Merhaba sevgili öğrencim, bugün seninle birlikte verilen metin ve sorular üzerinde çalışacağız. Unutma, her soruyu dikkatlice okumak ve metinde verilen bilgilere göre cevaplamak çok önemli. Hadi başlayalım!
5. ETKİNLİK
Yukarıdaki örneklerden yararlanarak okuduğunuz metinde amaç-sonuç, neden-sonuç ve koşul ilişkisi içeren cümleler bularak aşağıya yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden metinde geçen cümleleri bulup onların hangi anlamsal ilişkiyi (amaç-sonuç, neden-sonuç, koşul-sonuç) taşıdığını belirlememiz isteniyor. Bu tür cümleleri bulurken cümlenin anlamına ve kullanılan ek veya kelimelere dikkat etmeliyiz. Hazırsan metni tekrar okuyalım ve bu ilişkileri barındıran cümleleri birlikte bulalım:
Adım 1: Metni dikkatlice okuyarak her bir cümlenin anlamsal bağını anlamaya çalışalım.
Adım 2: Belirlediğimiz cümleleri uygun başlıklar altında yazalım.
- Amaç-Sonuç İlişkisi İçeren Cümleler:
Amaç-sonuç cümlelerinde bir eylemin hangi hedefle, hangi amaçla yapıldığı anlatılır. Genellikle “-mek için”, “-mek üzere”, “diye” gibi ifadeler kullanılır.
Cümle: “Türkler: ‘Bunların vuruşma güçleri gitti, kaçıyorlar,’ deyip arkalarından varıp yetiştiler.”
Açıklama: Burada Türkler, düşmanlarının gücünün kalmadığını ve kaçtıklarını *söyleme amacıyla* (yani “deyip” ifadesiyle bir amaç belirterek) onların arkalarından gidip onlara yetişiyorlar. Yani “demek” eylemi, “yetişmek” eyleminin amacını belirtiyor.
- Neden-Sonuç İlişkisi İçeren Cümleler:
Neden-sonuç cümlelerinde bir olayın veya durumun hangi sebeple gerçekleştiği anlatılır. Genellikle “-dığı için”, “-den dolayı”, “çünkü”, “bu yüzden” gibi ifadeler kullanılır.
Cümle: “Tan ağrınca baskına uğramış geri gibi, ağır yüklerini, kötü mallarını bırakıp kaçtılar.”
Açıklama: Bu cümlede “kaçtılar” eyleminin nedeni, “Tan ağrınca baskına uğramış geri gibi” olmalarıdır. Yani baskına uğradıkları için kaçma eylemini gerçekleştirmişlerdir. “Baskına uğramaları” bir neden, “kaçmaları” ise bunun sonucudur.
- Koşul-Sonuç İlişkisi İçeren Cümleler:
Koşul-sonuç cümlelerinde bir eylemin veya durumun gerçekleşmesi, başka bir eylemin veya durumun gerçekleşmesine bağlıdır. Genellikle “-se/-sa”, “-dıkça/-dikçe”, “ancak”, “yalnız” gibi ekler veya kelimeler kullanılır.
Cümle: “Gök-Türklere hile yapmazsak işimiz yaman olur, dediler.”
Açıklama: Burada “işimizin yaman olması” (kötü olması) durumu, “Gök-Türklere hile yapmama” koşuluna bağlanmıştır. Eğer hile yapmazlarsa, işleri kötü olacaktır. “Yapmazsak” kelimesindeki “-se” eki, koşul ilişkisini kuruyor.
6. ETKİNLİK
Yukarıdaki örnekten yararlanarak okuduğunuz metinde abartma sanatı içeren cümleleri tespit ederek aşağıya yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, abartma sanatı, bir şeyi olduğundan çok daha büyük, çok daha küçük, çok daha fazla ya da çok daha az gösterme sanatıdır. Amacı, anlatımı daha etkili hale getirmek ve dinleyicinin veya okuyucunun dikkatini çekmektir. Metinde böyle bir ifade var mı, birlikte bakalım:
Adım 1: Metni abartılı ifadeler olup olmadığını anlamak için tekrar okuyalım.
Adım 2: Abartma sanatı içeren cümleyi belirleyip açıklayalım.
- Abartma Sanatı İçeren Cümle:
Cümle: “Türk illerinde Gök-Türk oku ötmüyen*, Gök-Türk kolu yetmiyen* bir yer yoktu.”
Açıklama: Bu cümlede, Gök-Türklerin oklarının ve kollarının ulaşmadığı hiçbir yerin olmaması gibi bir durum anlatılıyor. Gerçek hayatta bir ok veya kolun dünyanın her yerine ulaşması mümkün değildir, bu fiziksel olarak imkansızdır. Burada Gök-Türklerin ne kadar güçlü, yaygın ve etkili olduklarını vurgulamak için bir abartma yapılmıştır. Güçleri ve egemenlikleri olduğundan çok daha geniş bir alana yayılmış gibi gösterilmiştir. Bu, onların ne kadar büyük bir imparatorluk kurduklarını ve ne kadar korkulan bir millet olduklarını anlatmanın etkili bir yoludur.
Umarım bu açıklamalar senin için faydalı olmuştur. Her zaman metinleri dikkatlice okuyarak ve anlamlarını çözerek soruları doğru bir şekilde cevaplayabilirsin!