Merhaba sevgili öğrencim, 8. sınıf Türkçe dersinde karşına çıkabilecek bu soruları seninle birlikte adım adım çözeceğiz. Unutma, her sorunun bir mantığı var ve o mantığı yakaladığımızda çözmesi çok kolay oluyor. Hazır mısın? Başlayalım!
1. Soru:
Nefes almak, içten içe, derin derin
Taze, ılık, serin
Duymak havayı bağrında
Nefes almak, her sabah uyanık
Yukarıdaki dörtlüğün teması, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Havayı duymak
B) Nefes almak
C) Uyanmak
D) Yaşama sevinci
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bir şiirin temasını bulmak için şiirde en çok üzerinde durulan konuya, ana fikre bakmamız gerekir. Bu dörtlükte hangi kelimelerin veya fikirlerin tekrar edildiğine dikkat edelim:
Adım 1: Dörtlüğü dikkatlice okuyalım.
- “Nefes almak, içten içe, derin derin”
- “Taze, ılık, serin”
- “Duymak havayı bağrında” (Burada da havayı içine çekmek yani nefes almaktan bahsediyor.)
- “Nefes almak, her sabah uyanık”
Adım 2: Gördüğün gibi, “nefes almak” ifadesi dörtlükte iki kez doğrudan geçiyor. Ayrıca “havayı bağrında duymak” ifadesi de yine nefes alma eylemini çağrıştırıyor. Şiir boyunca havayı içine çekmekten, onun insana verdiği taze ve serin duygudan bahsediliyor.
Adım 3: Şıklara baktığımızda:
- A) Havayı duymak: Bu, nefes almanın bir parçasıdır ama ana tema sadece havayı duymak değil, bizzat nefes alma eyleminin kendisidir.
- B) Nefes almak: Bu, şiirin genelinde vurgulanan, tekrar edilen ve şiire adeta adını veren ana konudur.
- C) Uyanmak: “Her sabah uyanık” ifadesi geçse de bu sadece nefes almanın bir zamanını belirtiyor, ana tema uyanmak değil.
- D) Yaşama sevinci: Nefes almak yaşamanın bir parçası olsa da, şiir doğrudan yaşama sevincini değil, nefes alma eylemini ve onun hissettirdiklerini anlatıyor.
Bu nedenle, dörtlükteki en baskın ve tekrar eden ana fikir “nefes almak”tır.
Sonuç:
Doğru cevap B) Nefes almak seçeneğidir.
2. Soru:
Hafız Nuri Efendi, kapının arkasından şemsiyesini aldı, yavaşça sokağa çıktı. Neden? Bir işi mi var? Birini mi görecekti? Hiçbir işi yok. Hiç çıkmasa da olabilirdi. Ancak çıkmış bulundu. Ayakları onu dört yol ağzına doğru götürdü. Bir yanında bakkal, bir yanında teknenin mezarlık duvarı, karşısında iki evin arasında bir boş arsadan demir yolu görünüyor.
Bu parçada hikâyenin yapı unsurlarından hangisi yoktur?
A) Mekân
B) Olay örgüsü
C) Şahıs kadrosu
D) Zaman
Çözüm:
Bir hikâyenin olmazsa olmaz dört temel yapı unsuru vardır: Olay örgüsü, şahıs kadrosu (kişiler), mekân (yer) ve zaman. Şimdi bu metinde bu unsurlardan hangisinin olup olmadığını tek tek inceleyelim:
Adım 1: Metni okuyup olay örgüsünü, yani yaşananları belirleyelim.
- Hafız Nuri Efendi şemsiyesini alıp sokağa çıkıyor.
- Ayakları onu dört yol ağzına götürüyor.
Bu kısacık olaylar zinciri, bir olay örgüsü olduğunu gösterir. Yani Olay örgüsü vardır.
Adım 2: Metindeki kişileri belirleyelim.
- Metinde adı geçen tek kişi “Hafız Nuri Efendi”dir.
