Merhaba sevgili öğrencim, 8. Sınıf Türkçe dersimizdeki bu etkinlikleri birlikte adım adım inceleyelim ve çözelim. Unutma, anlatım bozuklukları günlük hayatta da dikkat etmemiz gereken önemli konular. Gelin, hem bilgilerimizi tazeleyelim hem de yeni şeyler öğrenelim!
6. Etkinlik
Aşağıda verilen cümlelerdeki anlatım bozukluğunun nedenini ve doğru cümleyi noktalı yerlere sırasıyla yazınız.
Şimdi bu cümlelerdeki hataları bulup düzeltelim:
- Yaşlı ağaca dayanmış uyumaya çalışıyordu.
- Oyun oynayan arkadaşlarına bakar, uzaktan izlerdi.
- Onun elindeki kitabın ücreti ne kadar?
- Siyasi ve toplum olaylarını gözlemliyordu.
Anlatım bozukluğunun nedeni: Özne eksikliği.
Bu cümlede “uyumaya çalışıyordu” eylemini kimin yaptığı belli değil. Ağaca dayanan ve uyumaya çalışan kişi veya şeyden bahsedilmemiş. Kim sorusuna cevap vermiyor. Bu da cümlede bir boşluk yaratıyor.
Doğru cümle:O yaşlı ağaca dayanmış uyumaya çalışıyordu.
Açıklama: Cümleye bir özne, yani eylemi yapanı eklediğimizde, anlatım bozukluğu ortadan kalkıyor. Buraya “O” zamirini ekleyerek, daha önce bahsedilen bir kişinin bu eylemi yaptığını belirtmiş oluyoruz.
Anlatım bozukluğunun nedeni: Nesne eksikliği.
Bu cümlede “bakar” fiilinin nesneye ihtiyacı yoktur ama “izlerdi” fiilinin nesneye ihtiyacı var. Kimi izlerdi? sorusunun cevabı yok. “Oyun oynayan arkadaşlarına” ifadesi dolaylı tümleçtir, nesne değildir. Bu yüzden ikinci fiil olan “izlerdi” fiili için bir nesne kullanmalıyız.
Doğru cümle: Oyun oynayan arkadaşlarına bakar, onları uzaktan izlerdi.
Açıklama: “İzlerdi” fiilinin kimi izlediğini belirtmek için “onları” kelimesini eklememiz gerekiyor. Böylece cümledeki eksiklik giderilmiş oluyor ve anlam daha net hale geliyor.
Anlatım bozukluğunun nedeni: Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması.
“Ücret” kelimesi genellikle bir hizmet karşılığında alınan para için kullanılır (örneğin, ders ücreti, yol ücreti). Bir ürünün, malın değeri için ise “fiyat” kelimesini kullanırız. Kitap bir mal olduğu için “ücret” yerine “fiyat” demeliyiz.
Doğru cümle: Onun elindeki kitabın fiyatı ne kadar?
Açıklama: Kelimeleri doğru anlamda kullanmak, anlatımın en önemli kurallarından biridir. Burada “ücret” yerine “fiyat” kelimesini kullanarak doğru ifadeyi yakalamış oluyoruz.
Anlatım bozukluğunun nedeni: Tamlama yanlışlığı (ek fiil eksikliği veya tamlama uyumsuzluğu).
“Siyasi olaylar” dediğimizde doğru bir sıfat tamlaması kurmuş oluruz. Ancak “toplum olayları” dediğimizde, “toplum” kelimesi bir isim olduğu için “olaylar” ismini tam olarak niteleyemiyor. Burada “toplum” kelimesinin sıfat olarak kullanılması gerekir.
Doğru cümle: Siyasi ve toplumsal olayları gözlemliyordu.
Açıklama: “Toplum” kelimesini “toplumsal” yaparak onu bir sıfata dönüştürdük. Böylece “siyasi olaylar” gibi “toplumsal olaylar” da doğru bir sıfat tamlaması oldu ve cümledeki anlatım bozukluğunu gidermiş olduk.
