Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle birlikte, bize verilen metni dikkatlice okuyarak ve dil bilgisi kurallarını hatırlayarak bu etkinlikleri çözeceğiz. Hazırsanız, ilk etkinliğimizle başlayalım!
5. ETKİNLİK
“Güneş, pamukları andıran bulutların ardına gizlendi.”
Yukarıdaki örnekten yararlanarak okuduğunuz metinde benzetme içeren cümleleri tespit ederek aşağıya yazınız.
Sevgili çocuklar, bu etkinlikte bizden ne isteniyor? Benzetme içeren cümleleri bulmamız isteniyor. Benzetme neydi hatırlayalım: İki farklı şeyden, genellikle zayıf olanın güçlü olana benzetilmesiydi. Genellikle “gibi”, “benziyor”, “andıran” gibi kelimeler kullanılırdı. Yukarıdaki örnekte de “bulutlar” “pamuklara” benzetilmiş, yani bulutların pamuklara benzediği söylenmiş.
Şimdi sıra geldi bizim “Duatepe” metnine. Metni dikkatlice okuyalım ve hangi cümlede bir benzetme yapıldığına bakalım. Metni okuduğumuzda, şu cümlede bir benzetme olduğunu görüyoruz:
“Karapınar’dan geçerken çadırlar ve evlerden küçük kızlar ve örtülü kadınlar sarı gergin yüzlerle, soru işaretine benzeyen gözlerle bize bakıyorlar.”
Burada dikkat ettiyseniz, kadınların ve küçük kızların gözleri neye benzetilmiş? Evet, doğru bildiniz, soru işaretine benzetilmiş. Çünkü gözleri belki şaşkın, belki meraklı bir ifade taşıyor ve tıpkı bir soru işareti gibi duruyor. İşte bu cümlede açıkça bir benzetme yapılmış.
Çözüm:
Karapınar’dan geçerken çadırlar ve evlerden küçük kızlar ve örtülü kadınlar sarı gergin yüzlerle, soru işaretine benzeyen gözlerle bize bakıyorlar.
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerden herhangi bir eylemin yapıldığını ya da yargının gerçekleştiğini belirtenlerin yanına “olumlu cümle”, eylemin yapılmadığını, sözü edilen yargının bulunmadığını, gerçekleşmediğini anlatan cümlenin yanına “olumsuz cümle” yazınız.
Şimdi de olumlu ve olumsuz cümleleri bulma etkinliğindeyiz. Bu da aslında çok kolay bir konu. Bir cümlenin olumlu olması demek, eylemin gerçekleştiğini veya yargının var olduğunu bildirmesi demektir. Yani cümlenin içinde “yok”, “-me/-ma”, “değil” gibi olumsuzluk ekleri veya kelimeleri bulunmaz. Eylemin iyi ya da kötü olması önemli değildir, sadece gerçekleşip gerçekleşmediğine bakarız.
Bir cümlenin olumsuz olması ise eylemin gerçekleşmediğini, yargının olmadığını bildirmesi demektir. Genellikle “-me/-ma”, “-maz/-mez”, “değil”, “yok” gibi kelimeler veya ekler içerir.
Haydi, verilen cümleleri tek tek inceleyelim ve yanlarına uygun olanı yazalım:
1. Cümle: Atlarımızın etrafında bir toz bulutu var.
Çözüm: Burada “var” kelimesi, bir şeyin olduğunu, mevcut olduğunu anlatır. Cümlede olumsuzluk belirten hiçbir ek veya kelime yok. Bu nedenle bu cümle olumlu bir cümledir.
2. Cümle: İşte artık bir yer görünmüyor.
Çözüm: Cümlede “görünmüyor” kelimesindeki “-mıyor” eki, fiilin olumsuzluk ekidir. Bir yerin görünmediğini, yani eylemin gerçekleşmediğini anlatıyor. Bu yüzden bu cümle olumsuz bir cümledir.
3. Cümle: Topların köpüren, azan, çıldıran ilahileri arasında bir şey işitilmez oldu.
Çözüm: Buradaki “işitilmez” kelimesindeki “-mez” eki, geniş zamanın olumsuzluk ekidir. Bir şeyin işitilmediğini, yani duyulmadığını belirtiyor. Bu nedenle bu cümle olumsuz bir cümledir.
4. Cümle: İsmet Paşa’nın siyah gözleri sabit birer ateşe benziyor.
Çözüm: “Benziyor” fiili, gözlerin ateşe benzediğini, bu durumun var olduğunu anlatır. Cümlede olumsuzluk belirten hiçbir ifade yok. Bu nedenle bu cümle olumlu bir cümledir.
5. Cümle: Hepimiz birden müjde veriyoruz.
Çözüm: “Veriyoruz” fiili, müjde verme eyleminin gerçekleştiğini anlatır. Cümlede olumsuzluk belirten hiçbir ek veya kelime yok. Bu nedenle bu cümle olumlu bir cümledir.
6. Cümle: Cehennem içinde boğuşan tümenin kurtuluşu demek olan bu haber onun tunçtan yüzünü değiştirmiyor.
Çözüm: “Değiştirmiyor” kelimesindeki “-mıyor” eki, fiilin olumsuzluk ekidir. Haberin yüzünü değiştirmediğini, yani eylemin gerçekleşmediğini anlatıyor. Bu yüzden bu cümle olumsuz bir cümledir.