Bu, bir Şahıs kadrosu olduğunu gösterir. (Tek kişi de olsa bir kadrodur.)
Adım 3: Metindeki mekânları (yerleri) belirleyelim.
- “kapının arkasından”
- “sokağa çıktı”
- “dört yol ağzına doğru”
- “bakkal”
- “teknenin mezarlık duvarı”
- “boş arsa”
- “demir yolu”
Gördüğün gibi, birçok yer ismi geçiyor. Yani Mekân vardır.
Adım 4: Metindeki zamanı (ne zaman yaşandığını) belirleyelim.
- Metinde olayın sabah mı, akşam mı, dün mü, yarın mı, hangi mevsimde ya da hangi yılda geçtiğine dair hiçbir bilgi yok. Sadece “çıktı”, “götürdü” gibi fiiller var ama bunlar bize zaman hakkında ipucu vermiyor.
Bu nedenle, metinde Zaman unsuru yoktur.
Sonuç:
Doğru cevap D) Zaman seçeneğidir.
3. Soru:
İngiltere’de yapılan araştırmada, haftada 75 dakika egzersiz yapmanın depresyona yakalanma olasılığını beşte bir oranında azalttığı açıklandı. Cambridge (Kemric) Üniversitesinde yapılan çalışmada Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) önerdiği haftada 2.5 saatlik sporu yapanların ise yüzde 25 daha az depresyona yakalandıkları belirtildi.
Yukarıdaki metnin türü, aşağıdakilerden hangisidir?
A) Deneme
B) Haber metni
C) Hikâye
D) Sohbet
Çözüm:
Metin türlerini birbirinden ayıran belirgin özellikler vardır. Şimdi bu metnin özelliklerine bakarak hangi türe ait olduğunu bulalım:
Adım 1: Metnin içeriğini ve anlatım biçimini inceleyelim.
- Metin, “İngiltere’de yapılan araştırmada…”, “açıklandı”, “belirtildi” gibi ifadelerle başlıyor ve devam ediyor.
- Bilimsel veriler (75 dakika egzersiz, beşte bir oran, yüzde 25) içeriyor.
- Nesnel bir dille yazılmış, yazarın kişisel görüşleri, duyguları veya hayal ürünleri yer almıyor.
- Bir olayı veya durumu kanıtlarıyla, araştırmalarla destekleyerek okuyucuya bilgi verme amacı taşıyor.
Adım 2: Şıklardaki metin türlerinin özelliklerini hatırlayalım ve metnimizle karşılaştıralım.
- A) Deneme: Yazarın herhangi bir konuda kişisel düşüncelerini, duygularını, kanıtlama amacı gütmeden samimi bir dille anlattığı yazılardır. Metnimiz buna uymuyor, çünkü kişisel değil, bilimsel veriler sunuyor.
- B) Haber metni: Bir olayı, gelişmeyi, araştırmayı, bilgiyi okuyucuya nesnel bir şekilde duyurmak amacıyla yazılan metinlerdir. Metnimiz tam olarak bu tanıma uyuyor. Bir araştırmanın sonuçlarını, verilerini okuyucuya aktarıyor.
- C) Hikâye: Yaşanmış veya yaşanabilecek olayları, kişi, yer ve zaman unsurlarıyla anlatan kısa edebi metinlerdir. Metnimiz bir olay anlatmıyor, bir bilgi veriyor.
- D) Sohbet: Yazarın bir konu hakkındaki düşüncelerini okuyucuyla sanki karşılıklı konuşuyormuş gibi samimi bir dille anlattığı yazılardır. Metnimiz diyalog şeklinde değil, bilgi aktarımı şeklinde.
Metin, tamamen gerçek bilgilere dayanarak, nesnel bir dille okuyucuyu bilgilendirdiği için bir haber metninin özelliklerini taşımaktadır.
Sonuç:
Doğru cevap B) Haber metni seçeneğidir.
