Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle I. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru yayımlanan ve savaş sonrası dünyanın şekillenmesinde önemli bir rol oynayan Wilson İlkeleri’ni inceleyeceğiz. Bana gönderdiğiniz görseldeki soruyu haydi gelin birlikte, adım adım çözelim.
Soru: Wilson İlkeleri’nden hangisinin Osmanlı Devleti’nin parçalanmasına ortam hazırlayacak nitelikte olduğunu belirtiniz.
Bu sorunun cevabını bulmak için bize verilen Wilson İlkeleri’nin maddelerini dikkatlice okumamız ve Osmanlı Devleti üzerindeki olası etkilerini düşünmemiz gerekiyor.
Adım 1: İlgili Maddeyi Tespit Etme
Metinde bize Wilson İlkeleri’nin 1., 5. ve 12. maddeleri verilmiş. Bu maddeleri tek tek inceleyelim:
- Madde 1: Barış görüşmelerinin ve antlaşmaların açık yapılmasını istiyor. Bu durumun doğrudan Osmanlı’nın toprak bütünlüğü ile bir ilgisi yok.
- Madde 5: Sömürgecilikle ilgili genel bir düzenlemeden bahsediyor. Bu da doğrudan Osmanlı’yı hedef almıyor.
- Madde 12: Bu madde ise doğrudan Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili. Maddenin içeriğine dikkatlice bakalım:
“Osmanlı İmparatorluğu’nun nüfusunun çoğunluğunu Türklerin oluşturduğu bölümlerinde Türk egemenliği güvence altına alınmalı, İmparatorluk sınırları içindeki diğer ulusların yaşam güvenlikleri ve özerk gelişimleri sağlanmalıdır. Çanakkale Boğazı, uluslararası güvenceler altında tüm gemilere ve ticarete sürekli olarak açık hâle getirilmelidir.”
Adım 2: Maddenin Analizi ve Yorumlanması
İşte kilit nokta burası! 12. Madde’nin ilk bakışta iki farklı yönü var gibi görünüyor.
Bir yandan, “Türklerin çoğunlukta olduğu yerlerde Türk egemenliği güvence altına alınmalı” denmesi, sanki Türk devleti korunuyormuş gibi bir izlenim veriyor. Bu, Milli Mücadele’miz için de bir dayanak noktası olmuştur.
Ancak, maddenin devamındaki şu ifade çok tehlikelidir: “…İmparatorluk sınırları içindeki diğer ulusların… özerk gelişimleri sağlanmalıdır.”
Peki, bu ne anlama geliyor? “Özerk gelişim”, bir ulusun kendi kendini yönetme yolunda adımlar atması, yani bağımsızlığa giden bir yol demektir. Osmanlı İmparatorluğu çok uluslu bir devletti. İçinde Araplar, Ermeniler, Rumlar gibi pek çok farklı millet yaşıyordu. Bu madde, bu milletlere “Siz de kendi devletinizi kurabilirsiniz” mesajı veriyordu. İtilaf Devletleri de bu maddeyi bir bahane olarak kullanarak, Osmanlı topraklarında yaşayan azınlıkları kışkırtmış ve imparatorluğun parçalanmasını meşru (yasal) bir zemine oturtmaya çalışmışlardır.
Sonuç:
Wilson İlkeleri’nin 12. Maddesi, özellikle “İmparatorluk sınırları içindeki diğer ulusların… özerk gelişimleri sağlanmalıdır.” hükmü, İtilaf Devletleri tarafından bir bahane olarak kullanılmış ve Osmanlı Devleti’nin parçalanmasına zemin hazırlamıştır.
Umarım açıklama net ve anlaşılır olmuştur. Unutmayın, tarihteki maddeleri okurken her zaman “Bu kimin işine yarar?” diye sormak, olayları daha iyi anlamamızı sağlar. Başarılar dilerim!