Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin Türkçe öğretmeniniz. Şimdi sizinle birlikte bu görseldeki soruları adım adım inceleyip, doğru cevaplarını ve nedenlerini güzelce açıklayalım. Hazır mıyız? Başlayalım!
6. Aşağıdakilerden hangisinde zarf-fiil kullanılmıştır?
A) Onu görmeyeli uzun zaman olmuştu.
B) Yukarıya kadar hızlı hızlı koştu.
C) Parayı kimse almayacaktı.
D) Sabah, erkenden orada olurum.
Çözüm:
Adım 1: Önce zarf-fiilin ne olduğunu hatırlayalım. Zarf-fiiller, diğer adıyla bağ-fiiller ya da ulaçlar, fiillere gelerek onları cümlede zarf görevinde kullanan eklerdir. Yani, fiile “-ken, -alı, -esiye, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e…e, -r…mez, -casına, -maksızın, -dığında” gibi ekler gelerek oluşur ve eylemin nasıl ya da ne zaman yapıldığını bildirir.
Adım 2: Şimdi seçeneklerdeki cümleleri tek tek inceleyelim ve zarf-fiil arayalım:
- A) “Onu görmeyeli uzun zaman olmuştu.” cümlesine bakalım. Burada “görmek” fiiline “-yeli” eki gelmiş. “-yeli” eki, zarf-fiil eklerinden biridir ve burada “ne zamandan beri” sorusuna cevap vererek zaman anlamı katmıştır. (“Görmediğimden beri” anlamında.) Yani, bu cümlede zarf-fiil vardır.
- B) “Yukarıya kadar hızlı hızlı koştu.” cümlesinde “hızlı hızlı” bir ikilemedir ve durum zarfıdır. Ancak bir fiilden türememiştir, yani fiilimsi değildir.
- C) “Parayı kimse almayacaktı.” cümlesindeki “almayacaktı” kelimesi, “almak” fiilinin çekimli halidir (gelecek zamanın hikayesi). Fiilimsi değildir.
- D) “Sabah, erkenden orada olurum.” cümlesinde “erkenden” kelimesi zaman zarfıdır ama bir fiilden türememiştir, yani fiilimsi değildir.
Adım 3: Gördüğümüz gibi, sadece A seçeneğindeki “görmeyeli” kelimesi bir fiilden türemiş ve zarf görevinde kullanılmış bir zarf-fiildir.
Sonuç:
Doğru cevap A seçeneğidir.
7.
Koşan çocuğu tanıdın mı?
İsim-fiil: Okuma salonunu arıyorum.
Sıfat-fiil: Senin geldiğini görmedim.
Zarf-fiil: Konuştukça hepimiz şaşırıyorduk.
Verilen cümlenin fiilimsi türünü doğru bulan öğrenciler bir alt basamağa geçmeye hak kazanacaklardır.
Alt basamakta doğru sonuca ulaşan öğrenci kaç numaralı öğrencidir?
A) 3
B) 5
C) 7
D) 9
Çözüm:
Adım 1: Öncelikle üstteki ana cümlemiz olan “Koşan çocuğu tanıdın mı?” cümlesindeki fiilimsiyi bulalım ve türünü belirleyelim.
- Bu cümlede “koşmak” fiiline “-an” eki gelerek “koşan” kelimesi oluşmuş.
- “Koşan çocuk” dediğimizde, “koşan” kelimesi “çocuk” ismini niteliyor, yani çocuğun nasıl bir çocuk olduğunu belirtiyor. İşte bu yüzden “koşan” kelimesi bir sıfat-fiil‘dir. (Hatırlayın, sıfat-fiil ekleri: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş.)
Adım 2: Şimdi, ana cümlenin fiilimsi türü “Sıfat-fiil” olduğuna göre, şemada “Sıfat-fiil” kutucuğunun olduğu kola gitmeliyiz. Bu kutucuğun içinde “Senin geldiğini görmedim.” cümlesi var. Bu cümlenin fiilimsi türünü doğru bulan öğrencinin numarasını bulacağız.
- “Senin geldiğini görmedim.” cümlesindeki fiilimsi “geldiğini” kelimesidir. “Gelmek” fiiline “-dik” eki gelmiş ve ardından iyelik eki (-i) ve belirtme hal eki (-ni) almıştır.