4. Soru:
Aşağıdaki sorulardan hangisi 5N1K sorularından biri değildir?
A) Kaç?
B) Kim?
C) Neden?
D) Ne zaman?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, 5N1K kuralı, özellikle haber metinlerinde veya bir olayı anlatırken olayın tüm yönlerini açıklamak için kullandığımız temel soru kalıplarıdır. Bu sorular sayesinde bir olayın ne zaman, nerede, nasıl, neden, kim tarafından ve ne yapıldığını öğreniriz.
Adım 1: 5N1K sorularını hatırlayalım:
- Ne? (Olay nedir, ne yapıldı?)
- Nerede? (Olay nerede geçti?)
- Ne zaman? (Olay ne zaman yaşandı?)
- Nasıl? (Olay nasıl gerçekleşti?)
- Neden? (Olay niçin oldu, sebebi neydi?)
- Kim? (Olayı kim yaptı, kimler yaşadı?)
Adım 2: Şimdi şıklardaki soruları 5N1K listemizle karşılaştıralım.
- A) Kaç?: Bu soru bir sayıyı, miktarı sorar (kaç tane, kaç kişi gibi). 5N1K listemizde böyle bir soru yok.
- B) Kim?: Bu soru 5N1K sorularından biridir.
- C) Neden?: Bu soru 5N1K sorularından biridir.
- D) Ne zaman?: Bu soru 5N1K sorularından biridir.
Gördüğün gibi, “Kaç?” sorusu 5N1K temel sorularının içinde yer almaz. Olayın detaylarını öğrenmek için kullanılsa da, bu kuralın ana bileşenlerinden biri değildir.
Sonuç:
Doğru cevap A) Kaç? seçeneğidir.
5. Soru:
Aşağıdakilerin hangisinde abartma vardır?
A) Ders çalışmayı seviyor.
B) Yeni çıkan filmi izlerken çok güldük.
C) Çantayı taşımakta zorlandım.
D) Televizyonda deniz görse boğulur.
Çözüm:
Abartma (mübalağa), bir durumu, olayı, duyguyu veya özelliği olduğundan çok daha büyük, çok daha küçük, çok daha fazla veya çok daha az göstererek anlatma sanatıdır. Amacı genellikle anlatıma güç katmak veya dikkat çekmektir.
Adım 1: Her bir şıkkı okuyalım ve gerçek hayatta mümkün olup olmadığını düşünelim.
- A) Ders çalışmayı seviyor.: Bu gayet normal ve gerçek hayatta olabilecek bir durumdur. Bazı öğrenciler ders çalışmayı sever. Burada bir abartma yok.
- B) Yeni çıkan filmi izlerken çok güldük.: Bir filmi izlerken çok gülmek, kahkahalar atmak elbette mümkündür. Komik bir film izlediyseniz bu gayet gerçekçi bir ifadedir. Burada bir abartma yok.
- C) Çantayı taşımakta zorlandım.: Bir çantanın ağır olması veya taşıyan kişinin yorgun olması nedeniyle çantayı taşımakta zorlanmak da gerçek hayatta sıkça karşılaşılan bir durumdur. Burada bir abartma yok.
- D) Televizyonda deniz görse boğulur.: Şimdi bu ifadeye dikkat edelim. Bir insan televizyonda bir deniz görüntüsü gördüğü için gerçek anlamda boğulabilir mi? Hayır, bu fiziksel olarak mümkün değildir. Bu ifade, o kişinin suya karşı aşırı korkusunu veya yüzme bilmediği için suya karşı duyduğu çaresizliği vurgulamak amacıyla, gerçeğin çok ötesinde bir şekilde abartılarak söylenmiştir.
Adım 2: Seçenekler arasında gerçeğin sınırlarını zorlayan, hatta aşan ifadeyi bulduk.
Sonuç:
Doğru cevap D) Televizyonda deniz görse boğulur seçeneğidir.