Merhaba sevgili öğrencim! Türkçe dersinde karşılaştığımız bu soruları birlikte adım adım, güzelce inceleyelim ve doğru cevaplarını bulalım. Hiç merak etme, hepsini kolayca anlayacaksın. Hadi başlayalım!
3. Bilim dergileri, bilimsel çalışmanın ve gelişimin vazgeçilmez araçlarıdır. Hatta bilim dergilerinin olmadığı yerde, önemli bir bilim ortamından söz etmenin mümkün olmayacağı bile ileri sürülebilir. Çünkü ancak onlar aracılığıyla bilimciler arasında iletişim kurulabilir, araştırma sonuçları en kısa zamanda hem bilim kamuoyuna hem de halka duyurulabilir ve yine onların yardımıyla eleştiri ve tartışma ortamı yaratılabilir. Bilim dergileri hakkında söylenebilecek başka bir şey de şudur: Onlar, bilimin en önemli taşıyıcısı ve etkileyici hatlarındandır.
Parçanın konusu, aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) Bilim ortamı
B) Bilim dergilerinin önemi
C) Bilimler arasında iletişim
D) Bilimin taşıyıcılığı ve etkileyiciliği
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bir parçanın konusunu bulmak için parçada en çok neyden bahsedildiğine, yazarın asıl neyi anlatmaya çalıştığına dikkat etmemiz gerekir. Hadi paragrafı birlikte inceleyelim:
Adım 1: Paragraf “Bilim dergileri, bilimsel çalışmanın ve gelişimin vazgeçilmez araçlarıdır.” cümlesiyle başlıyor. Bu, bize konunun bilim dergileriyle ilgili olabileceğini düşündürüyor.
Adım 2: Devamında, bilim dergilerinin olmadığı yerde bilim ortamının da olamayacağı, bilimciler arasında iletişimi sağladığı, araştırma sonuçlarını duyurduğu, eleştiri ve tartışma ortamı yarattığı anlatılıyor. Yani hep bilim dergilerinin ne işe yaradığı, ne kadar önemli olduğu üzerinde duruluyor.
Adım 3: Son cümlede de “Onlar, bilimin en önemli taşıyıcısı ve etkileyici hatlarındandır.” denilerek yine bilim dergilerinin önemi vurgulanıyor.
Adım 4: Seçenekleri inceleyelim:
- A) “Bilim ortamı” evet, paragrafta bilim ortamından bahsediliyor ama bu, dergilerin bir sonucu olarak ele alınıyor, ana konu değil.
- B) “Bilim dergilerinin önemi” tam da paragrafta anlatılan şey. Paragrafın başından sonuna kadar bilim dergilerinin bilim için ne kadar vazgeçilmez ve önemli olduğu çeşitli yönleriyle açıklanıyor.
- C) “Bilimler arasında iletişim” dergilerin sağladığı bir fayda, ama paragraf sadece bu faydayı değil, dergilerin genel önemini ele alıyor.
- D) “Bilimin taşıyıcılığı ve etkileyiciliği” bu da dergilerin bir özelliği olarak belirtiliyor ancak B seçeneği, paragrafın tümünü kapsayan daha genel ve doğru bir ifade.
Bu durumda, paragrafın bütününe baktığımızda yazarın bize bilim dergilerinin ne kadar önemli olduğunu anlatmaya çalıştığını görüyoruz.
Sonuç:
Doğru cevap B) Bilim dergilerinin önemi seçeneğidir.
4. Evet, cildimizin %50 oranında su barındırdığı bir gerçek ancak bu oran, yaş ve cinsiyete göre değişebiliyor. Bebekler için %80’lere çıkarken bu oran erkeklerde %60, kadınlarda ise %50 civarındadır. Derinin epiderm tabakasındaki su miktarı alt deri tabakasına göre iki misli fazla olup cildin parlak ve ışıltılı görünmesinde başrolü oynar.
Bu sözler, aşağıdaki sorulardan hangisine karşılık olarak söylenmiş olabilir?
A) Suyun önemini anlatır mısınız?
B) Suyun başka işlevleri var mıdır?
C) Gerçekten de derimizde büyük ölçüde su bulunuyor mu?
D) Ne zaman su içmeliyiz?
Çözüm:
Şimdi de bu soruyu çözelim. Bize verilen bir metin var ve bu metnin hangi soruya cevap olarak söylenmiş olabileceğini bulmamız isteniyor. Hadi metni dikkatlice okuyalım ve ne anlattığını anlamaya çalışalım.
Adım 1: Metin “Evet, cildimizin %50 oranında su barındırdığı bir gerçek…” diye başlıyor. Bu “Evet” kelimesi, daha önce sorulmuş bir soruya cevap verildiğini gösteriyor.
