8. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Cevapları Ders Destek Yayınları Sayfa 72
Merhaba sevgili öğrencim,
Ben 8. Sınıf İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük öğretmeninim. Gönderdiğin görseldeki soruları senin için analiz ettim ve bir öğrencinin en kolay anlayacağı şekilde, adım adım çözeceğim. Hadi gel, bu konuları birlikte daha iyi anlayalım!
Soru 1: Damat Ferit Paşa hükûmetinin Anadolu’da isyan çıkarmasında hangi faktörlerin etkili olduğunu açıklayınız.
Çözüm:
Merhaba canım öğrencim, bu soruyu anlamak için o dönemdeki durumu gözümüzün önüne getirmeliyiz. Bir yanda işgal altındaki İstanbul’da bulunan Padişah ve Damat Ferit Paşa Hükûmeti, diğer yanda ise Ankara’da milletin geleceği için toplanmış Büyük Millet Meclisi (BMM) var. Damat Ferit Paşa’nın BMM’ye karşı isyanlar çıkarmasının temel nedenlerini şöyle sıralayabiliriz:
- Adım 1: Otoritesini Geri Kazanma İsteği: Düşünsene, Damat Ferit Paşa, Osmanlı Hükûmeti’nin başbakanı (sadrazamı). Ancak Anadolu’da halk, onu değil, Mustafa Kemal liderliğindeki Temsil Heyeti’ni ve daha sonra kurulan BMM’yi dinlemeye başlamıştı. Damat Ferit, İstanbul Hükûmeti’nin Anadolu’da kaybettiği bu gücü ve söz hakkını, yani otoritesini, yeniden ele geçirmek istiyordu. BMM’yi en büyük engel olarak görüyordu.
- Adım 2: Ulusal Egemenliğe Karşı Olması: BMM’nin en temel ilkesi neydi? “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir!” Bu, yönetme gücünün padişahtan alınıp halka verilmesi demekti. Damat Ferit Paşa ve padişah ise saltanatın, yani yönetimin babadan oğula geçen tek bir ailede kalmasının devamını istiyorlardı. Bu yüzden ulusal egemenlik fikri onların en çok korktuğu şeydi.
- Adım 3: İtilaf Devletleri’nin Baskısı ve Desteği: Unutma ki İstanbul, İtilaf Devletleri’nin işgali altındaydı. İngilizler başta olmak üzere İtilaf Devletleri, Anadolu’daki Millî Mücadele’nin güçlenmesinden çok rahatsızdı. Çünkü Millî Mücadele başarılı olursa, onların planları suya düşecekti. Bu yüzden, kendileriyle iş birliği yapan Damat Ferit Hükûmeti’ni kışkırtarak ve destekleyerek BMM’yi yok etmeye çalıştılar. Metinde de gördüğün gibi Anzavur ve Kuvâ-yı İnzibatiye isyanları İngiliz destekliydi.
- Adım 4: Halkın Dini Duygularını Kullanması: Damat Ferit Paşa, BMM ve Millî Mücadele’yi yürütenleri “Padişaha ve Halifeye isyan eden asiler, din düşmanları” gibi gösteren fetvalar yayınlattı. O dönemde halkın padişaha ve halifeye olan bağlılığı çok güçlüydü. Bu propagandayla halkı kandırarak Millî Mücadele’ye karşı kışkırtmaya çalıştılar.
Kısacası Damat Ferit, hem kendi gücünü korumak, hem padişahın otoritesini sürdürmek, hem de işgalci devletlerin isteklerini yerine getirmek için BMM’ye karşı isyanları organize etmiştir.
Soru 2: Bazı azınlıkların Anadolu’da isyan çıkarmalarının temel sebepleri neler olabilir?
Çözüm:
Bu sorunun cevabı da yine o dönemin koşullarında saklı. Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’ndan yenik ayrılmış ve çok zayıflamıştı. Bu durumu fırsat bilen ve İtilaf Devletleri tarafından desteklenen bazı azınlıklar (Rumlar ve Ermeniler) kendi hedeflerine ulaşmak için isyan ettiler. İşte o temel sebepler:
-
Adım 1: Bağımsız Devlet Kurma Hayali: Azınlıkların en temel amacı, Anadolu toprakları üzerinde kendi bağımsız devletlerini kurmaktı.
- Rumlar: Karadeniz Bölgesi’nde, merkezi Trabzon olacak şekilde bir Pontus Rum Devleti kurmak istiyorlardı.
- Ermeniler: Doğu Anadolu ve Çukurova bölgesini de içine alacak şekilde bir Ermeni Devleti kurmayı hedefliyorlardı.
- Adım 2: İtilaf Devletleri’nin Kışkırtması ve Desteği: Azınlıklar bu hayallerini gerçekleştirmek için yalnız değillerdi. İtilaf Devletleri, özellikle İngiltere ve Fransa, onları silah, para ve siyasi vaatlerle destekliyordu. Neden mi? Çünkü Anadolu ne kadar çok bölünür ve zayıflarsa, İtilaf Devletleri’nin kendi çıkarlarını gerçekleştirmesi o kadar kolay olurdu. Metinde de Rumları İngilizlerin, Ermenileri ise Fransızların desteklediği bilgisi geçiyor.
- Adım 3: Wilson İlkeleri’ni Kendi Çıkarlarına Göre Yorumlama: ABD Başkanı Wilson’ın yayınladığı ilkelerde “Bir bölgede hangi millet çoğunluktaysa kendi devletini kurabilir.” şeklinde bir madde vardı. Azınlıklar, yaşadıkları bölgelerde çoğunlukta olduklarını iddia ederek ve hatta bölgedeki Türk nüfusuna baskı yaparak bu maddeye dayanıp devlet kurmaya çalıştılar.
Özetle, azınlık isyanlarının temelinde Anadolu’yu parçalayarak kendi bağımsız devletlerini kurma amacı ve bu amacı destekleyen İtilaf Devletleri’nin kışkırtmaları yatmaktadır.
Umarım açıklamalarım konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Aklına takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorabilirsin!