8. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 109

Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersinde Ergenekon Destanı ile ilgili soruları çözmek için buradayız. Sana gönderdiğim görsellerdeki metni dikkatlice okuyarak bu soruları adım adım, anlaşılır bir şekilde cevaplayalım. Hazır mısın? Başlayalım!

2. ETKİNLİK

Aşağıdaki soruları okuduğunuz metne göre cevaplayınız.

1. Metinde birlik ve beraberliği sağlamak için yapılanlar nelerdir?

Sevgili öğrencim, metni okuduğumuzda Türklerin zor zamanlarda nasıl bir araya geldiğini, birlik ve beraberlik içinde hareket ettiğini görüyoruz. İşte metinde birlik ve beraberliği sağlamak için yapılanlar:

• Gök-Türk Hanı’nın oğlu ve kızı, hayatta kalan tek kişiler olarak evlenip çoğalmışlar. Bu, soyu devam ettirerek toplumu yeniden kurmanın ilk adımı olmuş. Yani aile kurarak birliği sağlamışlar.
• Ergenekon’da sayıları çok artınca, oradan çıkmak için hep birlikte bir yol aramışlar. Demir dağı eritme fikri ortaya çıktığında da bu işi bir demircinin önderliğinde, Han’ın ve beylerin de katılımıyla hep beraber yapmışlar. Bu, ortak bir amaç uğruna birleşmek demek.
• Dağdan çıktıkları günü, yani kurtuluş günlerini “bayram” ilan etmişler ve bu günü her yıl kutlamışlar. Han’ın demiri örste dövmesiyle başlayan bu ritüeli tüm beylerin de yapması, onların ortak bir kültürü ve geleneği paylaşmasını sağlamış. Bayramlar ve ortak ritüeller toplumdaki birliği güçlendirir, değil mi?

2. Türkler savaşta neden yenilmiştir?

Metni dikkatlice okuduğumuzda Türklerin düşmanları tarafından bir hileyle yenildiğini görüyoruz. Düşmanlar, av yerinde toplanıp Gök-Türklere karşı bir plan yapmışlar. Sanki savaşma güçleri kalmamış gibi davranıp kaçıyormuş gibi yapmışlar. Türkler de onların peşinden gidince, düşmanlar pusuya düşürüp Türkleri kılıçtan geçirmişler.

Yani Türkler, düşmanların hileli ve pusuya dayalı bir saldırısı yüzünden yenilmiştir.

3. Savaştan kurtulan Türkler kimlerdir ve nasıl bir yere yerleşmişlerdir?

Savaşın sonunda neredeyse tüm Gök-Türkler kılıçtan geçirilmiş. Metne göre hayatta kalmayı başaran sadece iki kişi varmış:

• Gök-Türk Hanı’nın küçük oğlu
• Gök-Türk Hanı’nın kızı

Bu iki kişi, dar bir yoldan geçerek Ergenekon adında bir yere yerleşmişler. Metinde Ergenekon şöyle anlatılıyor:

“Dağlarla çevrili, ortası otlak, suyu bol bir yerdi.”

Yani, etrafı dağlarla kaplı, içinde otlakları ve bol suyu olan verimli, gizli bir vadiye yerleşmişler.

4. Ergenekon’dan çıktıktan sonra Bortü Çene ve Gök-Türkler neler yapmıştır?

Sevgili öğrencim, metinde “Bortü Çene” ismi doğrudan geçmiyor. Metin, Ergenekon’dan çıkan Gök-Türklerin neler yaptığını anlatıyor. Onların yaptıkları şunlar:

• Dağdan çıktıkları günü, ayı ve saati not almışlar.
• O günden itibaren bu günü bayram olarak kutlamışlar.
• Her yıl, dağdan çıkışlarını temsilen bir parça demiri ateşe salıp kızdırmışlar. Önce Han, demiri kıskaçla tutup örste dövmüş, sonra da beyler aynı şeyi yapmışlar. Bu günü kutsal saymışlar.

Yani, Ergenekon’dan çıktıktan sonra kurtuluşlarını simgeleyen bir bayram ve bir demir dövme geleneği başlatmışlar.

5. Tann’nın gücü ile ateş kızdıktan sonra demir dağ eriyip akıverdi. Yüklü deve çıkacak kadar yol oldu. O günü, o ayı, o saati belleyip dışarı çıktılar. O günden beri Gök-Türklerde âdet olmuştur. O günü bayram sayarlar. Bir parça demiri ateşe salıp kızdırırlar. (Önce) Hanı, bunu kıskacla tutup örse koyar, çekiçle döver. Ondan sonra beyler (de öyle yapar. Bu günü mukaddes bilirler.)
Türklerin dağdan çıktıkları ve her gün bayram olarak kutlanan gün, hâlâ kutlanmaktadır. Yukarıdaki metinde söz edilen günün hangi gün olabileceğini tahmin edebilir misiniz? Tahminlerinizi sözlü olarak ifade ediniz.

Bu paragraf, metnin en önemli noktalarından birini açıklıyor aslında. Türklerin dağdan çıktıkları bu gün, demir dövme geleneğiyle kutlanan ve kutsal sayılan bir bayram. Bu bayramın hâlâ kutlandığı belirtiliyor.

