Merhaba sevgili öğrencim,
Bugünkü dersimiz cümle ögelerini bulma üzerine olacak. Cümle ögeleri, bir cümlenin farklı parçaları demektir ve bu parçalar sayesinde cümlede kimin neyi, ne zaman, nerede, nasıl yaptığını anlarız. Bu ögeleri doğru bir şekilde bulabilmek için her zaman ilk adımımız yüklemi (yani cümlenin temel direğini, işi, oluşu ya da durumu bildiren kısmı) tespit etmek olmalı. Yüklemi bulduktan sonra ona doğru soruları sorarak diğer ögeleri kolayca bulabiliriz. Hadi, örnek cümleler üzerinde bu bilgileri pekiştirelim!
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki cümlelerin üzerinde yazan ögeyi bulunuz. Ögeyi bulmak için yükleme sorduğunuz soruyu yüklemin altına yazınız.
Özne
Bütün sesler kesilmiştir.
Çözüm:
Öncelikle yüklemi bulalım: “kesilmiştir.”
Yükleme sorulan soru: Ne kesilmiştir?
Cevap: Bütün sesler.
Özne: Bütün sesler.
Kahvecinin kendisi sevimsiz bir adamdır.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “sevimsiz bir adamdır.” (Unutma, bazen yüklem tek bir kelime değil, bir kelime grubu olabilir. Burada “sevimsiz bir adam” bir bütün olarak yüklemdir.)
Yükleme sorulan soru: Kim sevimsiz bir adamdır?
Cevap: Kahvecinin kendisi.
Özne: Kahvecinin kendisi.
Çocukları bu işe seferber eden de oydu.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “oydu.” (Burada “o” zamiri ek fiil alarak yüklem görevini üstlenmiş.)
Yükleme sorulan soru: Kim oydu?
Cevap: Çocukları bu işe seferber eden de.
Özne: Çocukları bu işe seferber eden de.
Yüklem
Bizim pilavlıklar geldi.
Çözüm:
Cümledeki işi, oluşu veya durumu bildiren sözcük: “geldi.”
Yüklem: geldi.
Senelerdir kuşlar gelmiyor.
Çözüm:
Cümledeki işi, oluşu veya durumu bildiren sözcük: “gelmiyor.”
Yüklem: gelmiyor.
Bu yeşilliklerin bazı yerleri sökülmüş.
Çözüm:
Cümledeki işi, oluşu veya durumu bildiren sözcük: “sökülmüş.”
Yüklem: sökülmüş.
Dolaylı Tümleç
Yeşilliklerin en güzel yerinde duruyorlar.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “duruyorlar.”
Yükleme sorulan soru: Nerede duruyorlar?
Cevap: Yeşilliklerin en güzel yerinde.
Dolaylı Tümleç: Yeşilliklerin en güzel yerinde.
Polislere haber verdim.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “verdim.”
Yükleme sorulan soru: Kime verdim?
Cevap: Polislere.
Dolaylı Tümleç: Polislere.
Kuşlar pek yakından geçmiş.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “geçmiş.”
Yükleme sorulan soru: Nereden geçmiş?
Cevap: Pek yakından.
Dolaylı Tümleç: Pek yakından.
Zarf Tümleci
Güz mevsiminde birdenbire böyle canavarlar kesilirdi.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “kesilirdi.”
Yükleme sorulan sorular:
Ne zaman kesilirdi? ->Güz mevsiminde.
Nasıl kesilirdi? ->Birdenbire.
Nasıl kesilirdi? ->Böyle.
Zarf Tümleci: Güz mevsiminde birdenbire böyle.
Sabahleyin işine kısa kısa adımlarla koşarsın.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “koşarsın.”
Yükleme sorulan sorular:
Ne zaman koşarsın? ->Sabahleyin.
Nasıl koşarsın? ->Kısa kısa adımlarla.
Zarf Tümleci: Sabahleyin, kısa kısa adımlarla.
Kuşların üşüştüğü ağaca doğru yavaş yavaş yürürlerdi.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “yürürlerdi.”
Yükleme sorulan sorular:
Nereye doğru yürürlerdi? ->Kuşların üşüştüğü ağaca doğru.
Nasıl yürürlerdi? ->Yavaş yavaş.
Zarf Tümleci: Kuşların üşüştüğü ağaca doğru, yavaş yavaş.
Nesne
Yeşilköy’e ince yolcuları düşündüm.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “düşündüm.”
Yükleme sorulan soru: Kimi düşündüm?
Cevap: İnce yolcuları.
Nesne: İnce yolcuları.
Bu işin peşinde olduğunu biliyorum.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “biliyorum.”
Yükleme sorulan soru: Neyi biliyorum?
Cevap: Bu işin peşinde olduğunu.
Nesne: Bu işin peşinde olduğunu.
Çocuğun elindeki minik mavi kuşu hepimiz sevmiştik.
Çözüm:
Yüklemi bulalım: “sevmiştik.”
Yükleme sorulan soru: Kimi sevmiştik?
Cevap: Çocuğun elindeki minik mavi kuşu.
Nesne: Çocuğun elindeki minik mavi kuşu.
Aferin sana! Gördüğün gibi, cümle ögelerini bulmak aslında çok kolay. Önemli olan, önce yüklemi doğru tespit etmek ve sonra ona uygun soruları sormak. Bu alıştırmalarla bilgilerini daha da pekiştirdiğine eminim. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin!