Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Şimdi sana gönderdiğin görseldeki soruları adım adım, kolayca anlayabileceğin şekilde açıklayarak çözeceğiz. Hazır mısın? Hadi başlayalım!
Önce ikinci görseldeki metni dikkatlice okuyalım, çünkü ilk sorularımız bu metinle ilgili:
Bebeklerin Ulusu Yok
İlk kez yurdumdan uzakta yaşadım bu duyguyu
Bebeklerin ulusu yok
Başlarını tutuşları aynı
Bakarken gözlerinde aynı merak
Ağlarken aynı seslerin tonuBebekler çiçeği insanlığımızın
Güllerin en hası, en goncası
Sarışın bir ışık parçası kimi
Kimi kapkara dizim tanesi
Şimdi soruları çözmeye geçelim.
4. ETKİNLİK
Okuduğunuz şiirin konusunu ve ana duygusunu aşağıya yazınız.
Sevgili öğrencim, bir şiirin konusunu bulmak için “Şiir ne anlatıyor? Hangi olay ya da durumdan bahsediyor?” diye sormamız gerekir. Ana duyguyu bulmak içinse “Şiir bana hangi hissi veriyor? Şair bize ne hissettirmek istiyor?” diye düşünmeliyiz.
Şimdi şiiri tekrar okuyalım:
- Şair, yurdundan uzakta bir duygu yaşamış.
- Bebeklerin ulusu olmadığını söylüyor. Yani milliyetleri, ülkeleri yok.
- Başlarını tutuşları, bakışlarındaki merak, ağlarken çıkardıkları sesler hep aynıymış.
- Bebekleri insanlığın çiçeği, en güzel gülü, goncası olarak görüyor.
- Sarışın da olsalar, esmer de olsalar hepsinin birer “ışık parçası” ya da “dizim tanesi” (yani değerli) olduğunu belirtiyor.
Çözüm:
Adım 1: Şiirin ne hakkında olduğunu bulalım.
Şiir, bebeklerin milliyet, ırk, renk farkı gözetmeksizin dünyanın her yerinde aynı olduğunu, aynı hareketleri yaptığını ve aynı saflıkta olduğunu anlatıyor. Yani bebeklerin evrenselliğinden bahsediyor.
Adım 2: Şiirin bize hangi duyguyu verdiğini bulalım.
Şiiri okurken bebeklere karşı bir sevgi, şefkat ve hayranlık duyuyoruz. Onların tüm insanlığı birleştiren, masum varlıklar olduğunu hissediyoruz. Bu da bize evrensel bir kardeşlik ve insanlık sevgisi duygusu veriyor.
- Şiirin Konusu:
Bebeklerin milliyet farkı gözetmeksizin tüm dünyada aynı olması, onların evrenselliği ve masumiyeti. - Şiirin Ana Duygusu:
Bebeklere duyulan derin sevgi, şefkat, hayranlık ve onların insanlık için birleştirici bir sembol olması, evrensel kardeşlik duygusu.
—
5. ETKİNLİK
Aşağıda verilen cümlelerdeki anlatım bozukluğunun nedenini belirterek doğru cümleyi aşağıya yazınız.
Sevgili öğrencim, anlatım bozuklukları, cümleleri kurarken yaptığımız bazı hatalar yüzünden cümlenin anlamının karışık, eksik ya da yanlış olmasına denir. Şimdi her bir cümleyi inceleyelim ve hatayı bulup düzeltelim.
1. Herkes bu durumda kendi çıkarını düşünüyor, başkasını düşünmüyordu.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım.
Cümlede “Herkes kendi çıkarını düşünüyor” ve “başkasını düşünmüyordu” diye iki ayrı yargı var. İlk yargı olumlu bir fiille (“düşünüyor”), ikinci yargı olumsuz bir fiille (“düşünmüyordu”) bitiyor. Ancak cümlenin yapısı gereği “düşünüyor” fiili sanki ikisi için de ortakmış gibi duruyor. Halbuki “herkes kendi çıkarını düşünüyor” kısmı olumlu, “başkasını düşünmüyordu” kısmı olumsuz. Bu durumda fiillerin ortak kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar.
Adım 2: Anlatım bozukluğunun nedenini belirleyelim.
Burada fiil eksikliği var. İlk cümlenin fiili eksik bırakılmış veya ortak kullanılamayan bir fiil ortak kullanılmış. “Herkes kendi çıkarını düşünüyor” cümlesinde fiil “düşünüyor”. “Başkasını düşünmüyordu” cümlesinde ise fiil “düşünmüyordu”. Fiillerin biri olumlu, diğeri olumsuz olduğu için ayrı ayrı söylenmesi gerekir.
Adım 3: Cümleyi düzeltelim.
- Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Fiil Eksikliği (Ortak kullanılamayan fiilin ortak kullanılması)
- Doğru Cümle: Herkes bu durumda kendi çıkarını düşünüyordu, başkasını düşünmüyordu.
2. Okula gelmiyor, ihmal ediyordu.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi inceleyelim.
“Okula gelmiyor” ve “ihmal ediyordu” fiilleri var. “İhmal ediyordu” dediğimizde, “Neyi ihmal ediyordu?” sorusunun cevabı yok. Cümlede bu bilgi eksik bırakılmış.
Adım 2: Anlatım bozukluğunun nedenini bulalım.
Burada nesne eksikliği var. İkinci fiilin neyi ihmal ettiğini belirtmek için bir nesneye ihtiyacımız var.
Adım 3: Cümleyi düzeltelim.
- Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Nesne Eksikliği
- Doğru Cümle: Okula gelmiyor, derslerini ihmal ediyordu.
