Merhaba sevgili gençler, ben İnkılap Tarihi öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki bazı soruları çözeceğiz. Bu sorular, çok partili hayata geçiş denemeleri ve ilgili kavramlar hakkında bilgilerimizi pekiştirmemize yardımcı olacak. Haydi, kalemlerinizi ve defterlerinizi hazırlayın, başlayalım!
Ç. Aşağıdaki anagramda harfleri karışık olarak verilen kavramları tanımlarından yararlanarak örnekteki gibi numaralanmış kutucuklara yazınız.
Bu soruda bizden, tanımları verilen kavramları, harfleri karıştırılmış halde (anagram) verilen kelimelerden bularak doğru kutucuğa yazmamız isteniyor. Gelin adım adım tüm kavramları bulalım.
1. Ortak düşünce ve görüşteki kişilerin oluşturdukları siyasal topluluk, parti.
Çözüm:
Adım 1: Tanımı dikkatlice okuyalım. “Ortak düşünceye sahip insanların oluşturduğu siyasi topluluk” deniyor. Bu tanım bize doğrudan “parti” kelimesini hatırlatıyor. Eski dilde parti kelimesinin karşılığı “fırka”dır.
Adım 2: Verilen anagramlara bakalım. a. KARİF kelimesinin harflerini düzenlediğimizde FIRKA kelimesine ulaşıyoruz. Zaten bu örnek olarak çözülmüş.
Sonuç: 1. tanımın karşılığı a. FIRKA‘dır.
2. Halkın egemenliği temeline dayanan yönetim biçimi.
Çözüm:
Adım 1: “Halkın egemenliği” ifadesi bizim için anahtar. Egemenliğin, yani yönetme gücünün halkta olduğu yönetim şekline biz ne diyoruz? Elbette demokrasi!
Adım 2: Anagramlara bakalım. b. RADESİMOK kelimesinin harflerini doğru şekilde sıraladığımızda DEMOKRASİ kelimesini elde ederiz.
Sonuç: 2. tanımın karşılığı b. DEMOKRASİ‘dir.
3. Karşı görüşte, tutumda olan kimseler topluluğu. Demokraside iktidarın dışında olan parti veya partiler.
Çözüm:
Adım 1: Demokrasilerde ülkeyi yöneten partiye “iktidar partisi” denir. İktidarın karşısında yer alan, onu denetleyen ve farklı görüşleri savunan partilere ise “anahtar kelime” burada muhalefet partileri denir.
Adım 2: Anagramları inceleyelim. c. HAMULETEF kelimesinin harflerini düzenlediğimizde karşımıza MUHALEFET kelimesi çıkar.
Sonuç: 3. tanımın karşılığı c. MUHALEFET‘tir.
4. Coğrafya, ekonomi, nüfus vb.nin bir devletin politikası üzerindeki etkisi.
Çözüm:
Adım 1: Bir ülkenin bulunduğu coğrafi konumun, sahip olduğu ekonomik ve nüfus gücünün dış politikasına etkisini inceleyen bilim dalı soruluyor. Bu kavram jeopolitik olarak adlandırılır.
Adım 2: Anagramlara bakalım. ç. POTİKJEOLİ kelimesinin harflerini karıştırdığımızda JEOPOLİTİK kelimesine ulaşırız.
Sonuç: 4. tanımın karşılığı ç. JEOPOLİTİK‘tir.
5. Bir ülkede baskı kurarak, zor kullanarak veya demokratik yollardan yararlanarak hükümeti istifa ettirme veya rejimi değiştirecek biçimde yönetimi devirme işi.
Çözüm:
Adım 1: Yönetimin yasa dışı yollarla, özellikle de zor kullanarak değiştirilmesi eylemine ne denir? Bu tanım doğrudan darbe kelimesini işaret ediyor.
Adım 2: Son anagramımıza bakalım. d. BERAD kelimesinin harflerini düzenlediğimizde DARBE kelimesini buluruz.
Sonuç: 5. tanımın karşılığı d. DARBE‘dir.
D. Aşağıda verilen kavram haritasında ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğuna karar vererek doğru çıkışı bulunuz.