Adım 2: Metin, cildimizdeki su oranını, bu oranın yaşa ve cinsiyete göre nasıl değiştiğini (bebeklerde %80, erkeklerde %60, kadınlarda %50) ve suyun cildin parlak görünmesindeki rolünü açıklıyor.
Adım 3: Şimdi seçeneklerdeki soruları inceleyelim ve hangisinin cevabı olabileceğine bakalım:
- A) “Suyun önemini anlatır mısınız?” Eğer bu soru sorulsaydı, metin suyun vücuttaki oranlarını ve özellikle cilt için ne kadar önemli olduğunu (parlak ve ışıltılı görünmede başrol oynaması) anlatarak bu soruya cevap vermiş olurdu. Metnin “Evet” diye başlaması da, bu tür açıklayıcı bir soruya uygun düşüyor.
- B) “Suyun başka işlevleri var mıdır?” Metin sadece ciltten bahsediyor, suyun başka işlevlerine değinmiyor. Bu yüzden bu soruya cevap olamaz.
- C) “Gerçekten de derimizde büyük ölçüde su bulunuyor mu?” Metin bu soruya cevap veriyor gibi görünse de, sadece bir oran vermekle kalmıyor, suyun ciltteki rolünü de açıklıyor. Ayrıca “Evet” ile başlayıp bu kadar detay vermesi, suyun genel önemine dair bir sorunun cevabı olmaya daha yakın.
- D) “Ne zaman su içmeliyiz?” Metin su içme zamanı veya miktarı hakkında hiçbir bilgi vermiyor. Bu soruya cevap olamaz.
Metin, suyun vücudumuzdaki varlığını ve özellikle cilt sağlığı için ne kadar kritik olduğunu detaylarıyla açıklayarak aslında suyun genel önemini vurguluyor. Bu yüzden A seçeneğindeki soru, metnin en uygun cevabı olacaktır.
Sonuç:
Doğru cevap A) Suyun önemini anlatır mısınız? seçeneğidir.
5. Aşağıdakilerden hangisinde yanlış geçiş ve bağlantı ifadesi kullanılmıştır?
A) Hemen çalışmaya başlayalım, ilk olarak sıraları düzeltelim.
B) Yardıma ihtiyacım yok demişti oysaki ihtiyacı olduğunu biliyordum.
C) Şiirleri çok severim özellikle lirik şiirleri.
D) Çalışmayı bitiriyoruz, ilk olarak bir prova daha yapalım.
Çözüm:
Geçiş ve bağlantı ifadeleri, cümleleri veya düşünceleri birbirine bağlayan, anlam akışını sağlayan kelimelerdir. Bunların doğru yerde ve doğru anlamda kullanılması çok önemlidir. Yanlış kullanıldığında cümle anlamsızlaşır veya garip bir hal alır. Hadi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Adım 1: Her bir seçenekteki geçiş ve bağlantı ifadesini bulup anlamını düşünelim.
Adım 2: Seçenekleri değerlendirelim:
- A) “Hemen çalışmaya başlayalım, ilk olarak sıraları düzeltelim.” Burada “ilk olarak” ifadesi, yapılacak işlerin başlangıcını veya sırasını belirtiyor. Çalışmaya başlarken ilk adımı söylemek gayet mantıklı. Bu kullanım doğru.
- B) “Yardıma ihtiyacım yok demişti oysaki ihtiyacı olduğunu biliyordum.” “Oysaki” ifadesi, bir durumun veya söylenenin aksini, zıddını belirtmek için kullanılır. “Yardımım yok dedi ama aslında vardı” anlamında kullanılmış. Bu kullanım da doğru.
- C) “Şiirleri çok severim özellikle lirik şiirleri.” “Özellikle” ifadesi, bir genelleme içinde belirli bir şeyi veya durumu vurgulamak, ona dikkat çekmek için kullanılır. Şiirlerin içinde lirik şiirleri daha çok sevdiğini vurguluyor. Bu kullanım da doğru.
- D) “Çalışmayı bitiriyoruz, ilk olarak bir prova daha yapalım.” İşte burada bir sıkıntı var! “Çalışmayı bitiriyoruz” derken, bir eylemin sonuna geldiğimizi belirtiyoruz. Ancak “ilk olarak” ifadesi bir başlangıcı, bir şeyi yapmaya başlarken atılan ilk adımı ifade eder. Çalışmayı bitirirken “ilk olarak” bir şey yapmak anlamsız olur. Eğer “bitirmeden önce son bir prova yapalım” ya da “bitirmeden önce bir prova daha yapalım” denseydi doğru olurdu. Ama “bitiriyoruz” ile “ilk olarak” ifadeleri aynı cümlede birbiriyle çelişiyor.
