Harika bir çalışma! Sevgili öğrenciler, gönderdiğiniz bu test sayfasını bir öğretmeniniz olarak sizler için adım adım, tane tane çözeceğim. Amacım sadece doğru cevabı bulmak değil, aynı zamanda konuyu daha iyi anlamanızı sağlamak. Haydi başlayalım!
Soru 8: 30 Ekim 1918’de Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması’nda yer alan hükümlerden bazıları şunlardır:
- Sınırların korunması ve iç güvenliğin sağlanması dışında Osmanlı orduları terhis edilecektir.
- İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehlikede gördükleri herhangi bir stratejik bölgeyi işgal edebileceklerdir.
Bu hükümlerle ilgili olarak;
I. Osmanlı Devleti’nin parçalanmasına zemin hazırlamak istenmiştir.
II. İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti’nin askerî yönden güçlenmesini amaçlamıştır.
III. Osmanlı toprak bütünlüğü İtilaf Devletleri’nin garantisi altına girmiştir.
yargılarından hangileri söylenebilir?
A) Yalnız I. B) Yalnız II. C) I ve II. D) II ve III.
Çözüm:
Adım 1: Sevgili arkadaşlar, soruda bize Mondros’un iki önemli maddesi verilmiş. İlk madde, ordunun terhis edilmesi, yani dağıtılması gerektiğini söylüyor. Bir ülkenin ordusunu dağıtmak, onu savunmasız bırakmak demektir. Bu, ülkenin güçlenmesini değil, zayıflamasını sağlar.
Adım 2: İkinci madde ise çok daha tehlikeli. “Güvenliklerini tehlikede gördükleri” gibi ucu açık bir bahaneyle İtilaf Devletleri’nin istedikleri yeri işgal edebileceklerini söylüyor. Bu, yapılacak işgallere yasal bir kılıf hazırlamak demektir.
Adım 3: Şimdi öncülleri bu bilgilere göre değerlendirelim.
- I. Osmanlı Devleti’nin parçalanmasına zemin hazırlamak istenmiştir: Evet, ordusu dağıtılmış ve toprakları işgale açık hale getirilmiş bir devletin parçalanması kolaylaşır. Bu yargı doğrudur.
- II. İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti’nin askerî yönden güçlenmesini amaçlamıştır: Tam tersi! Orduyu terhis ederek askerî yönden zayıflatmayı amaçlamışlardır. Bu yargı yanlıştır.
- III. Osmanlı toprak bütünlüğü İtilaf Devletleri’nin garantisi altına girmiştir: Bu da kesinlikle yanlış. İstedikleri yeri işgal etme hakkını kendilerinde görerek toprak bütünlüğünü tehdit etmişlerdir, garanti altına almamışlardır. Bu yargı da yanlıştır.
Adım 4: Gördüğünüz gibi, bu maddelerle söylenebilecek tek doğru yargı I. öncüldür.
Doğru Cevap: A) Yalnız I.
Soru 9: Aşağıdaki şemada bazı millî cemiyetlerin amaçları verilmiştir.
I. Çukurova’yı kapsayan bölgenin Fransız ve Ermeniler tarafından işgaline engel olmak
II. Türklerin sesini basın yayın yoluyla dünyaya duyurmak
Bu amaçların ilgili olduğu millî cemiyetler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
I II
A) Kilikyalılar Cemiyeti Millî Kongre Cemiyeti
B) Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti Kilikyalılar Cemiyeti
C) Redd-i İlhak Cemiyeti Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
D) Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti Millî Kongre Cemiyeti
Çözüm:
Adım 1: Bu soruyu çözebilmek için cemiyetlerin nerede ve ne amaçla kurulduğunu bilmemiz gerekiyor. Haydi amaçları ve cemiyetleri eşleştirelim.
Adım 2:I numaralı amaca bakalım: “Çukurova’yı kapsayan bölgenin Fransız ve Ermeniler tarafından işgaline engel olmak”. Arkadaşlar, Çukurova bölgesi (Adana ve çevresi), tarihsel olarak Kilikya olarak da bilinir. Bu bölgeyi savunan cemiyetin adı da buradan gelir: Kilikyalılar Cemiyeti. Bu cemiyet, bölgedeki Fransız işgaline ve Ermeni faaliyetlerine karşı mücadele etmiştir.
Adım 3:II numaralı amaca bakalım: “Türklerin sesini basın yayın yoluyla dünyaya duyurmak”. Cemiyetler arasında özellikle bir tanesi silahlı mücadeleden çok, propaganda, basın-yayın ve diplomasi yoluyla haklı davamızı dünyaya anlatmayı hedeflemiştir. Bu cemiyet, İstanbul’da aydınlar tarafından kurulan Millî Kongre Cemiyeti‘dir.
Adım 4: Eşleştirmeyi yaptığımıza göre şıklara bakalım. I numaralı amaç için Kilikyalılar Cemiyeti, II numaralı amaç için ise Millî Kongre Cemiyeti’ni bulmalıyız. Bu eşleştirme A şıkkında doğru olarak verilmiştir.
Doğru Cevap: A) Kilikyalılar Cemiyeti – Millî Kongre Cemiyeti
Soru 10:
- Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nun çıkarılması
- İstiklal Mahkemelerinin kurulması
Büyük Millet Meclisinin yukarıdaki faaliyetlerinin;
I. kendisine yönelik çıkan isyanları bastırma,
II. otoritesini arttırma,
III. saltanat yönetimine son verme
hedeflerinden hangilerine yönelik olduğu söylenebilir?