7. Etkinlik
Sınıfınızda metinde geçen “Elleri, kafası ve yüreği ile çalışan insan, sanatkârdır.” sözünü açıklayan bir konuşma yapınız. Konuşmanızda güdümlü konuşma stratejisini uygulayınız. Bu stratejiyi uygulayabilmek için sizden önce konuşan arkadaşlarınızın duygu ve düşüncelerini anladığınızı onlara hissettirerek düşüncelerinizi etkili bir şekilde açıklayınız. Konuşmanız sırasında yaşadıklarınızdan ya da gözlemlerinizden örnekler verebilirsiniz. Konuşmalarınızda uygun geçiş ve bağlantı ifadeleri kullanmaya özen gösteriniz.
Sevgili öğrencim, bu etkinlik senden bir konuşma yapmanı istiyor. İşte bu konuşmayı nasıl hazırlayacağına dair adımlar:
Adım 1: Sözü Anla ve Açıkla
- Öncelikle “Elleri, kafası ve yüreği ile çalışan insan, sanatkârdır.” sözünü iyice düşün. Bu söz ne anlama geliyor?
“Elleri ile çalışmak” ne demek? Yani sadece bedensel bir çaba mı? Bir şeyi fiziksel olarak yapma, üretme, şekil verme demek.
“Kafası ile çalışmak” ne demek? Yani zihinsel bir çaba, düşünme, planlama, tasarlama, problem çözme demek. Bir eseri ortaya koyarken sadece fiziksel değil, zihinsel olarak da emek harcamak.
“Yüreği ile çalışmak” ne demek? Yani tutku, sevgi, samimiyet, fedakârlık, duygu katmak demek. Bir işi sadece yapmak için değil, gerçekten inanarak ve severek yapmak.
Bu üçünün birleşimi neden “sanatkâr” yapar insanı? Çünkü sanat, sadece teknik bilgi ve beceri değil, aynı zamanda duygu ve düşünce derinliği de ister.
Adım 2: Güdümlü Konuşma Stratejisini Uygula
- Bu strateji, diğer konuşmacıları dikkatle dinleyip onların söylediklerini anladığını göstererek kendi fikirlerini sunmandır.
Mesela, senden önce konuşan bir arkadaşın varsa, “Arkadaşımızın da dediği gibi…” veya “Ayşe’nin bahsettiği noktaya ek olarak…” gibi ifadelerle onun sözlerine gönderme yapabilirsin.
Onun duygularına veya düşüncelerine katılıp katılmadığını, nedenleriyle birlikte nazikçe ifade edebilirsin. Böylece hem saygı göstermiş olursun hem de kendi konuşmana doğal bir geçiş sağlarsın.
Adım 3: Örnekler Ver
- Konuşmanı daha etkili kılmak için kendi hayatından veya gözlemlerinden örnekler ekle.
Mesela, bir ressamın tablosunu yaparken hem fırçayı kullanması (elleri), hem ne çizeceğini düşünmesi (kafası), hem de o tabloya duygularını katması (yüreği) gibi bir örnek verebilirsin.
Ya da belki bir terzinin, bir marangozun, bir öğretmenin veya bir yazarın işini nasıl “elleri, kafası ve yüreğiyle” yaptığını anlatabilirsin.
Adım 4: Geçiş ve Bağlantı İfadeleri Kullan
- Konuşmanın akıcı olması için “öncelikle”, “daha sonra”, “buna ek olarak”, “sonuç olarak”, “ancak”, “bu nedenle” gibi geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanmayı unutma.
Böylece dinleyicilerin seni daha kolay takip edebilir ve konuşman daha düzenli olur.
Unutma, bu bir konuşma etkinliği. En önemlisi kendin olman, içten olman ve konuyu kendi cümlelerinle ifade etmendir. Başarılar dilerim!
8. Etkinlik
Dosya kâğıdına açıklayıcı, öyküleyici, betimleyici ya da tartışmacı anlatım biçimlerinden istediğinizi kullanarak Mustafa Kemal Atatürk’ün “Sanatsız kalan bir milletin, hayat damarlarından biri kopmuş demektir.” sözünden hareketle bilgilendirici bir metin yazınız. Metninize uygun bir başlık belirleyiniz. Metninizi gözden geçirirken varsa metninizdeki yazım, noktalama hatalarını ve anlatım bozukluklarını düzeltiniz. Yazdığınız metni sınıfta arkadaşlarınıza okuyunuz. Metninizi sınıf panosunda paylaşabilirsiniz.
