8. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 111

Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle cümle çeşitleri konusunu pekiştireceğimiz güzel bir etkinliği inceleyeceğiz. Cümleler yüklemlerine göre isim cümlesi ve fiil cümlesi olarak ikiye ayrılıyor. Hatırlarsan, yüklemi bir iş, oluş, hareket bildiren sözcük olan cümlelere *fiil cümlesi*, yüklemi bir varlığın ne olduğunu, kim olduğunu, ne durumda olduğunu bildiren sözcük olan cümlelere ise *isim cümlesi* diyorduk. Şimdi görsele bakalım ve adımları takip ederek soruları çözelim.

7. ETKİNLİK

a) Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerden yüklemi isim ya da isim soylu kelime olanların altına “isim cümlesi”, fiil olanların altına “fiil cümlesi” yazınız.

Sevgili öğrencim, bu kısımda yapmamız gereken şey, her cümlenin yüklemini bulmak ve bu yüklemin bir iş mi yoksa bir varlığın durumu mu olduğunu anlamak. Hadi tek tek inceleyelim:

Adım 1: Her cümlenin yüklemini bulalım. Yüklem, cümlede bildirilen işi, oluşu, hareketi veya yargıyı üzerine alan sözcüktür. Cümlenin temel ögesidir.

Adım 2: Bulduğumuz yüklemin türüne karar verelim. Eğer yüklem bir eylem (yapmak, gitmek, koşmak gibi) ise bu bir fiildir ve cümle fiil cümlesidir. Eğer yüklem bir isim (ev, kalem, güzel, yok gibi) ise bu bir isim soylu kelimedir ve cümle isim cümlesidir.

Şimdi cümlelere bakalım:

Türk illerinde Gök-Türk oku ötmiyen, Gök-Türk kolu yetmiyen, bir yer *yoktu*.

Çözüm: Bu cümlenin yüklemi “yoktu”. “Yok” kelimesi bir isimdir. Yani bir eylem bildirmiyor, bir durum bildiriyor. Bu yüzden bu bir isim cümlesidir.

Sonuç: isim cümlesi

Bir gün bütün iller Hanları ve beyleri av yerinde *konuştular*.

Çözüm: Bu cümlenin yüklemi “konuştular”. “Konuşmak” bir eylemdir, yani bir fiildir. Bu yüzden bu bir fiil cümlesidir.

Sonuç: fiil cümlesi

Padişahın Hasan adında cömert, iyi yürekli bir veziri *vardır*.

Çözüm: Bu cümlenin yüklemi “vardır”. “Var” kelimesi bir isimdir (yok kelimesinin zıttı gibi düşünebiliriz). Bir varlığın durumunu bildiriyor, bir eylem değil. Bu yüzden bu bir isim cümlesidir.

Sonuç: isim cümlesi

Bizim için kocaman bir pasta *yapmış*.

Çözüm: Bu cümlenin yüklemi “yapmış”. “Yapmak” bir eylemdir, yani bir fiildir. Bir işin gerçekleştiğini anlatıyor. Bu yüzden bu bir fiil cümlesidir.

Sonuç: fiil cümlesi

Toplantının bu kadar uzamasına *şaşırdım*.

Çözüm: Bu cümlenin yüklemi “şaşırdım”. “Şaşırmak” bir eylemdir, bir fiildir. Bir duygu durumunu ve bu durumu anlatan bir fiili ifade ediyor. Bu yüzden bu bir fiil cümlesidir.

Sonuç: fiil cümlesi

Şairin kullandığı kelimeler gerçekten çok *farklıydı*.

Çözüm: Bu cümlenin yüklemi “farklıydı”. “Farklı” kelimesi bir isimdir veya isim soylu bir kelimedir (sıfattır ama burada ek fiil alarak yüklem olmuştur). Bir eylem değil, bir durumu, özelliği bildiriyor. Bu yüzden bu bir isim cümlesidir.

Sonuç: isim cümlesi

Konuşurken beden dilimi etkili bir biçimde *kullandım*.

Çözüm: Bu cümlenin yüklemi “kullandım”. “Kullanmak” bir eylemdir, yani bir fiildir. Bir işin yapıldığını anlatıyor. Bu yüzden bu bir fiil cümlesidir.

Sonuç: fiil cümlesi

Türk milleti *misafirperverdir*.

Çözüm: Bu cümlenin yüklemi “misafirperverdir”. “Misafirperver” kelimesi bir isimdir veya isim soylu bir kelimedir (sıfattır ama burada ek fiil alarak yüklem olmuştur). Bir eylem değil, bir özelliği, durumu bildiriyor. Bu yüzden bu bir isim cümlesidir.

Sonuç: isim cümlesi

b) Okuduğunuz metinden isim ve fiil cümlelerine üçer örnek yazınız.

Şimdi yukarıda yaptığımız çözümlemelerden isim cümleleri ve fiil cümleleri için üçer tane örnek seçelim.

İsim Cümlesi

Adım 1: Yukarıdaki isim cümlelerinden üç tanesini seçeceğiz.

• Türk illerinde Gök-Türk oku ötmiyen, Gök-Türk kolu yetmiyen, bir yer yoktu.
• Padişahın Hasan adında cömert, iyi yürekli bir veziri vardır.
• Türk milleti misafirperverdir.

Fiil Cümlesi

Adım 1: Yukarıdaki fiil cümlelerinden üç tanesini seçeceğiz.

• Bir gün bütün iller Hanları ve beyleri av yerinde konuştular.
• Bizim için kocaman bir pasta yapmış.
• Toplantının bu kadar uzamasına şaşırdım.