Merhaba sevgili öğrencilerim,
Ben 8. Sınıf İnkılap Tarihi öğretmeniniz. Gönderdiğiniz görseldeki soruları sizin için analiz ettim ve şimdi adım adım, hepimizin anlayacağı bir dille çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
Soru 1: Çok partili sisteme geçiş denemelerinin başarılı olamamasında hangi faktörler etkili olmuştur? Açıklayınız.
Bu soruyu cevaplarken Atatürk Dönemi’ndeki Türkiye’nin genel durumunu göz önünde bulundurmalıyız. Çok partili hayata geçiş, demokrasinin gelişmesi için çok önemli bir adımdı ama o dönemde bazı zorluklar vardı. Gelin bu zorlukları adım adım inceleyelim.
- Adım 1: Toplum Henüz Hazır Değildi: Unutmayın ki, uzun yıllar süren savaşlardan yeni çıkmış, saltanattan cumhuriyete yeni geçmiş bir toplum vardı. Demokrasi kültürü, farklı fikirlere saygı gösterme ve tartışma ortamı henüz tam olarak yerleşmemişti. Bu durum, yeni kurulan partilerin amacından sapmasına neden olabiliyordu.
- Adım 2: Cumhuriyet ve İnkılap Karşıtlarının Faaliyetleri: En önemli sebep buydu aslında. Cumhuriyete, laikliğe ve yapılan inkılaplara karşı olan bazı gruplar, yeni kurulan muhalefet partilerini kendilerine bir sığınak olarak gördüler. Bu partilerin içine sızarak kendi rejim karşıtı düşüncelerini yaymaya çalıştılar.
- Adım 3: Tehlikeli İsyanların Çıkması: Mesela, ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası‘nın “Partimiz dinî düşünce ve inançlara saygılıdır” ilkesi, rejim karşıtları tarafından kötüye kullanıldı. Bu durum, ülkenin doğusunda büyük bir isyan olan Şeyh Said İsyanı‘nın çıkmasına zemin hazırladı. Bu isyan, genç Cumhuriyetimiz için çok büyük bir tehlikeydi ve parti bu olay sonrası kapatıldı.
- Adım 4: Partilerin Kendi Kendini Feshetmesi: İkinci deneme olan Serbest Cumhuriyet Fırkası‘nda da benzer bir durum yaşandı. Parti, kısa sürede o kadar çok ilgi gördü ki, yine cumhuriyet karşıtları partiye doluşmaya başladı. Partinin kurucusu Fethi Okyar, partinin kontrolünden çıktığını ve rejim için bir tehlike oluşturmaya başladığını görünce, partiyi bizzat kendisi kapattı.
Sonuç olarak, çok partili hayata geçiş denemelerinin başarısız olmasının temel nedeni; demokrasinin henüz tam anlaşılamamış olması ve cumhuriyet karşıtı grupların bu partileri kendi amaçları için kullanmaya çalışarak ülkenin birlik ve bütünlüğünü tehlikeye atmalarıdır. Atatürk, bu tehlikeleri gördüğü için bu denemelere bir süre ara verilmesi gerektiğini düşünmüştür.
Etkinlik: Aşağıda numaralandırılarak verilen bilgileri ilgili siyasi partinin kutucuğuna örnekteki gibi yerleştiriniz.
Şimdi de bu güzel eşleştirme etkinliğini yapalım. Verilen bilgileri tek tek analiz edip doğru partinin kutusuna yerleştireceğiz. Haydi başlayalım!
Adım 1: Bilgileri ve Partileri İnceleyelim
Önümüzde üç parti var: Cumhuriyet Halk Fırkası, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası. Şimdi verilen 9 bilgiyi bu partilerle eşleştireceğiz.
- 1. Kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’tür.
Bu çok net bir bilgi, kurucu partimiz olan Cumhuriyet Halk Fırkası‘nın kurucusu Atatürk’tür. - 2. Partinin kurulmasında 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı etkili olmuştur.
1929 Krizi sonrası hükümetin ekonomi politikalarını eleştirmek ve alternatif sunmak için kurulan parti Serbest Cumhuriyet Fırkası‘dır. - 3. Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılaplar bu parti kanalıyla gerçekleşmiştir.
Atatürk Dönemi’nde uzun yıllar iktidarda olan ve inkılapları hayata geçiren parti Cumhuriyet Halk Fırkası‘dır. - 4. Kurucularından biri Kâzım Karabekir Paşa’dır.
Kâzım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy gibi Kurtuluş Savaşı’nın önemli komutanları, ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası‘nı kurmuşlardır. - 5. Parti programında “Dinî düşüncelere ve inançlara saygı esastır.” ibaresi yer almıştır.
Bu ilke, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası‘nın programında yer alıyordu ve maalesef rejim karşıtları tarafından istismar edilmişti. - 6. Kurucusu Fethi Bey’dir (Okyar).
Atatürk’ün isteğiyle, ikinci muhalefet partisi olan Serbest Cumhuriyet Fırkası‘nı Fethi Okyar kurmuştur. - 7. Parti, Şeyh Said İsyanı sonrasında İstiklal Mahkemeleri tarafından kapatılmıştır.
Şeyh Said İsyanı ile bağlantılı olduğu gerekçesiyle kapatılan parti Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası‘dır. - 8. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk muhalefet partisidir.
Tarihimizdeki ilk muhalefet partisi denemesi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası‘dır. - 9. Atatürk Dönemi’nde kurulan son siyasi partidir.
İkinci ve son deneme olan parti Serbest Cumhuriyet Fırkası‘dır. Bu partinin kapatılmasından sonra 1945’e kadar çok partili hayata geçilememiştir.
Adım 2: Sonuçları Kutucuklara Yerleştirelim
Şimdi bulduğumuz sonuçları doğru kutucuklara yazalım.
Cumhuriyet Halk Fırkası
1, 3
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
4, 5, 7, 8
Serbest Cumhuriyet Fırkası
2, 6, 9
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Unutmayın, tarihi olayları neden-sonuç ilişkisi içinde öğrenmek, ezberlemekten çok daha kalıcıdır. Başarılar dilerim!