8. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Cevapları Ders Destek Yayınları Sayfa 122
Merhaba sevgili öğrencilerim, ben İnkılap Tarihi öğretmeniniz.
Bugün sizlerle 3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme sorularını birlikte çözeceğiz. Bu sorular, Kurtuluş Savaşı’nın cephelerini, kazanılan zaferleri ve yapılan antlaşmaları ne kadar iyi öğrendiğimizi görmek için harika bir fırsat. Hazırsanız, kağıtlarınızı ve kalemlerinizi hazırlayın, hadi başlayalım!
***
A. Aşağıdaki ifadeler doğru ise ifadelerin başına “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
1. ( ) Halide Edib Adıvar, Türk’ün Ateşle İmtihanı adlı eserinde Millî Mücadele yıllarında yaşanan gelişmeleri anlatmıştır.
Cevap: ( D )
Açıklama:
Adım 1: Sevgili gençler, Halide Edib Adıvar, Millî Mücadele döneminin en önemli aydınlarından ve yazarlarından biridir. Hatta kendisi o zorlu yıllarda cephede onbaşı olarak görev bile yapmıştır.
Adım 2: “Türk’ün Ateşle İmtihanı” adlı eseri, onun Kurtuluş Savaşı yıllarındaki anılarını anlattığı çok değerli bir kitaptır. Yani bu kitap, o dönemi bizzat yaşamış birinin gözünden bizlere aktarır.
Adım 3: Bu nedenle bu ifade kesinlikle doğrudur.
2. ( ) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, Kurtuluş Savaşı’nda düzenli ordunun mağlup olduğu tek savaştır.
Cevap: ( D )
Açıklama:
Adım 1: Kurtuluş Savaşı’nın Batı Cephesi’nde Yunanlılara karşı büyük mücadeleler verdik. I. İnönü, II. İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz gibi büyük zaferlerimiz var.
Adım 2: Ancak Kütahya-Eskişehir Savaşları’nda ordumuz maalesef zor durumda kalmış ve Yunan ordusu karşısında bir yenilgi almıştır. Bu yenilgi sonrası ordumuz, daha fazla kayıp vermemek için Mustafa Kemal Paşa’nın emriyle Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmiştir.
Adım 3: Bu savaş, düzenli ordumuzun Kurtuluş Savaşı’ndaki tek büyük yenilgisidir. Ama unutmayın, bu yenilgiden ders çıkarıp Sakarya’da çok daha büyük bir zafer kazandık! Bu yüzden ifade doğrudur.
3. ( ) İtalyanlar, I. İnönü Muharebesi sonrasında Akdeniz’i tamamen boşaltmışlardır.
Cevap: ( Y )
Açıklama:
Adım 1: I. İnönü Zaferi, bizim için çok önemli bir askeri ve siyasi başarıydı. Bu zafer, işgalci devletlerin planlarını bozdu ve onlara Türk milletinin direnişini gösterdi.
Adım 2: Bu zaferden sonra İtalyanlar, Anadolu’dan çekilme konusunda düşünmeye başladılar ve yavaş yavaş askerlerini geri çekmeye başladılar. Ancak Anadolu’yu “tamamen” boşaltmaları hemen olmadı.
Adım 3: İtalyanların Anadolu’dan tamamen çekilmesi, Sakarya Meydan Muharebesi’ndeki büyük zaferimizden sonra gerçekleşti. Bu yüzden ifadedeki “tamamen boşaltmışlardır” kısmı, I. İnönü sonrası için doğru değildir. Cevabımız yanlıştır.
4. ( ) Lozan Barış Antlaşması’nda Boğazlar üzerinde bir komisyonun kurulması Türkiye’nin egemenlik haklarını zedelemiştir.
Cevap: ( D )
Açıklama:
Adım 1: Egemenlik hakkı ne demekti? Bir devletin kendi toprakları üzerinde tam kontrole sahip olması, başka bir devletin veya gücün karışamaması demekti. Boğazlar da bizim toprağımızdır.
Adım 2: Lozan Antlaşması’nda Boğazların yönetimi, başkanı Türk olan uluslararası bir komisyona bırakıldı. Bu komisyonda başka devletlerin de söz hakkı vardı.
Adım 3: Kendi toprağımız olan Boğazlar hakkında başka devletlerin de söz sahibi olması, bizim egemenlik haklarımızı zedelemiştir, yani tam bağımsızlığımıza gölge düşürmüştür. (Neyse ki bu durumu daha sonra 1936’da Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile düzelttik!) Bu yüzden ifade doğrudur.
