8. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 72
Merhaba sevgili öğrencim!
Bugünkü dersimizde, Türkçe’nin temel yapı taşlarından olan
Öncelikle,
Yüklem: Cümlede yapılan işi, oluşu, hareketi veya durumu bildiren, cümleyi bir yargıya bağlayan temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur ve bir eylem (fiil) veya isim olabilir. Yüklemi bulmak için “ne yaptı?”, “ne oldu?”, “kimdir?”, “nedir?” gibi sorular sorarız.Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan, oluşu gerçekleştiren veya bahsedilen durumda bulunan kişiyi ya da varlığı ifade eden ögedir. Yüklemi bulduktan sonra ona “kim?” veya “ne?” sorularını sorarak özneyi buluruz.
Şimdi seninle birlikte verilen cümlelerdeki özne ve yüklemleri bulup altını çizeceğiz. Unutma, bu etkinlikte verilen cümleler üzerinden çalışacağız. İkinci görseldeki “Beyaz Diş” metni bu etkinliğin konusu değil, o metin başka okuma etkinlikleri için hazırlanmış.
Hazırsan başlayalım!
7. ETKİNLİK
b) Aşağıda verilen cümleler özne ve yüklemden oluşmuştur. Cümlelerdeki özne ve yüklemlerin altını çiziniz.
Sevgili öğrencim, her cümlede önce yüklemi, sonra da yükleme “kim?” veya “ne?” sorularını sorarak özneyi bulacağız. Hadi dikkatlice inceleyelim:
1.
Çözüm: - Önce yüklemi bulalım: Cümlede yargı bildiren kelime “düzenliydi”. Bu, bir durum bildiriyor. Demek ki
yüklem “düzenliydi”. - Şimdi bu yükleme özne sorusunu soralım: “Düzenli olan ne?” Cevap: “Evin her tarafı”. O zaman
özne “Evin her tarafı”.
2.
Çözüm: - Yüklem: Cümlede yapılan iş “yaptırılacak”. Bu bir eylemdir. Demek ki
yüklem “yaptırılacak”. - Özne: “Yaptırılacak olan ne?” Cevap: “Sayısız kitabın bulunacağı bir kütüphane”. O zaman
özne “Sayısız kitabın bulunacağı bir kütüphane”.
3.
Çözüm: - Yüklem: Cümlenin yargısı “annelerimize iyi gelen bir şeydi”. Bu bir isim tamlaması ve sıfat tamlamasıyla birlikte bir durumu bildiriyor. Demek ki
yüklem “annelerimize iyi gelen bir şeydi”. (Unutma, yüklem bazen birden fazla kelimeden oluşabilir, özellikle de isim cümlelerinde.) - Özne: “Annelere iyi gelen bir şey olan ne?” Cevap: “Kapı önlerinde oturup konuşmak”. O zaman
özne “Kapı önlerinde oturup konuşmak”.
4.
Çözüm: - Yüklem: Cümlede kimlik bildiren ifade “bizim geleceğimizdir”. Demek ki
yüklem “bizim geleceğimizdir”. - Özne: “Bizim geleceğimiz olan kim?” Cevap: “Çocuklarımız”. O zaman
özne “Çocuklarımız”.
5.
Çözüm: - Yüklem: Cümlenin yargısı “sıkıntılı bir durumdu”. Demek ki
yüklem “sıkıntılı bir durumdu”. - Özne: “Sıkıntılı bir durum olan ne?” Cevap: “İşe zamanda gelmemesi”. O zaman
özne “İşe zamanda gelmemesi”.
6.
Çözüm: - Yüklem: Cümlede yapılan eylem “bağırıyordu”. Demek ki
yüklem “bağırıyordu”. - Özne: “Bağıran kimler?” Cevap: “Onun yaklaşmasını bekleyenler”. O zaman
özne “Onun yaklaşmasını bekleyenler”.
7.
Çözüm: - Yüklem: Cümlenin kimlik bildiren ifadesi “Türk edebiyatının önde gelen şairlerindendir”. Demek ki
yüklem “Türk edebiyatının önde gelen şairlerindendir”. - Özne: “Türk edebiyatının önde gelen şairlerinden olan kim?” Cevap: “Fazıl Hüsnü Dağlarca”. O zaman
özne “Fazıl Hüsnü Dağlarca”.
8.
Çözüm: - Yüklem: Cümlede yapılan eylem “taşınmıştı”. Demek ki
yüklem “taşınmıştı”. - Özne: “Taşınan kim?” Cevap: “O”. Bu cümlede özne açıkça yazılmamış ama yüklemin çekiminden kimin taşındığını anlayabiliyoruz. Bu tür öznelere
gizli özne deriz. Gizli özne cümlede yazılı olmadığı için altını çizemeyiz ama var olduğunu biliriz.
9.
Çözüm: - Yüklem: Cümlenin durum bildiren ifadesi “iki yumruk büyüklüğündedir”. Demek ki
yüklem “iki yumruk büyüklüğündedir”. - Özne: “İki yumruk büyüklüğünde olan ne?” Cevap: “Deve dikeni çiçekleri”. O zaman
özne “Deve dikeni çiçekleri”.
Aferin sana! Gördüğün gibi, özne ve yüklemi bulmak için yüklemi doğru tespit edip ona doğru soruları sormak çok önemli. Eğer yüklemi yanlış bulursak, özneyi de doğru bulamayız. Bu konuyu tekrar etmeyi ve farklı cümleler üzerinde pratik yapmayı unutma. Başarılar dilerim!