3. Doktorunu tanıyor ve sonsuz güveniyoruz.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi inceleyelim.
“Doktorunu tanıyor” ve “sonsuz güveniyoruz” yargıları var. “Tanıyor” fiilinin öznesi “o” olabilir, “biz” olabilir. “Güveniyoruz” fiilinin öznesi ise kesinlikle “biz”dir. Eğer “biz” tanıyorsak, “biz doktorunu tanıyoruz” deriz. “Sonsuz güveniyoruz” derken kime güveniyoruz? “Doktoruna” güveniyoruz. Bu kısım eksik.
Adım 2: Anlatım bozukluğunun nedenini bulalım.
Burada dolaylı tümleç eksikliği var. “Güvenmek” fiili genellikle “-e, -a” yönelme ekiyle kullanılan bir dolaylı tümleç ister (kime güvenmek?).
Adım 3: Cümleyi düzeltelim.
- Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Dolaylı Tümleç Eksikliği
- Doğru Cümle: Doktorunu tanıyor ve ona sonsuz güveniyoruz.
4. Bugün ben temizlik, o ise yemek yaptı.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi inceleyelim.
“Bugün ben temizlik” ve “o ise yemek yaptı” yargıları var. İkinci yargıda “yemek yaptı” fiili doğru kullanılmış. Ancak ilk yargıda “ben temizlik” kısmından sonra “yaptım” fiili eksik. Fiil, özneye göre çekimlenmelidir.
Adım 2: Anlatım bozukluğunun nedenini bulalım.
Burada da fiil eksikliği var. “Ben” öznesine uygun fiil (“yaptım”) kullanılmamış.
Adım 3: Cümleyi düzeltelim.
- Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Fiil Eksikliği
- Doğru Cümle: Bugün ben temizlik yaptım, o ise yemek yaptı.
5. Sınıf arkadaşlarımdan biri zeki, diğeri zeki değildi.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi inceleyelim.
“Sınıf arkadaşlarımdan biri zeki” ve “diğeri zeki değildi” yargıları var. “Zeki değildi” ifadesi olumsuz bir fiilimsidir. “Biri zeki” ifadesinde ise “zekiydi” fiili eksik. Tıpkı ilk örnekte olduğu gibi, biri olumlu diğeri olumsuz olduğu için fiillerin ortak kullanılması mümkün değildir.
Adım 2: Anlatım bozukluğunun nedenini bulalım.
Burada da fiil eksikliği var. “Zeki” kelimesinin sonuna “idi” ek fiilinin getirilmesi gerekiyordu.
Adım 3: Cümleyi düzeltelim.
- Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Fiil Eksikliği
- Doğru Cümle: Sınıf arkadaşlarımdan biri zekiydi, diğeri zeki değildi.
6. Temiz elbiseler giyip misafirliğe gidildi.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi inceleyelim.
“Giyip” fiili etken çatılıdır (yani bu eylemi yapan belli: “o” veya “onlar” giydi). Ancak “gidildi” fiili edilgen çatılıdır (yani kimin gittiği belli değil, başkası tarafından yapılma anlamı var). Bir cümlede birden fazla fiilimsi veya fiil varsa, bunların çatıları uyumlu olmalıdır. Ya ikisi de etken, ya da ikisi de edilgen olmalı.
Adım 2: Anlatım bozukluğunun nedenini bulalım.
Burada çatı uyumsuzluğu var. Bir fiil etkenken diğeri edilgen olamaz.
Adım 3: Cümleyi düzeltelim.
- Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Çatı Uyumsuzluğu
- Doğru Cümle: Temiz elbiseler giyip misafirliğe gittiler. (Fiili etken yaptık.)
veya
Temiz elbiseler giyilip misafirliğe gidildi. (Fiilimsiyi edilgen yaptık.)
7. Köpeğin arkamızdan havlamasını ve bakmasını unutamıyoruz.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi inceleyelim.
“Köpeğin arkamızdan havlamasını” kısmı doğru. Ama “bakmasını” dediğimizde, “Kime bakmasını?” sorusunun cevabı eksik. Köpek kime bakıyordu?
Adım 2: Anlatım bozukluğunun nedenini bulalım.
Burada dolaylı tümleç eksikliği var. “Bakmak” fiili genellikle “-e, -a” ekiyle bir dolaylı tümleç ister.
Adım 3: Cümleyi düzeltelim.
- Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Dolaylı Tümleç Eksikliği
- Doğru Cümle: Köpeğin arkamızdan havlamasını ve bize bakmasını unutamıyoruz.
8. Bir ay içerisinde bisiklet sürmesini öğrendi.
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi inceleyelim.
“Bisiklet sürmesini” ifadesinde bir yanlışlık var. “Öğrenmek” fiiliyle birlikte genellikle “-i” hal eki değil, “-i” ismin belirtme hali yerine “-meyi” veya “-mayı” şeklinde mastar eki kullanılır.
Adım 2: Anlatım bozukluğunun nedenini bulalım.
Burada ek yanlışlığı veya tamlayan eki yanlışlığı var. “Sürmek” fiilinin isim hali “sürme”dir. “Neyi öğrendi?” sorusuna “bisiklet sürmeyi” cevabı gelir.
Adım 3: Cümleyi düzeltelim.
- Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Ek Yanlışlığı / Tamlayan Eki Yanlışlığı
- Doğru Cümle: Bir ay içerisinde bisiklet sürmeyi öğrendi.
Aferin sana! Gördüğün gibi, biraz dikkatli okuyarak ve dil bilgisi kurallarını hatırlayarak tüm soruları kolayca çözdük. Umarım bu açıklamalar sana yardımcı olmuştur.