Merhaba sevgili öğrencim,
Bugün seninle birlikte bu Türkçe sorularını adım adım, dikkatlice inceleyerek çözeceğiz. Unutma, her sorunun bir püf noktası vardır ve biz o püf noktalarını bulup soruyu doğru bir şekilde cevaplayacağız. Hazırsan başlayalım!
7. “Atatürk; sınıftaki işlerle ilgilendi, sorular sordu. Dershaneden çıkılacağı sırada itina ile muhafaza ettiği not defterini belli etmeden aldı. Bunu iç cebine yerleştirdi. Atatürk’ün yanında Hasan Âli, müsteşar İhsan Sungu ve bazı talim terbiye azaları bulunuyordu.”
Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?
A) Bağlaçla bağlanan cümle
B) Tek yargılı cümle
C) İçinde fiilimsi olan cümle
D) Noktalama işareti ile ayrılan birden fazla cümle
Şimdi bu parçayı dikkatle okuyup her bir seçeneği tek tek kontrol edelim:
Adım 1: Parçayı Anlama
Parça, Atatürk’ün dershanedeki gözlemlerini ve not defterini nasıl sakladığını, yanında kimlerin olduğunu anlatıyor.
Adım 2: Seçenekleri İnceleme ve Parçada Arama
- A) Bağlaçla bağlanan cümle: Bağlaçlar, cümleleri veya kelime gruplarını birbirine bağlayan sözcüklerdir (ve, ama, fakat, çünkü, oysa, ki vb.). Bu seçenekte bizden iki ayrı cümlenin bir bağlaçla birbirine bağlanıp bağlanmadığını bulmamız isteniyor. Parçayı okuduğumuzda, “Atatürk; sınıftaki işlerle ilgilendi, sorular sordu.” cümlesi virgülle bağlanmış sıralı bir cümledir. “Atatürk’ün yanında Hasan Âli, müsteşar İhsan Sungu ve bazı talim terbiye azaları bulunuyordu.” cümlesindeki “ve” bağlacı ise iki kelime grubunu (Hasan Âli, müsteşar İhsan Sungu ile bazı talim terbiye azaları) birbirine bağlamıştır, iki ayrı cümleyi değil. Yani, parçada doğrudan iki ana yargıyı bağlayan bir bağlaçlı cümle göremiyoruz. Bu seçenek, parçada yok gibi duruyor.
- B) Tek yargılı cümle: Tek yargılı cümle, sadece bir yüklemi olan cümledir. “Bunu iç cebine yerleştirdi.” cümlesi tek yargılıdır (“yerleştirdi” yüklem). “Atatürk’ün yanında Hasan Âli, müsteşar İhsan Sungu ve bazı talim terbiye azaları bulunuyordu.” cümlesi de tek yargılıdır (“bulunuyordu” yüklem). Demek ki parçada tek yargılı cümleler var.
- C) İçinde fiilimsi olan cümle: Fiilimsiler (isim fiil, sıfat fiil, zarf fiil) cümlede hem fiil gibi özellik gösteren hem de isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Parçaya baktığımızda:
- “Dershaneden çıkılacağı sırada…” (sıfat fiil: -acak/-ecek)
- “…muhafaza ettiği not defterini…” (sıfat fiil: -dık/-dik)
- “…belli etmeden aldı.” (zarf fiil: -meden/-madan)
Gördüğün gibi, fiilimsiler bu cümlede bolca kullanılmış. Yani, içinde fiilimsi olan cümle parçada var.
- D) Noktalama işareti ile ayrılan birden fazla cümle: Noktalama işaretleri (virgül, nokta, noktalı virgül vb.) cümleleri ayırmak için kullanılır.
- “Atatürk; sınıftaki işlerle ilgilendi, sorular sordu.” cümlesi virgülle ayrılmış iki yargıdan oluşuyor. (Sıralı cümle)
- “…belli etmeden aldı. Bunu iç cebine yerleştirdi.” cümleleri noktayla ayrılmış iki ayrı cümledir.
Bu da parçada var.
Adım 3: Sonucu Belirleme
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, parçada bağlaçla bağlanan bir cümlenin (yani iki ana yargıyı bir bağlaçla birbirine bağlayan bir cümlenin) olmadığını gördük. Diğer seçeneklerdeki özellikler parçada mevcuttu.
Sonuç:
Doğru cevap A) Bağlaçla bağlanan cümle‘dir.
—
8. Aşağıdaki cümlelerden hangisi devrik bir fiil cümlesidir?
A) Oyun demektir baştan aşağı çocukluk.
B) Araç oluyor böylece oyun.
C) Gerçekteki bağlantıyı ne güzel yakalamış.
D) Oynamanın armağanı hoşgörüdür.
Bu soruda bizden iki özellik isteniyor: Cümlenin hem devrik olması hem de fiil cümlesi olması. Haydi, seçenekleri tek tek inceleyelim:
Adım 1: Devrik Cümle ve Fiil Cümlesi Ne Demek?
