8. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 72

Merhaba sevgili öğrencim!

Bugünkü dersimizde, Türkçe’nin temel yapı taşlarından olan özne ve yüklem konularını pekiştireceğiz. Bir cümlenin anlamlı ve doğru olabilmesi için bu iki ögenin doğru bir şekilde kullanılması ve anlaşılması çok önemlidir.

Öncelikle, özne ve yüklem ne demek, kısaca hatırlayalım:

• Yüklem: Cümlede yapılan işi, oluşu, hareketi veya durumu bildiren, cümleyi bir yargıya bağlayan temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur ve bir eylem (fiil) veya isim olabilir. Yüklemi bulmak için “ne yaptı?”, “ne oldu?”, “kimdir?”, “nedir?” gibi sorular sorarız.
• Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan, oluşu gerçekleştiren veya bahsedilen durumda bulunan kişiyi ya da varlığı ifade eden ögedir. Yüklemi bulduktan sonra ona “kim?” veya “ne?” sorularını sorarak özneyi buluruz.

Şimdi seninle birlikte verilen cümlelerdeki özne ve yüklemleri bulup altını çizeceğiz. Unutma, bu etkinlikte verilen cümleler üzerinden çalışacağız. İkinci görseldeki “Beyaz Diş” metni bu etkinliğin konusu değil, o metin başka okuma etkinlikleri için hazırlanmış.

Hazırsan başlayalım!

7. ETKİNLİK

b) Aşağıda verilen cümleler özne ve yüklemden oluşmuştur. Cümlelerdeki özne ve yüklemlerin altını çiziniz.

Sevgili öğrencim, her cümlede önce yüklemi, sonra da yükleme “kim?” veya “ne?” sorularını sorarak özneyi bulacağız. Hadi dikkatlice inceleyelim:

1. Evin her tarafı düzenliydi.

• Çözüm:
• Önce yüklemi bulalım: Cümlede yargı bildiren kelime “düzenliydi”. Bu, bir durum bildiriyor. Demek ki yüklem “düzenliydi”.
• Şimdi bu yükleme özne sorusunu soralım: “Düzenli olan ne?” Cevap: “Evin her tarafı”. O zaman özne “Evin her tarafı”.

2. Sayısız kitabın bulunacağı bir kütüphane yaptırılacak.

• Çözüm:
• Yüklem: Cümlede yapılan iş “yaptırılacak”. Bu bir eylemdir. Demek ki yüklem “yaptırılacak”.
• Özne: “Yaptırılacak olan ne?” Cevap: “Sayısız kitabın bulunacağı bir kütüphane”. O zaman özne “Sayısız kitabın bulunacağı bir kütüphane”.

3. Kapı önlerinde oturup konuşmak, annelerimize iyi gelen bir şeydi.

• Çözüm:
• Yüklem: Cümlenin yargısı “annelerimize iyi gelen bir şeydi”. Bu bir isim tamlaması ve sıfat tamlamasıyla birlikte bir durumu bildiriyor. Demek ki yüklem “annelerimize iyi gelen bir şeydi”. (Unutma, yüklem bazen birden fazla kelimeden oluşabilir, özellikle de isim cümlelerinde.)
• Özne: “Annelere iyi gelen bir şey olan ne?” Cevap: “Kapı önlerinde oturup konuşmak”. O zaman özne “Kapı önlerinde oturup konuşmak”.

4. Çocuklarımız, bizim geleceğimizdir.

• Çözüm:
• Yüklem: Cümlede kimlik bildiren ifade “bizim geleceğimizdir”. Demek ki yüklem “bizim geleceğimizdir”.
• Özne: “Bizim geleceğimiz olan kim?” Cevap: “Çocuklarımız”. O zaman özne “Çocuklarımız”.

5. İşe zamanda gelmemesi, sıkıntılı bir durumdu.

• Çözüm:
• Yüklem: Cümlenin yargısı “sıkıntılı bir durumdu”. Demek ki yüklem “sıkıntılı bir durumdu”.
• Özne: “Sıkıntılı bir durum olan ne?” Cevap: “İşe zamanda gelmemesi”. O zaman özne “İşe zamanda gelmemesi”.

6. Onun yaklaşmasını bekleyenler bağırıyordu.

• Çözüm:
• Yüklem: Cümlede yapılan eylem “bağırıyordu”. Demek ki yüklem “bağırıyordu”.
• Özne: “Bağıran kimler?” Cevap: “Onun yaklaşmasını bekleyenler”. O zaman özne “Onun yaklaşmasını bekleyenler”.

7. Fazıl Hüsnü Dağlarca, Türk edebiyatının önde gelen şairlerindendir.

• Çözüm:
• Yüklem: Cümlenin kimlik bildiren ifadesi “Türk edebiyatının önde gelen şairlerindendir”. Demek ki yüklem “Türk edebiyatının önde gelen şairlerindendir”.
• Özne: “Türk edebiyatının önde gelen şairlerinden olan kim?” Cevap: “Fazıl Hüsnü Dağlarca”. O zaman özne “Fazıl Hüsnü Dağlarca”.

8. Taşınmıştı.

• Çözüm:
• Yüklem: Cümlede yapılan eylem “taşınmıştı”. Demek ki yüklem “taşınmıştı”.
• Özne: “Taşınan kim?” Cevap: “O”. Bu cümlede özne açıkça yazılmamış ama yüklemin çekiminden kimin taşındığını anlayabiliyoruz. Bu tür öznelere gizli özne deriz. Gizli özne cümlede yazılı olmadığı için altını çizemeyiz ama var olduğunu biliriz.

9. Deve dikeni çiçekleri, iki yumruk büyüklüğündedir.

• Çözüm:
• Yüklem: Cümlenin durum bildiren ifadesi “iki yumruk büyüklüğündedir”. Demek ki yüklem “iki yumruk büyüklüğündedir”.
• Özne: “İki yumruk büyüklüğünde olan ne?” Cevap: “Deve dikeni çiçekleri”. O zaman özne “Deve dikeni çiçekleri”.

Aferin sana! Gördüğün gibi, özne ve yüklemi bulmak için yüklemi doğru tespit edip ona doğru soruları sormak çok önemli. Eğer yüklemi yanlış bulursak, özneyi de doğru bulamayız. Bu konuyu tekrar etmeyi ve farklı cümleler üzerinde pratik yapmayı unutma. Başarılar dilerim!