanayi Devrimi’nden itibaren yaşanan değişim” ekseni, bu artışın Sanayi Devrimi’nin başlangıcından itibaren nasıl bir ivme kazandığını ve sıcaklıkların 1.0 °C’nin üzerine çıktığını göstermektedir.
Bu sıcaklık artışı, buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, aşırı hava olaylarının (şiddetli fırtınalar, kuraklıklar, seller) sıklaşması gibi ciddi sonuçlara yol açmaktadır. Grafik, bilimsel verilerle desteklenen bu gerçeği çarpıcı bir şekilde ortaya koymaktadır: Dünya ısınıyor ve bu durum acil önlemler almamızı gerektiriyor.
Yararlanılan Kaynak: Görselde sunulan grafik.
***
Gelecek Derse Hazırlık: Yaşadığınız şehrin hava kirliliği oranı ile ilgili araştırma yapınız. Araştırma yaparken “www.havaizleme.gov.tr” adresinden yararlanabilirsiniz.
Açıklama:
Sevgili öğrenciler, bu bölüm bir sonraki dersimiz için bir hazırlık ödevi. Burada sizden kendi yaşadığınız şehrin hava kirliliği durumu hakkında araştırma yapmanız isteniyor. Bildiğiniz gibi hava kirliliği de küresel ısınma gibi çevre sağlığımızı ve insan sağlığını olumsuz etkileyen önemli bir sorun. Araştırmanız için size çok değerli bir kaynak da verilmiş: www.havaizleme.gov.tr. Bu siteye girerek şehrinizin hava kalitesi verilerine ulaşabilir, hava kirliliğinin nedenleri ve sonuçları hakkında bilgi edinebilirsiniz. Unutmayın, iyi bir araştırma yapmak, konuyu daha derinlemesine anlamanızı sağlar ve derslerimize daha hazırlıklı gelmenize yardımcı olur. Bu araştırmayı yaparken, hava kirliliğinin nedenlerini, sonuçlarını ve bu konuda neler yapılabileceğini düşünmeyi unutmayın.