Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle görseldeki Türkçe sorularını adım adım çözeceğiz. Cümlenin ögelerini bulmaktan tut, deprem sonrası yapılması gerekenleri doğru anlamaya kadar pek çok şeyi öğreneceğiz. Hiç merak etme, hepsini sana en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hadi başlayalım!
9. “Üç tarafı ambarlı büyük kilerin tavanına kancalı büyük çiviler takılmıştı.” cümlesinin ögeleri, aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Şimdi bu cümleyi ögelerine ayırırken ilk olarak yüklemi bulmamız gerekiyor. Yüklem, cümlede yapılan işi, oluşu veya yargıyı bildiren sözcüktür. Sonra özneyi, dolaylı tümleci ve varsa diğer ögeleri bulacağız.
Çözüm:
Adım 1: Yüklemi Bulalım.
- Cümlede yargıyı bildiren kelime “takılmıştı” sözcüğüdür. O zaman yüklemimiz: takılmıştı
Adım 2: Özneyi Bulalım.
- Yükleme “ne?” veya “kim?” sorularını sorarak özneyi buluruz. “Takılan neydi?” diye sorduğumuzda cevabı “kancalı büyük çiviler” olur. Ancak burada dikkat etmemiz gereken bir nokta var: “takılmıştı” fiili edilgen çatılıdır, yani işi yapan belli değildir, işten etkilenen bellidir. Bu durumda “kancalı büyük çiviler” sözde özne görevindedir ama öge olarak yine özne kabul edilir.
- Özne: kancalı büyük çiviler
Adım 3: Dolaylı Tümleci Bulalım.
- Yükleme “nereye?”, “nerede?”, “nereden?”, “kime?”, “kimde?”, “kimden?”, “neye?”, “neyde?”, “neyden?” sorularını sorarak dolaylı tümleci buluruz. “Kancalı büyük çiviler nereye takılmıştı?” diye sorduğumuzda cevabı “Üç tarafı ambarlı büyük kilerin tavanına” olur. Bu kısım, yer bildirdiği için dolaylı tümleçtir.
- Dolaylı Tümleç: Üç tarafı ambarlı büyük kilerin tavanına
Şimdi ögeleri sırasıyla yazalım:
- Üç tarafı ambarlı büyük kilerin tavanına (Dolaylı Tümleç)
- kancalı büyük çiviler (Özne)
- takılmıştı (Yüklem)
Yani cümlenin öge sıralaması “Dolaylı tümleç – Özne – Yüklem” şeklindedir.
Şimdi şıklara bakalım:
- A) Dolaylı tümleç-nesne-yüklem
- B) Dolaylı tümleç-özne-yüklem
- C) Özne-dolaylı tümleç-nesne-yüklem
- D) Zarf tümleci-özne-yüklem
Bizim bulduğumuz sıralama B şıkkında verilmiştir.
Sonuç:
Doğru cevap B seçeneğidir.
10. Verilen broşüre göre deprem sonrasındaki hangi davranışımız yanlış olur?
Bu soruda, deprem sonrasında yapmamız gerekenleri anlatan bir broşür var. Bizden istenen ise broşürde yazanlara göre hangi davranışın yanlış olduğunu bulmak. Yani broşürde yapılması gerekenler arasında olmayan veya tam tersi söylenen bir davranışı arayacağız.
Çözüm:
Öncelikle broşürde yazanları tek tek bir gözden geçirelim:
- Güvenli bir yer bulun.
- Sağlığınızı kontrol edin.
- Bulunduğunuz yerin hasar kontrolünü yaptırın.
- Küçük yangınlara müdahale edin.
- Acil çıkış yollarının güvenli olup olmadığını kontrol edin.
- İhtiyacı olanlara ilk yardım uygulayın.
- Afet çantanızı yanınıza alarak bina dışı toplanma alanına gidin.
- Artçı sarsıntı olma ihtimaline karşı en az 48 saat eve girmeyin, güvenli bir yerde bekleyin.
Şimdi şıklara tek tek bakalım ve broşürle karşılaştıralım:
-
A) Deprem sonrasında küçük de olsa yangın çıkmışsa müdahale etmem, itfaiyeyi ararım.
- Broşürün 4. maddesinde ne diyordu? “Küçük yangınlara müdahale edin.” Bu madde, küçük yangınlara kendimizin müdahale etmemiz gerektiğini söylüyor. Ama A şıkkı “müdahale etmem, itfaiyeyi ararım” diyor. Bu, broşürde yazanla çelişiyor, yani yanlış bir davranış olur.
-
B) İhtiyacı olanlara ilk yardım uygularım.
- Broşürün 6. maddesi “İhtiyacı olanlara ilk yardım uygulayın.” diyor. Bu şık, broşürde yazanla uyumlu, yani doğru bir davranış.
-
C) Afet çantasını yanıma alarak bina dışı toplanma alanına giderim.
- Broşürün 7. maddesi “Afet çantanızı yanınıza alarak bina dışı toplanma alanına gidin.” diyor. Bu şık da broşürle uyumlu, yani doğru bir davranış.
-
D) Artçı sarsıntı olma ihtimaline karşı en az 48 saat eve girmem, güvenli bir yerde beklerim.
- Broşürün 8. maddesi “Artçı sarsıntı olma ihtimaline karşı en az 48 saat eve girmeyin, güvenli bir yerde bekleyin.” diyor. Bu şık da broşürle uyumlu, yani doğru bir davranış.
Gördüğün gibi, A şıkkındaki ifade broşürdeki “Küçük yangınlara müdahale edin.” maddesiyle çelişiyor. Broşür küçük yangınlara bizim müdahale etmemizi söylerken, A şıkkı müdahale etmeyip itfaiyeyi aramamız gerektiğini belirtiyor. Bu yüzden yanlış olan davranış A şıkkında verilmiştir.
Sonuç:
Doğru cevap A seçeneğidir.