Merhaba sevgili 8. sınıf öğrencim,
Bugün karşımızda çok güzel bir anlatım bozuklukları sorusu var. Bu dallanmış ağaçtaki her bir ifadeyi dikkatlice inceleyerek, doğru ya da yanlış olduğuna karar vereceğiz ve okları takip ederek doğru çıkışa ulaşacağız. Hazır mısın, hadi başlayalım!
Adım 1: Başlangıç Kutusu
Soru Metni: “Bir haftadan beri onu ne onu görmüş ne de haber almıştık.” cümlesinde yer tamlayıcısı eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır.
Çözüm: Bu cümlede iki ayrı yargı var gibi düşünebiliriz: “onu görmüş” ve “haber almıştık”.
- İlk yargı: “onu görmüşüz.” Burada “onu” sözcüğü belirtili nesne görevinde.
- İkinci yargı: “haber almıştık.” Peki, neyden veya kimden haber almıştık? “Ondan” haber almıştık dememiz gerekiyor. Cümlede bu “ondan” (yer tamlayıcısı) sözcüğü eksik bırakılmış.
Yani, evet, cümlede yer tamlayıcısı eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu var.
Sonuç: Bu ifade Doğru (D) bir bilgidir.
Yol: Bu yüzden ağaçtaki D yönündeki oku takip ederek bir sonraki kutuya geçiyoruz.
Adım 2: İkinci Kutu
Soru Metni: “Bu konuları bilmiyor değilim, yalnızca alakam yok.” cümlesinde zarf tamlayıcısı eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır.
Çözüm: Bu cümlede de yine iki yargı var: “bilmiyor değilim” ve “alakam yok”.
- İlk yargı: “Bu konuları bilmiyor değilim.” Burada “bu konuları” belirtili nesne.
- İkinci yargı: “yalnızca alakam yok.” Neye alakan yok? “Bu konulara” alakam yok dememiz gerekiyor. “Bu konulara” ifadesi bir yer tamlayıcısıdır (dolaylı tümleç). Soruda ise “zarf tamlayıcısı eksikliği” olduğu söyleniyor.
Gördüğün gibi, eksik olan öğe zarf tamlayıcısı değil, yer tamlayıcısı. Dolayısıyla verilen bilgi yanlış.
Sonuç: Bu ifade Yanlış (Y) bir bilgidir.
Yol: Bu yüzden ağaçtaki Y yönündeki oku takip ederek bir sonraki kutuya geçiyoruz.
Adım 3: Üçüncü Kutu
Soru Metni: “Hayvanın ayağı takılmış, tepetaklak yuvarlanmış.” cümlesinde özne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır.
Çözüm: Bu cümlede de “takılmış” ve “yuvarlanmış” olmak üzere iki yargı bulunuyor.
- İlk yargı: “Hayvanın ayağı takılmış.” Takılan ne? “Hayvanın ayağı.” Bu, cümlenin öznesidir.
- İkinci yargı: “tepetaklak yuvarlanmış.” Yuvarlanan ne? Hayvanın ayağı mı yuvarlanmış, yoksa hayvanın kendisi mi? Mantık olarak hayvanın kendisi yuvarlanır. Yani “Hayvan tepetaklak yuvarlanmış” dememiz gerekiyor. Cümlede “Hayvan” öznesi eksik bırakılmış.
Evet, cümlede özne eksikliği var.
Sonuç: Bu ifade Doğru (D) bir bilgidir.
Yol: Bu yüzden ağaçtaki D yönündeki oku takip ederek bir sonraki kutuya geçiyoruz.
Adım 4: Dördüncü Kutu
Soru Metni: “Kurutma suyu camlarda leke bırakmaz ve parlak bir görünüm verir.” cümlesinde özne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır.
Çözüm: Yine “leke bırakmaz” ve “parlak bir görünüm verir” şeklinde iki yargımız var.
- İlk yargı: “Kurutma suyu camlarda leke bırakmaz.” Leke bırakmayan ne? “Kurutma suyu.” Bu, cümlenin öznesi.
- İkinci yargı: “parlak bir görünüm verir.” Parlak bir görünüm veren ne? Yine “kurutma suyu.” Yani “kurutma suyu” her iki yargının da öznesi olabiliyor, ortak kullanılmış.
Bu durumda bir özne eksikliği yoktur.
Sonuç: Bu ifade Yanlış (Y) bir bilgidir.
Yol: Bu yüzden ağaçtaki Y yönündeki oku takip ederek bir sonraki kutuya geçiyoruz.
Adım 5: Beşinci Kutu
Soru Metni: “Çevredekiler turistlere yardım etti ve kıyıya çıkardı.” cümlesinde nesne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır.
Çözüm: Son kutumuza geldik! Bu cümlede “yardım etti” ve “kıyıya çıkardı” olmak üzere iki yargı var.
- İlk yargı: “Çevredekiler turistlere yardım etti.” Kime yardım etti? “Turistlere.” (Bu, dolaylı tümleç).
- İkinci yargı: “kıyıya çıkardı.” Kimi kıyıya çıkardı? “Turistleri” veya “onları” kıyıya çıkardı dememiz gerekiyor. Cümlede “turistleri” (belirtili nesne) sözcüğü eksik bırakılmış.
Evet, cümlede nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu var.
Sonuç: Bu ifade Doğru (D) bir bilgidir.
Yol: Bu yüzden ağaçtaki D yönündeki oku takip ediyoruz.
Nihai Sonuç:
Tüm adımları dikkatlice takip ettiğimizde, dallanmış ağacın sonunda 7. çıkışa ulaştığımızı görüyoruz. Demek ki doğru yol buymuş!