5. ( ) Sovyet Rusya ile yapılan Moskova Antlaşması sonrasında Türk devletinin doğu sınırları kesin olarak belirlenmiştir.
Cevap: ( Y )
Açıklama:
Adım 1: Moskova Antlaşması (1921), Sovyet Rusya ile imzalandı ve doğu sınırımız için çok önemli bir adımdı. Sınırın ana hatları bu antlaşmayla çizildi.
Adım 2: Ancak ifadedeki “kesin olarak” kelimesine dikkat etmeliyiz. Doğu sınırımızı kesinleştiren, yani son halini veren antlaşma, Moskova Antlaşması’ndan birkaç ay sonra Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan) ile imzaladığımız Kars Antlaşması‘dır.
Adım 3: Dolayısıyla, doğu sınırımız Moskova Antlaşması ile değil, Kars Antlaşması ile kesin olarak belirlenmiştir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
***
B. Aşağıdaki cümleleri kutucuklarda verilen ifadelerin uygun olanlarıyla tamamlayınız.
1. Yeni Türk devletinin ilk anayasası olarak kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye, Büyük Millet Meclisi tarafından I. İnönü Zaferi sonra hazırlanmıştır.
Açıklama: I. İnönü Zaferi, düzenli ordunun ilk başarısıdır ve TBMM’nin gücünü hem içeride hem de dışarıda artırmıştır. Bu zaferin getirdiği moralle, yeni Türk devletinin ilk anayasası olan 1921 Anayasası, yani Teşkilat-ı Esasiye hazırlanmıştır.
2. Büyük Millet Meclisi, Misakımillî’den ilk tavizi Moskova Antlaşması ile Batum’u Gürcistan’a bırakarak vermiştir.
Açıklama: Misakımillî, bizim milli sınırlarımızdı. Ancak o dönemde Sovyet Rusya’nın desteğini almak stratejik olarak çok önemliydi. Bu desteği sağlamak için Moskova Antlaşması‘nda, Misakımillî sınırları içinde yer alan Batum’dan vazgeçmek zorunda kaldık. Bu, Misakımillî’den verilen ilk tavizdir.
3. Fransa ile yapılan Ankara Antlaşması ile Türk devletinin Hatay hariç güney sınırları belirlenmiştir.
Açıklama: Sakarya Zaferi’nden sonra, Güney Cephesi’nde savaştığımız Fransa, TBMM ile masaya oturmak zorunda kaldı. 1921’de imzalanan Ankara Antlaşması ile Fransa, işgal ettiği topraklardan çekildi ve bugünkü Suriye sınırımız (Hatay dışında) çizilmiş oldu.
4. Sakarya Meydan Muharebesi, Mustafa Kemal Paşa’nın Başkomutan olarak komuta ettiği ilk muharebedir.
Açıklama: Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra meclis, tüm yetkilerini 3 aylığına Mustafa Kemal’e devrederek ona Başkomutanlık yetkisi vermiştir. Mustafa Kemal, bu yetkiyle ordunun başına geçmiş ve komuta ettiği ilk savaş olan Sakarya Meydan Muharebesi‘nde tarihi bir zafer kazanmıştır.
5. Büyük Millet Meclisinin Kafkas Cumhuriyetleri’nden Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile yapmış olduğu Kars Antlaşması ile Türk devletinin doğu sınırları kesin olarak belirlenmiştir.
Açıklama: Yukarıdaki doğru-yanlış sorusunda da bahsetmiştik. Moskova Antlaşması’nın ardından, TBMM Hükümeti bu kez doğrudan Kafkas Cumhuriyetleri olan Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile Kars Antlaşması‘nı imzalamıştır. Bu antlaşma, doğu sınırımıza son şeklini vermiştir ve bugün de geçerlidir.
6. Lozan Barış Antlaşması’nda Irak sınırı, Musul ve Kerkük sorunları yüzünden çözülemedi, bu konu sonraki dönemlerde Türkiye ile İngiltere arasında yapılacak görüşmelere bırakıldı.
Açıklama: Lozan’da birçok sorunu çözdük ama Musul meselesini çözemedik. Çünkü petrol zengini Musul ve Kerkük’ü, o dönemde Irak‘ı yönetimi altında tutan İngiltere vermek istemiyordu. Anlaşma sağlanamayınca, Türkiye-Irak sınırının daha sonra Türkiye ve İngiltere arasında yapılacak ikili görüşmelerle belirlenmesine karar verildi.
***
Umarım tüm soruları doğru bir şekilde anlamışsınızdır. Unutmayın, tarih sadece ezberlemek değil, olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisini kurabilmektir. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere