Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle, “Tuzağa Düşen Ceylan” adlı metnimizle ilgili etkinlikleri çözeceğiz. Metni dikkatlice okudunuz, şimdi sıra soruları anlamaya ve doğru cevapları bulmaya geldi. Unutmayın, bu tür soruları çözerken metni iyi anlamak ve söz sanatlarını bilmek çok önemli. Haydi başlayalım!
6. ETKİNLİK
a) Aşağıda okuduğunuz şiirden bazı dizeler verilmiştir. Bu dizelerde bulunan söz sanatlarını belirleyerek dizelerin altına yazınız.
Şimdi her bir dizeyi tek tek inceleyelim ve hangi söz sanatı olduğunu bulalım. Söz sanatları, şiirlerimize güzellik katan, onlara farklı anlamlar yükleyen sanatsal ifadelerdir.
Adım 1: İlk dizeyi inceleyelim.
“Mutludur ceylan ile fare / karga ve tosbağa şen”
- Burada ceylan, fare, karga ve tosbağa gibi hayvanların mutlu ve şen olduğundan bahsediliyor. Mutluluk ve şen olmak, yani neşeli olmak aslında insanlara ait duygulardır. Hayvanlara insan özellikleri vermek hangi söz sanatıydı?
Çözüm: Bu dizede hayvanlara insanlara özgü duygular (mutluluk, neşe) yüklenmiştir. Bu duruma kişileştirme adını veririz.
Adım 2: İkinci dizeyi inceleyelim.
““Ceylan nerede kaldı?” der fare / Başına bir iş gelmesin sakın!””
- Bu dizede fare, “Ceylan nerede kaldı?” diye soruyor ve ceylan için endişeleniyor. Hayvanların insanlar gibi konuşması hangi söz sanatıydı?
Çözüm: Fare’nin konuşması ve ceylan için endişelenmesi, insanlara özgü bir özelliktir. Hayvanların konuşturulması söz sanatına konuşturma denir. Konuşturma sanatı aynı zamanda kişileştirme sanatını da içinde barındırır, çünkü konuşmak da bir insan özelliğidir.
Adım 3: Üçüncü dizeyi inceleyelim.
“Alçaktan uçarak, yüksekten uçarak”
- Burada “alçak” ve “yüksek” kelimeleri kullanılmış. Bu iki kelime birbirinin zıttı, yani karşıtı değil mi?
Çözüm: “Alçak” ve “yüksek” kelimeleri birbirinin karşıtı olan kavramlardır. Birbirine zıt kavramların bir arada kullanılmasına tezat (karşıtlık) denir.
Adım 4: Dördüncü dizeyi inceleyelim.
““İyi tanırım ceylanı,” der tosbağa”
- Tıpkı farenin konuştuğu gibi, burada da tosbağa “İyi tanırım ceylanı,” diyor. Bu söz sanatı neydi?
Çözüm: Tosbağa’nın konuşması, yani insan gibi ses çıkarması ve fikir belirtmesi yine konuşturma sanatına örnektir.
Adım 5: Beşinci dizeyi inceleyelim.
“Ceylan, fare, karga ve tosbağa / Ormanistan’ın bir kenar mahallesinde / aynı evde yaşıyorlar kardeş kardeşe.”
- Hayvanların bir mahallede, aynı evde ve “kardeş kardeşe” yaşaması insanlara özgü bir durumdur. Bu, hayvanlara insan özelliği vermek değil mi?
Çözüm: Hayvanların insanlar gibi bir evde ve bir mahallede kardeşçe yaşaması, tamamen insanlara ait özelliklerin hayvanlara yüklenmesidir. Bu da kişileştirme sanatına örnektir.
b) Siz de aşağıda verilen söz sanatlarının karşısına şiirden örnekler yazınız.
Şimdi de şiirin tamamından bu söz sanatlarına uygun örnekler bulalım. Hatırlayın, metni dikkatlice okuduğumuzda bu örnekleri rahatlıkla bulabiliriz.
- Kişileştirme: Canlı veya cansız varlıklara insan özelliklerinin verilmesiydi. Metnimizde hayvanlar birçok insan özelliği taşıyor.
- Konuşturma: Hayvanların veya cansız varlıkların insan gibi konuşturulmasıydı. Bu, genellikle kişileştirme ile birlikte görülür.
- Tezat: Birbirine zıt, yani karşıt kavramların bir arada kullanılmasıydı.
Adım 1: Metinden kişileştirme örneği bulalım.
Ceylan, fare, karga ve tosbağa
Ormanistan’ın bir kenar mahallesinde
aynı evde yaşıyorlar kardeş kardeşe.
Açıklama: Burada hayvanların bir mahallede, aynı evde ve “kardeş kardeşe” yaşaması, insanlara özgü bir durumdur. Hayvanlara bu insan özellikleri verildiği için bu bir kişileştirme örneğidir.
Adım 1: Metinden konuşturma örneği bulalım.
“Ceylan nerede kaldı?” der fare
Başına bir iş gelmesin sakın!”
Açıklama: Farenin “Ceylan nerede kaldı?” diye sorması ve endişesini dile getirmesi, hayvanın insan gibi konuşturulduğunu gösterir. Bu, konuşturma sanatına harika bir örnektir.
Adım 1: Metinden tezat örneği bulalım.
Alçaktan uçarak, yüksekten uçarak
Açıklama: “Alçak” ve “yüksek” kelimeleri birbirinin zıttı olan kavramlardır. Bu iki zıt kelimenin aynı dizede kullanılması tezat sanatını oluşturur. Metinde karganın bir aşağı bir yukarı uçmasından bahseden dize de (“bir yukarı mahalleye uçar, bir aşağı”) tezat sanatına başka bir örnek olabilirdi.
7. ETKİNLİK
Sınıfımızda “yardımlaşma” konulu bir konuşma yapınız. Konuşmanızda yaratıcı konuşma stratejisini uygulayınız. Bu stratejiyi uygulayabilmek için sizden önce konuşan arkadaşlarınızın anlattıklarını dikkatlice dinleyiniz. Arkadaşlarınızın anlattıklarından yararlanarak konuyla ilgili olay, durum veya kişiler yeni bir bakış açısıyla bakılmasını sağlayınız. Konuşmalarınızda yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini kullanmaya özen gösteriniz.
Sevgili öğrencilerim, bu etkinlik metinden direkt cevaplanacak bir soru değil, bir sınıf içi konuşma etkinliğidir. Bu etkinlikte “Tuzağa Düşen Ceylan” metnindeki hayvanların birbirine nasıl yardım ettiğini düşünerek, yardımlaşmanın önemini kendi cümlelerinizle anlatmanız bekleniyor. Konuşurken arkadaşlarınızın fikirlerinden de ilham almayı ve Türkçemizi doğru kullanmayı unutmayın. Bu, sizin düşünme ve ifade etme becerilerinizi geliştirecek çok güzel bir etkinlik!