8. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Cevapları Ders Destek Yayınları Sayfa 16

Harika bir soru! Sevgili öğrencilerim, gelin şimdi hep birlikte kitabımızdaki bu önemli konuyu ve soruyu mercek altına alalım. Bu fermanlar, Osmanlı Devleti’nin en çalkantılı dönemlerinde attığı adımlardır ve sonuçlarını anlamak, günümüzü bile anlamamıza yardımcı olur.

Soru: Tanzimat ve Islahat Fermanları, Osmanlı’nın siyasi ve sosyal yapısını nasıl etkilemiştir?

Çözüm:

Haydi gelin bu sorunun derinliklerine inelim ve adım adım çözelim. Bu fermanların neden ve nasıl ortaya çıktığını anlarsak, etkilerini de çok daha iyi kavrarız.

Adım 1: Fermanlardan Önceki Durumu Anlayalım

Öncelikle, bu fermanların neden ilan edildiğini hatırlamamız gerekiyor. Düşünün ki, Osmanlı Devleti çok uluslu, yani içinde Sırplar, Rumlar, Bulgarlar, Ermeniler gibi birçok farklı milleti barındıran dev bir imparatorluk. Fransız İhtilali ile ortaya çıkan “milliyetçilik” akımı, bu milletleri kendi bağımsız devletlerini kurmaları için kışkırtıyordu. Aynı zamanda İngiltere, Fransa, Rusya gibi büyük Avrupa devletleri, Osmanlı içindeki azınlıkların (gayrimüslimlerin) haklarını bahane ederek sürekli iç işlerimize karışıyorlardı. İşte Osmanlı yönetimi, “Bu dağılmayı nasıl önleriz ve Avrupalıların müdahalesini nasıl engelleriz?” diye bir çıkış yolu arıyordu.

Adım 2: Tanzimat Fermanı’nın Etkileri (1839)

Tanzimat Fermanı, bu gidişata “dur” demek için atılan ilk ciddi adımdı. Gelin etkilerine bakalım:

• Siyasi Etkisi: Bu fermanla ilk defa padişah, kendi gücünün üstünde bir kanun gücü olduğunu kabul etti. Yani, “Ben padişahım, her istediğimi yaparım” dönemi bitiyor, kanunlar herkes için geçerli oluyordu. Bu, mutlak monarşiden anayasal yönetime doğru atılmış çok önemli bir adımdı. Devlet daha modern bir yapıya kavuşmaya çalışıyordu.
• Sosyal Etkisi: Ferman, din, dil, ırk ayrımı yapmaksızın tüm Osmanlı vatandaşlarının can, mal ve namus güvenliğinin devlet garantisi altında olduğunu söylüyordu. Amaç, herkese eşit davranarak “Osmanlıcılık” düşüncesini yerleştirmek ve farklı milletleri “Osmanlı vatandaşı” ortak kimliğinde birleştirmekti. Tıpkı bir aileyi bir arada tutmaya çalışmak gibi…

Adım 3: Islahat Fermanı’nın Etkileri (1856)

Tanzimat Fermanı, Avrupalıların müdahalesini tam olarak engelleyemedi. Kırım Savaşı sonrası Avrupalıların baskısıyla bu kez Islahat Fermanı ilan edildi. Bu ferman, Tanzimat’tan daha ileri giderek özellikle gayrimüslimlere çok daha geniş haklar ve ayrıcalıklar tanıdı.

• Siyasi Etkisi: Bu fermanla Avrupalı devletler, Osmanlı’nın iç işlerine daha da fazla karışma fırsatı buldu. Çünkü fermanın uygulanıp uygulanmadığını denetleme hakkını kendilerinde gördüler. Bu durum, Osmanlı Devleti’nin egemenlik haklarını, yani kendi kararlarını kendi verme özgürlüğünü zedeledi.
• Sosyal Etkisi: Gayrimüslimlere verilen geniş ayrıcalıklar (devlet memuru olabilme, kendi okullarını ve hastanelerini açabilme vb.), Müslüman halk arasında büyük bir tepkiye yol açtı. Müslümanlar, “Yüzyıllardır devletin asıl unsuru bizken, şimdi onlara bizden daha fazla hak veriliyor” diyerek hoşnutsuzluklarını dile getirdiler. Bu durum, toplumda birlik ve beraberliği sağlamak yerine, ayrılıkları daha da derinleştirdi.

Sonuç:

Kısacası sevgili gençler, Tanzimat ve Islahat Fermanları, Osmanlı Devleti’ni dağılmaktan kurtarmak ve modernleştirmek amacıyla atılmış iyi niyetli adımlardı. Siyasi olarak padişahın yetkilerini sınırlayıp hukuk devleti anlayışını getirmeye çalışsalar da, Avrupalıların müdahalesini artıran bir sonuç doğurdular. Sosyal olarak ise, hedeflenenin aksine, toplumu “Osmanlıcılık” fikri etrafında birleştiremediler. Özellikle Islahat Fermanı’nın getirdiği ayrıcalıklar, toplumdaki farklı gruplar arasındaki dengeleri bozarak tepkilere ve yeni sorunlara yol açtı. Bu fermanlar, devletin çöküşünü durduramasa da, Türkiye Cumhuriyeti’ne giden yolda önemli demokratikleşme adımları olarak tarihteki yerini almıştır.