Sevgili gençler, bu bir “doğru-yanlış” ağacı. Her kutudaki bilginin doğruluğunu kontrol ederek okları takip edeceğiz ve sonunda hangi çıkışa ulaştığımızı bulacağız. Haydi başlayalım!
Çözüm:
Adım 1: En üstteki kutudan başlıyoruz. “Cumhuriyet tarihimizin ilk siyasi partisi Cumhuriyet Halk Fırkasıdır.” Bu bilgi DOĞRU (D) bir bilgidir. Cumhuriyet Halk Fırkası, 9 Eylül 1923’te kurulmuştur. O halde “D” okunu takip ediyoruz.
Adım 2: “D” okunu takip edince karşımıza şu kutu çıkıyor: “Cumhuriyet Halk Fırkasının kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’tür.” Bu bilgi de kesinlikle DOĞRU (D). Partinin kurucusu ve ilk genel başkanı Atatürk’tür. Tekrar “D” okunu takip ediyoruz.
Adım 3: Bir sonraki durağımız: “Serbest Cumhuriyet Fırkası devletçi ekonomik modeli savunmuştur.” İşte burada dikkatli olmalıyız! Serbest Cumhuriyet Fırkası, liberalizmi yani serbest piyasa ekonomisini savunuyordu. Devletçilik ise Cumhuriyet Halk Fırkası’nın ekonomi politikasıydı. Dolayısıyla bu bilgi YANLIŞ (Y)‘tır. Bu yüzden “Y” okunu takip etmeliyiz.
Adım 4: “Y” okunu takip ettiğimizde ulaştığımız son nokta 2. çıkış oluyor.
Sonuç: Bu kavram haritasında doğru çıkış 2. çıkış‘tır.
E. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk’ün çok partili sisteme geçmek istemesinin nedenleri arasında gösterilemez?
A) Hükümetin denetlenmesini sağlama
B) Cumhuriyet rejimine geçme
C) Demokrasiyi ülkeye tam olarak yerleştirme
D) Farklı düşüncelerin TBMM’de temsilini sağlama
Bu soruda Atatürk’ün çok partili hayata geçişi neden istediğini düşünmemiz gerekiyor. Şıklardan hangisi bu amaçlardan biri değildir, onu bulacağız. Unutmayın, sorunun kökünde “gösterilemez” diyor.
Çözüm:
Adım 1: A şıkkını inceleyelim. “Hükümetin denetlenmesini sağlama”. Evet, demokrasilerde muhalefet partileri iktidar partisini denetler. Bu, çok partili sistemin en önemli faydalarından biridir. Dolayısıyla bu bir nedendir.
Adım 2: C şıkkına bakalım. “Demokrasiyi ülkeye tam olarak yerleştirme”. Demokrasinin olmazsa olmazı, farklı siyasi partilerin varlığıdır. Bu da Atatürk’ün temel amaçlarındandır. Dolayısıyla bu da bir nedendir.
Adım 3: D şıkkını inceleyelim. “Farklı düşüncelerin TBMM’de temsilini sağlama”. Halkın farklı kesimlerinin ve farklı fikirlerinin mecliste temsil edilmesi, demokrasinin bir gereğidir. Bu da çok partili sistemin bir amacıdır.
Adım 4: Şimdi B şıkkına bakalım. “Cumhuriyet rejimine geçme”. Sevgili gençler, burada kronolojiye yani olayların oluş sırasına dikkat etmeliyiz. Cumhuriyet, 29 Ekim 1923’te zaten ilan edilmişti. Çok partili hayata geçiş denemeleri ise bundan sonraki yıllarda (1924 ve 1930) yapılmıştır. Yani, çok partili sisteme geçmek, Cumhuriyet rejimine geçmek için bir neden olamaz. Çünkü o hedefe zaten ulaşılmıştı. Aksine, çok partili sistem Cumhuriyet rejimini güçlendirmek için istenmiştir.
Sonuç: Doğru cevap B şıkkıdır. Çünkü Cumhuriyet rejimine geçmek, çok partili hayata geçiş denemelerinden önce gerçekleşmiş bir olaydır.