Bu etkinlikte ise Atatürk’ün çok anlamlı bir sözünden yola çıkarak bir yazı yazman isteniyor. İşte bu yazıyı hazırlarken dikkat etmen gerekenler:
Adım 1: Atatürk’ün Sözünü Anla
- “Sanatsız kalan bir milletin, hayat damarlarından biri kopmuş demektir.” sözü ne anlama geliyor?
Atatürk, sanatın bir millet için ne kadar önemli olduğunu vurguluyor. Sanat, bir milletin canlılığını, ruhunu, gelişimini sağlayan “hayat damarları” gibidir. Eğer sanat olmazsa, milletin bir parçası eksik kalır, güçsüzleşir demektir.
Bu söz, sanatın sadece eğlence veya lüks olmadığını, bir milletin varlığı ve ilerlemesi için temel bir ihtiyaç olduğunu anlatır.
Adım 2: Anlatım Biçimlerini Seç ve Kullan
- Senden açıklayıcı, öyküleyici, betimleyici ya da tartışmacı anlatım biçimlerinden birini veya birkaçını kullanman isteniyor.
Açıklayıcı Anlatım: Sanatın ne olduğunu, neden önemli olduğunu, milletler için faydalarını bilgi vererek anlatabilirsin.
Öyküleyici Anlatım: Sanatın bir toplum veya birey üzerindeki etkisini anlatan kısa bir hikâye, anı veya örnek olay ekleyebilirsin. Örneğin, sanatsız bir dönemi veya sanatla gelişen bir dönemi tasvir edebilirsin.
Betimleyici Anlatım: Sanat eserlerini, sanatçıları veya sanatsız bir ortamı gözünde canlandıracak şekilde, kelimelerle resim çizer gibi anlatabilirsin. Mesela, sanatsız bir şehrin gri ve sıkıcı oluşunu betimleyebilirsin.
Tartışmacı Anlatım: Sanatın gerekliliğini savunarak, sanatın önemsiz olduğunu düşünenlere karşı argümanlar sunabilirsin. “Bazıları sanatın sadece boş zaman etkinliği olduğunu düşünse de…” gibi ifadelerle başlayabilirsin.
İpucu: Genellikle bilgilendirici bir metinde açıklayıcı anlatım ana omurga olur. Bunu öyküleyici veya betimleyici kısımlarla zenginleştirebilir, tartışmacı öğelerle de güçlendirebilirsin.
Adım 3: Başlık Belirle
- Yazına uygun, ilgi çekici ve içeriği yansıtan bir başlık seçmelisin.
Örnek başlıklar: “Bir Milletin Hayat Damarı: Sanat”, “Atatürk’ün Gözünden Sanatın Önemi”, “Sanatsız Toplum Olmaz”, “Sanat: Var Olmanın Sesi”.
Adım 4: Metnini Gözden Geçir ve Düzelt
- Metnini yazdıktan sonra mutlaka bir kez baştan sona oku.
Yazım hataları: Kelimeleri doğru yazdığından, büyük harf ve küçük harf kurallarına uyduğundan emin ol.
Noktalama hataları: Virgül, nokta, soru işareti, ünlem işareti gibi noktalama işaretlerini doğru yerlerde kullandın mı?
Anlatım bozuklukları: Az önce 6. etkinlikte öğrendiğimiz gibi, cümlelerinde eksiklik (özne, nesne eksikliği) veya yanlış kelime kullanımı gibi hatalar var mı? Cümlelerin açık ve anlaşılır mı?
İpucu: Metnini yüksek sesle okumak, hataları fark etmene yardımcı olabilir.
Adım 5: Paylaş!
- Yazını arkadaşlarına oku ve onların geri bildirimlerini al.
Son halini verdikten sonra sınıf panosunda paylaşarak diğer arkadaşlarına da ilham verebilirsin.
Bu etkinlikler, hem düşünme becerilerini hem de yazılı ve sözlü ifade yeteneğini geliştirmene yardımcı olacak. Kendine güven ve içinden geldiği gibi yazıp konuşmaya çalış. Emin ol, harika işler çıkaracaksın!