Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün 6. Ünitemiz olan “Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası” konusuna giriş yapıyoruz. Bu ünitede karşımıza çıkacak bazı önemli kavramları anlamak, konuları daha iyi kavramamıza yardımcı olacaktır. Gelin, görseldeki bu kavramları birlikte, adım adım inceleyelim ve ne anlama geldiklerini öğrenelim.
Kavramlar: Verilen kavramların anlamlarını araştırarak ilgili kutucuklara yazınız.
Mütekabiliyet
Çözüm:
Mütekabiliyet, kelime anlamı olarak “karşılıklılık” demektir. Devletler arası ilişkilerde bir devletin, başka bir devletin vatandaşlarına veya kurumlarına uyguladığı davranışın, muamelenin aynısını kendi ülkesinde o devletin vatandaşlarına ve kurumlarına uygulamasıdır. Yani, “bana nasıl davranırsan, ben de sana öyle davranırım” prensibidir.
Adım 1: Bu ilkeyi basitçe “kısasa kısas” gibi düşünebiliriz ama daha çok diplomatik ve hukuki alanda kullanılır. Eşitlik temeline dayanır.
Adım 2: Örneğin, bir ülke Türk vatandaşlarından vize istiyorsa, mütekabiliyet esasına göre Türkiye de o ülkenin vatandaşlarından vize ister. Eğer bir ülke bizim gemilerimize kendi limanlarında kolaylık sağlıyorsa, biz de onların gemilerine kendi limanlarımızda aynı kolaylığı sağlarız. Atatürk dönemi dış politikasının temel taşlarından biridir.
Kamuoyu
Çözüm:
Kamuoyu, bir konu hakkında halkın genelinin sahip olduğu ortak düşünce, görüş ve kanaatlerdir. Kısacası “halkın düşüncesi” demektir.
Adım 1: Bir toplumda yaşayan insanların büyük bir bölümünün belirli bir olay veya durum karşısında gösterdiği ortak tepki ve düşüncedir.
Adım 2: Mesela, Atatürk’ün Hatay’ı anavatana katma sürecinde, Türk halkının bu konudaki isteği ve desteği güçlü bir kamuoyu oluşturmuştur. Bu kamuoyu, hükümetin dış politikada daha kararlı adımlar atmasını sağlamıştır.
Antant
Çözüm:
Antant, iki veya daha fazla devlet arasında yapılan “anlaşma” veya “uzlaşma” anlamına gelir. Genellikle siyasi ve askeri iş birliğini içeren bir ittifak türüdür.
Adım 1: Bu kelimeyi I. Dünya Savaşı’ndan hatırlarsınız: İtilaf (Antant) Devletleri vardı. Bu devletler kendi aralarında anlaşmışlardı.
Adım 2: Atatürk döneminde ise Türkiye, sınırlarını güvence altına almak ve bölge barışına katkıda bulunmak için komşularıyla antantlar imzalamıştır. En güzel örneklerinden biri 1934’te imzalanan Balkan Antantı‘dır. Bu antantla Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya batı sınırlarını karşılıklı olarak güvence altına almışlardır.
Mübadele
Çözüm:
Mübadele, kelime anlamı olarak “değişim, değiş tokuş” demektir. Tarihimizde ise, Lozan Antlaşması’ndan sonra Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan nüfus değişimini ifade etmek için kullanılır.
Adım 1: İki ülke arasında yapılan bir anlaşma ile belirli nüfus gruplarının karşılıklı olarak yer değiştirmesidir.
Adım 2: Lozan Antlaşması gereğince, Türkiye’deki Rumlar (İstanbul’dakiler hariç) ile Yunanistan’daki Türklerin (Batı Trakya’dakiler hariç) karşılıklı olarak yer değiştirmesine karar verilmiştir. Bu tarihi olaya “Nüfus Mübadelesi” denir.
Pakt
Çözüm:
Pakt, devletler arasında belirli bir konuda, genellikle saldırmazlık, dostluk veya ortak savunma amacıyla yapılan yazılı ve resmi “sözleşme” veya “anlaşma” demektir. Antanta göre daha bağlayıcı olabilir.
Adım 1: Paktlar, imzalayan devletlere bazı sorumluluklar yükler.
Adım 2: Atatürk döneminde Türkiye’nin imzaladığı en önemli paktlardan biri 1937’deki Sadabat Paktı‘dır. Bu pakt, Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanmış bir dostluk ve saldırmazlık anlaşmasıdır. Amacı, doğu sınırlarımızı güvence altına almaktı.
Politika
Çözüm:
Politika veya diğer adıyla siyaset, devletin iç ve dış işlerini yönetme, düzenleme ve hedeflere ulaşma amacıyla izlediği yol ve yöntemlerin tümüdür.
Adım 1: Bir devletin belirli hedeflere ulaşmak için izlediği planlı ve bilinçli davranışlar bütünüdür.
Adım 2: Örneğin, Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesi, Türkiye’nin dış politikasının temelini oluşturur. Bu, Türkiye’nin diğer ülkelerle ilişkilerinde barışçıl bir yol izleyeceğini gösteren bir politikadır.
Barış
Çözüm:
Barış, savaşın ve çatışmanın olmadığı, uyum, huzur ve sükûnetin hakim olduğu durumdur. Devletler arası ilişkilerde ise anlaşmazlıkların savaş yerine diplomatik yollarla çözülmesi anlamına gelir.
Adım 1: Sadece savaşın olmaması değil, aynı zamanda dostluk ve iyi ilişkilerin kurulduğu bir ortamdır.
Adım 2: Atatürk dönemi Türk dış politikasının temel amacı, ulusal bağımsızlığımızı koruyarak ülke içinde ve dünyada kalıcı bir barış ortamı yaratmaktı. “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözü bu amacı en güzel şekilde özetler.
Dış siyaset
Çözüm:
Dış siyaset (veya dış politika), bir devletin diğer devletlerle ve uluslararası kuruluşlarla olan ilişkilerini düzenlemek ve kendi ulusal çıkarlarını korumak için izlediği yoldur.
Adım 1: Bir ülkenin dünya sahnesindeki duruşu ve davranışlarıdır.
Adım 2: Bu ünitede işleyeceğimiz konular; Musul Sorunu, Nüfus Mübadelesi, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Hatay’ın anavatana katılması gibi gelişmelerin hepsi, Atatürk döneminin başarılı dış siyaset örnekleridir.
Umarım bu açıklamalar, ünitemizdeki kavramları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, bu kavramları bilmek, olayları yorumlarken size çok büyük kolaylık sağlayacaktır. İyi çalışmalar dilerim!