Merhaba sevgili öğrencilerim, ben 8. Sınıf İnkılap Tarihi öğretmeniniz.
Bana gönderdiğiniz görseldeki soruyu inceledim. Gelin, bu önemli konuyu daha iyi anlamak için soruyu birlikte, adım adım çözelim.
Soru: Cumhuriyetin ilanı yeni Türk devletine ne gibi kazanımlar sağlamış olabilir?
Bu soruyu cevaplamak için metinde bize verilen ipuçlarını dikkatlice okumalıyız. Metin, cumhuriyetin ilanından önceki bazı sorunlardan bahsediyor ve cumhuriyetin ilanıyla bu sorunların nasıl çözüldüğünü anlatıyor. İşte bu bizim cevabımızın anahtarı!
Çözüm:
Adım 1: Cumhuriyet Öncesi Durumu Anlayalım
Metni okuduğumuzda görüyoruz ki, 1 Kasım 1922’de saltanat kaldırılmış ama yeni devletin nasıl yönetileceği konusunda bazı belirsizlikler varmış. Bu belirsizlikler şunlardı:
- Devletin rejiminin ne olacağı belli değildi. Yani devletin adı ne olacak? Monarşi mi, meşrutiyet mi, cumhuriyet mi? Bu sorunun cevabı yoktu. Buna “rejim bunalımı” diyoruz.
- Devlet başkanının kim olacağı belli değildi. Padişah artık yoktu, peki devletin en tepesindeki kişi kim olacaktı? Bu da büyük bir sorundu.
- Hükümet kurmakta zorluklar yaşanıyordu. Metinde “hükümet bunalımı” yaşandığından bahsediyor. Yani, bakanların tek tek meclisten seçilmesi sistemi (Meclis Hükümeti Sistemi) işleri yavaşlatıyor ve krizlere neden oluyordu.
Adım 2: Cumhuriyetin Getirdiği Çözümleri (Kazanımları) Belirleyelim
İşte 29 Ekim 1923’te cumhuriyetin ilanı, tam da bu sorunları çözmek için atılmış harika bir adımdı. Gelin bakalım hangi soruna hangi çözümü getirmiş:
- Devletin rejimi (yönetim şekli) belli oldu: En büyük kazanım budur. Artık devletin adının Türkiye Cumhuriyeti olduğu anayasaya eklendi. Rejim tartışmaları sona erdi.
- Devlet başkanlığı sorunu çözüldü: Cumhuriyetin ilanıyla birlikte “Cumhurbaşkanlığı” makamı oluşturuldu. Böylece devletin en üst temsilcisinin kim olacağı sorusu cevap buldu. İlk cumhurbaşkanımız da bildiğiniz gibi Mustafa Kemal Atatürk oldu.
- Hükümet bunalımları aşıldı: Cumhuriyetle birlikte Kabine Sistemi’ne geçildi. Artık cumhurbaşkanı bir başbakan atıyor, başbakan da kendi bakanlarını (kabinesini) seçip cumhurbaşkanının onayına sunuyordu. Bu sistem, daha hızlı ve uyumlu çalışan hükümetlerin kurulmasını sağladı.
- Milli egemenlik ilkesi pekiştirildi: Metinde geçen “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” maddesi, cumhuriyetin ilanıyla devletin temel felsefesi haline geldi. Yani yönetme gücünün tamamen millete ait olduğu tescillenmiş oldu.
Sonuç:
Kısacası, cumhuriyetin ilanı; devletin adını koyarak rejim tartışmalarını bitirmiş, devlet başkanlığı sorununu çözmüş, hükümetin daha kolay kurulmasını sağlayarak siyasi istikrarı getirmiş ve milli egemenlik anlayışını en üst seviyeye çıkarmıştır. Yeni Türk devletinin temel taşları sağlam bir şekilde yerine oturmuştur.