Tarih ve kültür derslerinden de hatırlayabilirsin, Türklerin Ergenekon’dan çıkışını simgeleyen, baharın başlangıcıyla birlikte kutlanan ve içinde demir dövme gibi ritüellerin de olduğu bu bayram, Nevruz Bayramı‘dır. Nevruz, hem baharın gelişi hem de yeni bir başlangıcın, uyanışın sembolüdür. Metindeki tüm bu özellikler Nevruz Bayramı’nı işaret etmektedir.

3. ETKİNLİK

“www.eba.gov.tr” genel ağ adresinden “Ergenekon Destanı”nın sesli anlatımını dinleyiniz. Okuduğunuz metin ile dinlediğiniz metni kahramanlar, mekân, zaman ve olay yönünden karşılaştırınız. Tespit ettiğiniz benzer ve farklı yönleri aşağıya yazınız.

Sevgili öğrencim, bu etkinlikte senden bir sesli anlatımı dinleyip, dinlediğin metin ile okuduğumuz metni karşılaştırman isteniyor. Ancak ben bir yapay zekâ olduğum için EBA’daki sesli anlatımı dinleme imkânım bulunmuyor. Bu yüzden, dinlediğin metinle okuduğumuz metin arasındaki farklı yönleri seninle birlikte tespit edemeyeceğim.

Yine de, okuduğumuz metindeki kahramanlar, mekân, zaman ve olay örgüsünü belirleyebilirim. Muhtemelen dinleyeceğin destanda da bu temel unsurlar benzer olacaktır, çünkü bunlar Ergenekon Destanı’nın ana yapısını oluşturur.

Okuduğumuz Metindeki Unsurlar:

• Kahramanlar:
  • Gök-Türk Hanı’nın küçük oğlu
  • Gök-Türk Hanı’nın kızı
  • Düşman kavimlerin hanları ve beyleri
  • Demirci
• Mekân:
  • Türk illeri
  • Av yeri (düşmanların hile yaptığı yer)
  • Dar bir yol (Ergenekon’a girişteki geçit)
  • Ergenekon (Dağlarla çevrili, ortası otlak, suyu bol bir vadi)
  • Demir dağ (Ergenekon’dan çıkışı engelleyen dağ)
• Zaman:
  • Belirsiz bir geçmiş zaman (“Bir gün…”, “Kırk yıl sonra…”, “Dört yüz yıl sonra…”)
  • Tan ağarması (düşman saldırısının zamanı)
  • Dağdan çıkılan ve bayram ilan edilen belirli ama adı geçmeyen bir gün
• Olay:
  • Düşman kavimlerin Gök-Türklere saldırması
  • Düşmanların hile yaparak Gök-Türkleri yenmesi
  • Gök-Türk Hanı’nın oğlu ve kızının sağ kalması
  • İki kişinin Ergenekon’a sığınıp çoğalması
  • Ergenekon’dan çıkmak için demir dağın eritilmesi
  • Gök-Türklerin Ergenekon’dan çıkıp bayram ilan etmesi

Bu unsurlar, Ergenekon Destanı’nın ana hatlarıdır. Büyük ihtimalle dinleyeceğin sesli anlatımda da bu temel olaylar, kahramanlar ve mekânlar benzerlik gösterecektir. Farklılıklar ise anlatım biçiminde, eklenen detaylarda veya bazı karakter isimlerinde (örneğin Börteçine gibi) olabilir.

4. ETKİNLİK

Aşağıdaki soruları cevaplayarak okuduğunuz metnin türünü belirleyiniz.

1. Metinde bir toplumu ya da milleti derinden etkilemiş bir olay mı anlatılmaktadır?

Evet, kesinlikle! Metin, Gök-Türklerin neredeyse tamamen yok olma tehlikesiyle karşılaştığı, sonra mucizevi bir şekilde hayatta kalıp yeniden çoğalarak kurtulduğu ve yeni bir devlet kurduğu bir olayı anlatıyor. Bu olay, bir milletin var oluş mücadelesini, yeniden doğuşunu ve kimliğini şekillendiren çok önemli bir dönüm noktasıdır. Bu nedenle, bir toplumu derinden etkilemiş bir olay anlatılmaktadır.

2. Metinde abartılı, olağanüstü unsurlar bulunmakta mıdır?

Evet, metinde abartılı ve olağanüstü unsurlar bolca bulunmaktadır.

• Sadece iki kişinin (Han’ın oğlu ve kızı) hayatta kalıp, 400 yıl içinde bir milleti yeniden oluşturacak kadar çoğalması olağanüstü bir durumdur.
• Ergenekon’dan çıkmak için demir bir dağın eritilmesi de gerçek hayatta mümkün olmayan, olağanüstü bir olaydır.
• “Tanrı’nın gücü ile ateş kızdıktan sonra demir dağ eriyip akıverdi” ifadesi, olaya ilahi bir güç ve mucizevi bir boyut katmaktadır.

Bu tür olaylar, metne olağanüstü bir hava katıyor.

Metnin Türü

Şimdi bu iki sorunun cevabına bakarak metnin türünü belirleyebiliriz. Bir toplumu derinden etkileyen, onların ortak hafızasında yer eden, kuşaktan kuşağa anlatılan ve içinde abartılı, olağanüstü olaylar barındıran metinlere destan denir.

Zaten metnin bağlı olduğu sayfanın başlığında da “3 Ergenekon Destanı” yazıyor, bu da cevabımızı destekliyor.

Sonuç: Metnin türü destandır.