Merhaba sevgili 8. sınıf öğrencim! Hadi gel, bu tanılayıcı dallanmış ağaçtaki anlatım bozukluğu sorularını adım adım birlikte çözelim. Sakın gözün korkmasın, mantığını anladığında ne kadar kolay olduğunu göreceksin.
Bu tür sorularda her bir kutucuktaki cümlenin ve o cümleyle ilgili yapılan açıklamanın doğru mu yanlış mı olduğunu belirlememiz gerekiyor. Eğer açıklama doğruysa D yönündeki oku, yanlışsa Y yönündeki oku takip edeceğiz. En sonunda hangi çıkışa ulaştığımızı bulacağız.
Hadi başlayalım!
Adım 1: İlk kutucuktaki ifadeyi inceleyelim.
Soru: “Yüzme sporu sağlıklı ve yaşlı olmayan herkes yapabilir.” cümlesinde fiilimsi eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır.
Çözüm:
Şimdi cümleyi dikkatlice okuyalım: “Yüzme sporu sağlıklı ve yaşlı olmayan herkes yapabilir.”
Bu cümlede iki farklı niteleme görüyoruz:
- “sağlıklı herkes”
- “yaşlı olmayan herkes”
“Yaşlı olmayan” ifadesi bir sıfat-fiil (fiilimsi) grubudur. “Olmayan” kelimesi bir fiilimsidir.
Peki “sağlıklı” kelimesi nasıl? O sadece bir sıfat. Cümlenin anlam bütünlüğü ve anlatım akıcılığı için bu iki nitelemenin birbirine paralel olması gerekir. Yani “sağlıklı” kelimesini de “yaşlı olmayan” gibi bir fiilimsi grubuyla ifade etmeliyiz.
Doğrusu şöyle olmalıydı: “Yüzme sporu sağlıklı olan ve yaşlı olmayan herkes yapabilir.”
Buradaki “olan” kelimesi bir fiilimsidir (sıfat-fiil). Cümlede bu “olan” kelimesi eksik olduğu için “fiilimsi eksikliği”nden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır.
O zaman ilk ifade doğru bir açıklama yapıyor.
Sonuç:D (Doğru) yönündeki oku takip ediyoruz.
Adım 2: Takip ettiğimiz D okunun bizi götürdüğü kutucuktaki ifadeyi inceleyelim.
Soru: “Köydeki herkes elinden geleni yapmış, yardımdan kaçmamıştı.” cümlesinde özne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır.
Çözüm:
Cümleyi bölümlerine ayıralım:
- Birinci bölüm: “Köydeki herkes elinden geleni yapmış,”
- İkinci bölüm: “yardımdan kaçmamıştı.”
İlk bölümde yüklem “yapmış” ve özne “köydeki herkes”.
İkinci bölümde yüklem “kaçmamıştı”. Kim kaçmamıştı? Yine “köydeki herkes” kaçmamıştı. Cümledeki “köydeki herkes” öznesi, her iki yüklem için de ortak ve uygun bir öznedir. Her iki yargıya da “Köydeki herkes” öznesi getirilebiliyor ve anlamda hiçbir bozukluk olmuyor.
Örneğin, “Herkes onu sever, kimse ona kötü söz söylemezdi.” gibi bir cümlede “Herkes” ve “kimse” özneleri farklı olduğu için “özne eksikliği” olurdu. Ama burada böyle bir durum yok.
Bu cümlede özne eksikliği yoktur.
O zaman bu ifade yanlış bir açıklama yapıyor.
Sonuç:Y (Yanlış) yönündeki oku takip ediyoruz.
Adım 3: Takip ettiğimiz Y okunun bizi götürdüğü kutucuktaki ifadeyi inceleyelim.
Soru: “Sınıf arkadaşım Elif’i çok severim, her konuda çok iyi anlaşılırız.” cümlesinde yer tamlayıcısı eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır.
Çözüm:
Cümleyi yine bölümlere ayıralım:
- Birinci bölüm: “Sınıf arkadaşım Elif’i çok severim,”
- İkinci bölüm: “her konuda çok iyi anlaşılırız.”
İlk bölümde yüklem “severim”. Kimi severim? “Elif’i” (belirtili nesne).
İkinci bölümde yüklem “anlaşılırız”. Kim anlaşılırız? “(Ben ve Elif)” yani “biz” anlaşılırız. Peki kiminle anlaşılırız? “Anlaşmak” fiili genellikle “-ile” edatıyla kullanılır. Yani “Elif ile anlaşılırız” veya “onunla anlaşılırız” dememiz gerekir.
Buradaki “onunla” ifadesi bir edat tümlecidir. “Yer tamlayıcısı” ise genellikle “-e, -de, -den” ekleriyle biten sözcük gruplarıdır (dolaylı tümleç). Örneğin “okula giderim”, “evde kalırım”, “işten gelirim” gibi.
Cümlede eksik olan öge bir edat tümleci olduğu için, “yer tamlayıcısı eksikliği” olduğu iddiası yanlıştır. Bu bir edat tümleci eksikliğidir.
O zaman bu ifade yanlış bir açıklama yapıyor.
Sonuç:Y (Yanlış) yönündeki oku takip ediyoruz.
Adım 4: Son Y okunun bizi götürdüğü yere bakalım.
Bu ok bizi doğrudan bir çıkış numarasına götürüyor.
Sonuç:4. çıkış
Umarım bu açıklama senin için anlaşılır olmuştur. Anlatım bozuklukları biraz dikkat gerektirse de, cümleleri parçalara ayırıp her bir parçayı ayrı ayrı incelediğimizde kolayca çözebiliriz. Başka bir soruda görüşmek üzere!