Gördüğün gibi D seçeneğindeki “ilk olarak” ifadesi, cümlenin anlam akışına uymuyor ve yanlış kullanılmış.
Sonuç:
Doğru cevap D) Çalışmayı bitiriyoruz, ilk olarak bir prova daha yapalım. seçeneğidir.
6. Bahçe kapısından girdiğimde beni devasa bir manolya ağacı karşıladı. Dalları bana “merhaba” der gibi rüzgârda savruldu. Daha sonra karşıma çıkan panjurları bakımsızlık-tan solmuş, kırık ve hatta korkutucu ev bütün keyfimi kaçırmıştı. Evin çatısından bana doğru uzanan sarı merdiven oradaki renkti.
Bu metin aşağıda açıklaması verilen anlatım biçimlerinden hangisine örnektir?
A) Yazar bir konu ile ilgili kişisel görüşünü belirterek okuyucunun o konu hakkındaki fikrini etkilemeye çalışır. Karşılıklı konuşma havası vardır.
B) Herhangi bir konu hakkında bilgi verilir, bir şeyler öğretmek amacına yöneliktir. Yazar, sanatlı söyleyişlerden ve öznellikten kaçınır.
C) Bir yerin veya varlığın özellikleri, bu özelliklerin yazarda uyandırdığı izlenimler, okurun gözünde canlanacak şekilde anlatılır.
D) Bir yaşam kesiti, belli bir olaya bağlı olarak anlatılır. Amaç; okuru olayların içinde yaşatmak, kahramanlarla ve olayla özdeşleştirmektir.
Çözüm:
Anlatım biçimleri, bir metnin yazılış amacına ve nasıl bir etki bırakmak istediğine göre değişir. Metni okuyup yazarın ne yapmaya çalıştığını anlamaya çalışalım.
Adım 1: Metni dikkatlice okuyalım:
Yazar, bahçe kapısından girince gördüğü şeyleri anlatıyor: “devasa bir manolya ağacı”, “dalları ‘merhaba’ der gibi rüzgârda savruldu” (burada ağaca insana özgü bir özellik verilmiş, kişileştirme var), “panjurları bakımsızlıktan solmuş, kırık ve hatta korkutucu ev”, “sarı merdiven”.
Adım 2: Metnin ana amacının ne olduğunu düşünelim.
Yazar, gördüğü bir manzarayı, bir yeri, özellikleriyle ve kendi üzerindeki etkisiyle birlikte aktarıyor. Yani okuyucunun zihninde o manzarayı canlandırmaya çalışıyor. Ağacın büyüklüğü, dalların savruluşu, evin durumu, panjurların rengi, merdivenin sarılığı… Bütün bunlar bize o yeri hayal ettiriyor.
Adım 3: Şimdi seçeneklerdeki anlatım biçimlerinin açıklamalarını okuyalım ve hangisinin metnimize uyduğunu bulalım:
- A) Bu açıklama tartışmacı anlatım biçimine aittir. Metnimizde yazar kendi görüşünü savunup okuyucuyu ikna etmeye çalışmıyor, sadece bir yeri tasvir ediyor.
- B) Bu açıklama açıklayıcı anlatım biçimine aittir. Metnimizde bize bir konu hakkında bilgi verilmiyor, bir şeyler öğretmek amaçlanmıyor. Sanatlı ifadeler kullanılmış (dalların ‘merhaba’ demesi gibi).
- C) Bu açıklama betimleyici anlatım (tasvir edici anlatım) biçimine aittir. Metin tam olarak bunu yapıyor: Bir yerin (bahçe, ev) veya varlıkların (manolya ağacı, ev, merdiven) özelliklerini, yazarın bu özelliklerden nasıl etkilendiğini (evin korkutucu olması, keyfinin kaçması) okurun gözünde canlandıracak şekilde anlatıyor.
- D) Bu açıklama öyküleyici (hikaye edici) anlatım biçimine aittir. Metnimizde belli bir olay akışı, bir kahraman veya olaylar zinciri yok. Sadece bir anlık bir gözlem ve tasvir var.
Gördüğün gibi, metnimizdeki yazarın amacı, okuyucunun gözünde bir resmi canlandırmak ve gördüklerini tüm ayrıntılarıyla aktarmak. Bu da betimleyici anlatımın temel özelliğidir.
Sonuç:
Doğru cevap C) Bir yerin veya varlığın özellikleri, bu özelliklerin yazarda uyandırdığı izlenimler, okurun gözünde canlanacak şekilde anlatılır. seçeneğidir.