- “-dik” eki, tıpkı “-an” gibi bir sıfat-fiil ekidir. Bu kelime cümlede bir ismin yerini tutarak “şeyi” anlamında kullanılmış olsa da (“senin gelişini” gibi düşünebiliriz), fiilimsi türü olarak sıfat-fiildir. Yani, “geldiğini” kelimesi bir sıfat-fiildir.
Adım 3: Son olarak, alt basamaklara bakalım. Bizim bulduğumuz fiilimsi türü “Sıfat-fiil” idi. “Sıfat-fiil” seçeneğini işaretleyen öğrenci kaç numara? Şemaya baktığımızda “Sıfat-fiil”in altında 5 numaralı öğrencinin olduğunu görüyoruz.
Sonuç:
Doğru cevap B seçeneğidir (5 numaralı öğrenci).
8.
Yağ hay mübarek
Şarıl şarıl,
Yıka taşları toprakları
Tarlalar yeşerinceye dek.
Artık geçti hüzün taşımanın modası
Getir bize yeşillik, sevinç getir.
Sendedir bütün nafakamız
Bil ki bütün umudumuz sendedir.
(…)
Cahit KÜLEBİ
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda verilen şiirin başlığı olabilir?
A) Yağmur
B) Sonbahar
C) Tarlalar
D) İlkbaharın Gelişi
Çözüm:
Adım 1: Bir şiirin başlığını bulmak için, şiiri dikkatlice okuyup hangi konudan bahsettiğini, hangi duyguları ve kavramları öne çıkardığını anlamamız gerekir. Şiirdeki anahtar kelimelere odaklanalım:
- “Yağ hay mübarek” – Şiir direkt olarak “yağ” kelimesiyle başlıyor, bu da bize yağışı, yani yağmuru düşündürüyor.
- “Şarıl şarıl,” – Bu ifade, yağmurun sesini anlatır.
- “Yıka taşları toprakları” – Yağmurun toprağı temizlemesi ve canlandırması.
- “Tarlalar yeşerinceye dek.” – Yağmurun tarlalara hayat vermesi, onların yeşermesini sağlaması.
- “Getir bize yeşillik, sevinç getir.” – Yağmurun doğaya ve insanlara getirdiği güzellikler.
- “Sendedir bütün nafakamız” – Yağmurun bereketi, yaşam kaynağı olması.
- “Bil ki bütün umudumuz sendedir.” – Yağmura duyulan büyük bağlılık ve ondan beklentiler.
Adım 2: Gördüğümüz gibi, şiirin her dizesinde yağışın, yani yağmurun önemi, getirdikleri ve ona duyulan minnet dile getiriliyor. Şiir, yağmurun doğayı canlandırma, toprağa bereket verme ve insanlara umut aşılama gücünü anlatıyor.
Adım 3: Şimdi seçenekleri değerlendirelim ve şiirin içeriğine en uygun olanı bulalım:
- A) Yağmur: Şiirde geçen “yağ”, “şarıl şarıl”, “yıka”, “yeşillik”, “nafaka”, “umut” gibi kelimeler doğrudan yağmurun kendisiyle ve onun etkileriyle ilgili. Bu başlık, şiirin ana konusunu çok net bir şekilde yansıtır.
- B) Sonbahar: Şiirde sonbahara dair bir işaret yok. Aksine, yeşerme ve umut, genellikle ilkbaharla ilişkilendirilir.
- C) Tarlalar: Tarlalar şiirde geçiyor ama şiirin ana konusu sadece tarlalar değil. Tarlalar, yağmurun etkilediği bir yer, bir araç sadece. Şiir daha çok yağmurun kendisi ve onun bereketi üzerine.
- D) İlkbaharın Gelişi: Yeşerme, sevinç, umut gibi kavramlar ilkbaharı çağrıştırsa da, şiirde vurgu daha çok “yağmur”un kendisi ve onun getirdikleridir. “İlkbaharın Gelişi” daha genel bir başlık olurken, “Yağmur” başlığı şiirin anlatmak istediği şeyi çok daha özel ve doğrudan ifade ediyor.
Sonuç:
Şiirin tamamına baktığımızda, en uygun başlık “Yağmur” olacaktır.
Doğru cevap A seçeneğidir.