A) Yalnız I. B) I ve II. C) II ve III. D) I, II ve III.
Çözüm:
Adım 1: Unutmayın, Büyük Millet Meclisi (BMM) açıldığında hem dışarıda düşmanla savaşıyor hem de içeride İstanbul Hükûmeti ve İtilaf Devletleri tarafından kışkırtılan isyanlarla uğraşıyordu. Meclis’in varlığını sürdürebilmesi için bu isyanları bastırması ve gücünü, yani otoritesini tüm ülkeye kabul ettirmesi gerekiyordu.
Adım 2: İşte bu amaçla BMM, yasal gücünü kullandı. Hıyanet-i Vataniye Kanunu (Vatana İhanet Yasası) çıkarılarak Meclis’e karşı isyan edenlerin vatan haini sayılacağı ve cezalandırılacağı ilan edildi. Bu kanunu uygulamak için de özel mahkemeler, yani İstiklal Mahkemeleri kuruldu. Bu mahkemelerin üyeleri milletvekilleri arasından seçiliyordu ve kararları kesindi.
Adım 3: Şimdi hedeflere bakalım:
- I. kendisine yönelik çıkan isyanları bastırma: Evet, bu kanun ve mahkemelerin en temel ve acil amacı buydu. Bu hedef doğrudur.
- II. otoritesini arttırma: İsyanları bastıran, kanun çıkaran ve yargılama yapan bir meclis, “ülkenin tek hâkimi benim” demiş olur. Yani gücünü ve otoritesini artırır. Bu hedef de doğrudur.
- III. saltanat yönetimine son verme: Saltanatın kaldırılması daha sonraki bir olaydır (1 Kasım 1922). Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri kurulduğunda öncelikli hedef, saltanatı kaldırmak değil, Meclis’in varlığını korumak ve isyanları bastırmaktı. Dolayısıyla bu, o anki doğrudan bir hedef değildir.
Adım 4: Sonuç olarak, bu faaliyetler I ve II numaralı hedeflere yöneliktir.
Doğru Cevap: B) I ve II.
Soru 11: Son Osmanlı Mebusan Meclisinde kabul edilen Misakımillî’nin,
- Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığında Türk askerlerinin koruduğu Türk vatanının tümü ayrılık kabul etmez bir bütündür.
- Millî ve ekonomik gelişmemizi engelleyen sınırlamalar kaldırılmalıdır.
hükümleri ile ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
A) Ulusal egemenliğin gerçekleştirilmesi istenmiştir.
B) Kapitülasyonların kaldırılması amaçlanmıştır.
C) Vatanın bütünlüğü savunulmuştur.
D) Mondros Ateşkes Antlaşması yok sayılmıştır.
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda dikkat etmemiz gereken kelime “ulaşılamaz“. Yani verilen Misakımillî maddelerinden çıkarılamayacak olan yorumu bulacağız. Maddeleri tek tek inceleyelim.
Adım 2: Birinci madde, Mondros imzalandığı andaki sınırlarımızın “ayrılık kabul etmez bir bütün” olduğunu söylüyor. Bu, vatanın sınırlarını çizen ve parçalanmasını reddeden bir ifadedir. Bu maddeden yola çıkarak C) Vatanın bütünlüğü savunulmuştur yargısına kesinlikle ulaşırız.
Adım 3: İkinci madde, “millî ve ekonomik gelişmemizi engelleyen sınırlamalar kaldırılmalıdır” diyor. Osmanlı Devleti’nin ekonomik gelişimini engelleyen en önemli sınırlamalar neydi? Elbette yabancılara tanınan ayrıcalıklar, yani kapitülasyonlar. O halde bu madde ile B) Kapitülasyonların kaldırılması amaçlanmıştır yargısına da ulaşırız.
Adım 4: A ve D şıkları arasında bir değerlendirme yapalım.
- D) Mondros Ateşkes Antlaşması yok sayılmıştır: Misakımillî, Mondros’tan sonra yapılan işgalleri reddeder ve sınırları Mondros anına göre çizer. Bu, Mondros’un getirdiği fiili durumu ve işgalleri kabul etmemek, yani antlaşmanın ruhunu yok saymak anlamına gelir. Bu yoruma ulaşılabilir.
- A) Ulusal egemenliğin gerçekleştirilmesi istenmiştir: Arkadaşlar, burada çok önemli bir ayrım var. Ulusal bağımsızlık, vatanın sınırları, ekonominin yabancı etkisinden kurtulması gibi konuları içerir. Ulusal egemenlik ise yönetme gücünün millete ait olması demektir (padişahlık yerine cumhuriyet gibi). Verilen maddeler vatanın sınırları (bağımsızlık) ve ekonomik engeller (bağımsızlık) ile ilgilidir. Yönetim şeklinin değiştirilmesi veya gücün padişahtan alınıp millete verilmesi ile ilgili bir ifade yoktur. Bu nedenle bu maddelerden “ulusal egemenlik” ilkesine doğrudan ulaşamayız.
Adım 5: Bu durumda, verilen maddelerden çıkarılamayacak yargı, ulusal egemenlikle ilgili olan A şıkkıdır.
Doğru Cevap: A) Ulusal egemenliğin gerçekleştirilmesi istenmiştir.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden tekrar sorun. Başarılar dilerim