Devrik Cümle: Yüklemi cümlenin sonunda olmayan cümledir. Türkçe’de genellikle yüklem sonda olur ama devrik cümlelerde yüklem başta veya ortada olabilir.
Fiil Cümlesi: Yüklemi bir fiil olan cümledir. Eğer yüklem bir isimse, o cümle isim cümlesi olur.
Adım 2: Seçenekleri İnceleme
A) Oyun demektir baştan aşağı çocukluk.
- Yüklem: “demektir”. “Demek” fiil gibi görünse de, “-dir” ek fiiliyle isimleşerek “oyun” kelimesinin ne anlama geldiğini açıklayan bir isim yüklemi oluşturmuştur. Yani bu bir isim cümlesidir.
- Yüklem sonda değil (“çocukluk” kelimesinden önce). Yani devrik bir cümledir.
- Ancak bizden hem devrik hem de fiil cümlesi isteniyor. Bu seçenek isim cümlesi olduğu için elenir.
B) Araç oluyor böylece oyun.
- Yüklem: “oluyor”. “Olmak” bir fiildir. Yani bu bir fiil cümlesidir.
- Yüklem sonda değil (“oyun” kelimesinden önce). Yani devrik bir cümledir.
- Hem devrik hem de fiil cümlesi olduğu için bu seçenek doğru olabilir.
C) Gerçekteki bağlantıyı ne güzel yakalamış.
- Yüklem: “yakalamış”. “Yakalamak” bir fiildir. Yani bu bir fiil cümlesidir.
- Yüklem cümlenin sonunda. Yani bu kurallı bir cümledir, devrik değildir.
- Devrik olmadığı için elenir.
D) Oynamanın armağanı hoşgörüdür.
- Yüklem: “hoşgörüdür”. “Hoşgörü” bir isimdir, “-dür” ek fiiliyle yüklem olmuştur. Yani bu bir isim cümlesidir.
- Yüklem cümlenin sonunda. Yani bu kurallı bir cümledir.
- İsim cümlesi olduğu ve devrik olmadığı için elenir.
Adım 3: Sonucu Belirleme
İncelemelerimiz sonucunda B seçeneğindeki cümlenin hem yüklemi bir fiil olduğu için fiil cümlesi olduğunu hem de yüklemi sonda olmadığı için devrik olduğunu gördük.
Sonuç:
Doğru cevap B) Araç oluyor böylece oyun.
—
9. Bu davetiyede aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Anma gününün yapılacağı zamana
B) Anma gününün konusuna
C) Anma gününün gerçekleşeceği şehre
D) Anma gününde düzenlenecek etkinliklere
Bu soruda, verilen davetiye görselini dikkatlice inceleyerek hangi bilginin davetiyede yer almadığını bulmamız isteniyor. Hadi davetiyedeki bilgileri tek tek kontrol edelim:
Adım 1: Davetiye Metnini İnceleme
Davetiye başlığı: “18 MART ÇANAKKALE ŞEHİTLERİNİ ANMA GÜNÜ”
Davetiyede yer alan diğer bilgiler:
ETKİNLİKLER:
- Hatim ve Dua
- Şiirler
- Drama
- Kahramanlık Türküleri
Tarih ve Saat: 18 Mart 2021 Perşembe Saat: 15.00
Yer: Atatürk Ortaokulu Konferans Salonu
Adım 2: Seçenekleri Davetiyedeki Bilgilerle Karşılaştırma
A) Anma gününün yapılacağı zamana: Davetiyede “18 Mart 2021 Perşembe Saat: 15.00” bilgisi açıkça yazıyor. Yani anma gününün ne zaman yapılacağı bilgisine ulaşabiliriz.
B) Anma gününün konusuna: Davetiyenin başlığında “ÇANAKKALE ŞEHİTLERİNİ ANMA GÜNÜ” yazıyor. Buradan anma gününün konusunun Çanakkale Şehitleri olduğunu açıkça anlıyoruz. Yani anma gününün konusuna ulaşabiliriz.
C) Anma gününün gerçekleşeceği şehre: Davetiyede etkinlik yerinin “Atatürk Ortaokulu Konferans Salonu” olduğu belirtilmiş. Ancak bu okulun hangi şehirde olduğu bilgisi davetiyede yer almıyor. Türkiye’de birçok şehirde Atatürk Ortaokulu olabilir. Yani anma gününün gerçekleşeceği şehre ulaşamayız.
D) Anma gününde düzenlenecek etkinliklere: Davetiyede “ETKİNLİKLER” başlığı altında “Hatim ve Dua, Şiirler, Drama, Kahramanlık Türküleri” gibi bilgiler listelenmiş. Yani düzenlenecek etkinliklere ulaşabiliriz.
Adım 3: Sonucu Belirleme
Davetiyeyi incelediğimizde, etkinliğin yapılacağı şehir bilgisinin eksik olduğunu gördük.
Sonuç:
Doğru cevap C) Anma gününün gerçekleşeceği şehre‘dir.