Merhaba sevgili öğrencim,
Bugünkü Türkçe dersimizde, karışık harflerden oluşan kelimeleri sözlük anlamlarından yola çıkarak bulmaya çalışacağız. Aynı zamanda bu kelimelerin, bize verilen “Ergenekon Destanı” metin parçasıyla bir ilgisi olup olmadığını da kontrol edeceğiz. Hazır mısın? Hadi başlayalım!
1. Etkinlik
Harfleri karışık verilen kelime veya kelime gruplarını sözlük anlamından da yararlanarak yazınız.
KEDNEH
Sözlük Anlamı: Geçmeye engel olacak biçimde uzunlamasına kazılmış derin çukur.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu kelimenin harfleri K, E, D, N, E, H. Anlamı ise “geçmeye engel olacak biçimde uzunlamasına kazılmış derin çukur” olarak verilmiş. Bu tanım bize hemen aklımıza hendek kelimesini getiriyor, değil mi?
Şimdi bir de metnimize bakalım. “Türkler, çadırlarını, sürülerini bir yere topladılar; çevresine hendek kazdılar, beklediler, düşman geldi.” cümlesinde “hendek” kelimesi geçiyor. Gördüğün gibi, hem tanıma uyuyor hem de metinde doğrudan karşılığı var. Harika!
Sonuç:
HENDEK
DARIÇ
Sözlük Anlamı: Keçe, deri, kıl dokuma, sık dokunmuş kalın bez veya plastik maddelerden yapılarak direklerle tutturulan, taşınabilir barınak.
Çözüm:
Şimdi sıra ikinci kelimede: D, A, R, I, Ç harfleriyle ne yazabiliriz? Anlamı da “keçe, deri, kıl dokuma… direklerle tutturulan, taşınabilir barınak” olarak verilmiş. Bu tanım bize neyi hatırlatıyor? Evet, doğru bildin, çadır!
Metnimizde bu kelime geçiyor mu diye kontrol edelim: “Türkler, çadırlarını, sürülerini bir yere topladılar…” cümlesinde “çadırlarını” kelimesini görüyoruz. Bu da hem tanıma uyan hem de metinde geçen bir kelime. İkinci kelimeyi de bulduk, aferin!
Sonuç:
ÇADIR
DAMEN
Sözlük Anlamı: Madenle ilgili veya madene özgü olan; madensel, metalik.
Çözüm:
Sıradaki kelimemiz D, A, M, E, N harflerinden oluşuyor. Anlamı ise “madenle ilgili veya madene özgü olan; madensel, metalik” şeklinde. Bu tanım, bize doğrudan maden kelimesini çağrıştırıyor.
Peki, metnimizde “maden” kelimesi geçiyor mu? Bu metin parçasında doğrudan “maden” kelimesini görmüyoruz. Ancak Ergenekon Destanı’nı düşünürsek, destanın en önemli kısımlarından biri demir dağının eritilmesidir. Yani “maden” kelimesi, bu destanın genel konusu ve içeriğiyle çok yakından ilgili bir kavramdır. Bu yüzden, kelime metinde olmasa da, destanın ruhuna uygun diyebiliriz.
Sonuç:
MADEN
ÖRÜKLEKKEM
Sözlük Anlamı: Körükle hava vermek.
Çözüm:
Şimdi biraz daha uzun bir kelime var karşımızda: Ö, R, Ü, K, L, E, K, K, E, M harfleri. Anlamı da “körükle hava vermek” olarak belirtilmiş. Bu tanım bize körüklemek fiilini düşündürüyor.
Metnimizde “körüklemek” kelimesi geçiyor mu? Hayır, bu kısa metin parçasında doğrudan geçmiyor. Ama yine Ergenekon Destanı’nın tamamını düşündüğümüzde, demir dağını eritmek için kullanılan aletlerden biri körüktür ve bu aletle hava verme eylemine de “körüklemek” denir. Yani, bu kelime de destanın genel konusuyla çok ilgili, hatta olmazsa olmazlarından biri diyebiliriz.
Sonuç:
KÖRÜKLEMEK
SAÇKIK
Sözlük Anlamı: Bir şeyi tutup sıkıştırmaya yarayan kerpeten, pense vb. araç.
Çözüm:
Geldik beşinci kelimeye: S, A, Ç, K, I, K harfleri. Anlamı ise “bir şeyi tutup sıkıştırmaya yarayan kerpeten, pense vb. araç.” Bu tanım bize kıskaç kelimesini anlatıyor.
Peki, metnimizde “kıskaç” kelimesi var mı? Bu metin parçasında veya Ergenekon Destanı’nın genel konusunda “kıskaç” kelimesiyle doğrudan bir bağlantı kuramıyoruz, yani metinde geçmiyor. Ama kelimeyi tanımı sayesinde bulduk.
Sonuç:
KISKAÇ
DESKADUM
Sözlük Anlamı: Kutsal.
Çözüm:
Ve son kelimemiz: D, E, S, K, A, D, U, M harfleri. Anlamı da kısaca “kutsal” olarak verilmiş. Bu tanım bize mukaddes kelimesini hatırlatıyor.
Metnimizde “mukaddes” kelimesi geçiyor mu? Bu metin parçasında “mukaddes” kelimesini göremiyoruz. Destanlarda vatanın, milletin kutsallığı gibi temalar işlense de, bu metin bölümünde doğrudan bu kelimeye rastlamadık. Ancak anlamından yola çıkarak doğru kelimeyi bulmuş olduk.
Sonuç:
MUKADDES
Aferin sana! Bütün kelimeleri doğru bir şekilde bulduk. Gördüğün gibi, bazı kelimeler doğrudan metinde geçerken, bazıları destanın genel konusuyla ilgiliydi. Bazıları ise sadece sözlük anlamıyla ilgiliydi ve metinde geçmiyordu. Bu da bize her zaman her şeyin birebir metinde olmak zorunda olmadığını, bazen genel bilgi ve çıkarım yapmanın da önemli olduğunu gösteriyor. Bir sonraki etkinlikte görüşmek üzere!