8. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 159

Merhaba sevgili öğrencim, bu soruda bize bir dallanmış ağaç diyagramı verilmiş. Bu diyagramda cümlelerle ilgili bazı bilgiler var ve bizden bu bilgilerin doğru mu, yanlış mı olduğunu takip ederek hangi çıkışa ulaşacağımızı bulmamız isteniyor. Hadi, her bir cümleyi dikkatlice inceleyelim ve doğru yolu bulalım!

Adım 1: Başlangıç noktasıyla başlıyoruz.

Soru metni:

“Yeni arkadaşlar edinmek çok güzeldi.” cümlesi, olumlu bir isim cümlesidir.

Çözüm:

• Öncelikle cümlenin yüklemini bulalım. Yüklem, yargıyı bildiren kelimedir ve bu cümlede “güzeldi” kelimesi yüklemdir.
• “Güzel” kelimesi bir isimdir (bir varlığın, kavramın adıdır). İsim soylu bir kelime yüklem olduğunda, o cümle isim cümlesi olur. Yani cümlenin “isim cümlesidir” kısmı doğru.
• Şimdi anlamına bakalım. Cümlede “değil”, “yok”, “-me/-ma” gibi olumsuzluk bildiren bir ek veya kelime yok. “Güzeldi” diyerek olumlu bir yargı bildiriliyor. Bu yüzden cümle anlamca olumludur. Yani cümlenin “olumlu” kısmı da doğru.
• Her iki bilgi de doğru olduğu için, bu ifade DOĞRUdur.

Bu nedenle başlangıçtan “D” (Doğru) yönündeki oku takip ediyoruz.

Adım 2: İlk ifadenin “D” okunu takip ederek ulaştığımız cümle.

Soru metni:

“Bütün arkadaşlarıyla birer birer tanıştım.” cümlesi, devrik bir fiil cümlesidir.

Çözüm:

• Bu cümlenin yüklemi “tanıştım” kelimesidir. “Tanışmak” bir eylem, yani fiildir. Bu yüzden bu cümle fiil cümlesidir. Cümlenin “fiil cümlesidir” kısmı doğru.
• Şimdi cümlenin devrik olup olmadığına bakalım. Kurallı cümlelerde yüklem sonda bulunur. Devrik cümlelerde ise yüklem sonda değildir, başta veya ortada olabilir. Bu cümlede yüklem olan “tanıştım” kelimesi cümlenin sonunda yer alıyor.
• Yüklem sonda olduğu için bu cümle kurallı bir cümledir, devrik değildir.
• Bu nedenle “devrik bir fiil cümlesidir” ifadesi YANLIŞtır.

Bu nedenle bu ifadeden “Y” (Yanlış) yönündeki oku takip ediyoruz.

Adım 3: İkinci ifadenin “Y” okunu takip ederek ulaştığımız cümle.

Soru metni:

“Sabaha karşı köye varmıştı.” cümlesi isim cümlesidir.

Çözüm:

• Bu cümlenin yüklemi “varmıştı” kelimesidir. “Varmak” kelimesi bir eylemdir, yani fiildir.
• Yüklemi fiil olan cümlelere fiil cümlesi denir.
• Ancak ifadede bu cümlenin “isim cümlesi” olduğu belirtilmiş. Bu bilgi YANLIŞtır.

Bu nedenle bu ifadeden “Y” (Yanlış) yönündeki oku takip ediyoruz.

Adım 4: Üçüncü ifadenin “Y” okunu takip ederek ulaştığımız cümle.

Soru metni:

“Eda sözlerimizi anlamadı, sorularımıza cevap vermedi.” cümlesi noktalama işareti ile ayrılan birden fazla cümleden oluşmuştur.

Çözüm:

• Bu cümleyi incelediğimizde iki farklı yüklem görüyoruz: “anlamadı” ve “vermedi”. Her bir yüklem ayrı bir yargı bildirdiği için aslında burada iki ayrı cümle var.
• Bu iki cümle (yargı), aralarına konulan virgül (,) noktalama işareti ile birbirinden ayrılmış.
• Birden fazla yüklemi olan ve noktalama işaretleriyle (genellikle virgül veya noktalı virgül) birbirine bağlanan cümlelere sıralı cümle deriz. Sıralı cümleler de adından anlaşılacağı gibi birden fazla cümleden oluşur.
• Bu nedenle bu ifade DOĞRUdur.

Bu nedenle bu ifadeden “D” (Doğru) yönündeki oku takip ediyoruz.

Sonuç:

Son olarak “D” okunu takip ettiğimizde, dallanmış ağacın sonunda 5. çıkış noktasına ulaşıyoruz.