Merhaba sevgili 8. sınıf öğrencileri! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki cümle ögeleri konusunu pekiştireceğimiz harika sorular çözeceğiz. Hazır mısınız? Haydi o zaman, ilk sorumuzla başlayalım.
6. “Ben atımdan inerek bu ihtiyarın elini öptüm.” cümlesinde bulunmayan öge, aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, cümle ögelerini bulurken ilk yapmamız gereken neydi? Evet, doğru bildiniz: yüklemi bulmak! Yüklem, cümlenin yargısını bildiren temel ögedir.
Adım 1: Yüklemi bulalım.
- “Ben atımdan inerek bu ihtiyarın elini öptüm.” cümlesindeki yüklem “öptüm” sözcüğüdür.
Adım 2: Özne’yi bulalım.
- “Kim öptü?” diye sorunca “Ben” cevabını alırız. Yani bu cümlenin öznesi “Ben”dir. Özne, cümlede bulunan bir ögedir.
Adım 3: Nesne’yi bulalım.
- “Ne öptüm?” veya “Kimi öptüm?” diye sorduğumuzda “bu ihtiyarın elini” cevabını alırız. Bu da cümlenin belirtili nesnesidir. Nesne de cümlede bulunmaktadır.
Adım 4: Zarf tümleci’ni bulalım.
- “Nasıl öptüm?” diye sorduğumuzda “atımdan inerek” cevabını alırız. Bu bir durum zarf tümlecidir. Zarf tümleci de cümlede yer almaktadır.
Adım 5: Dolaylı tümleç’i kontrol edelim.
- Peki, cümlede “kime, kimde, kimden, neye, nede, neden, nereye, nerede, nereden” sorularına cevap veren bir öge var mı? “Atımdan inerek” zarf tümleciydi. “Bu ihtiyarın elini” nesneydi. Gördüğümüz gibi, dolaylı tümleç sorularına cevap veren hiçbir sözcük grubu yok. Demek ki cümlede bulunmayan öge dolaylı tümleçtir.
Sonuç:
A) Dolaylı tümleç
B) Nesne
C) Özne
D) Zarf tümleci
Doğru cevap A) Dolaylı tümleç seçeneğidir.
7. “Limana girdiğimiz vakit, şehre çıkmak isteyen yolcuların kağıtlarına bakmak için birkaç subay geldi.” cümlesinin öznesi, aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
Haydi bu cümlede özneyi bulalım. Unutmayın, özne işi yapan ya da durumu yüklenen ögedir.
Adım 1: Yüklemi bulalım.
- “Limana girdiğimiz vakit, şehre çıkmak isteyen yolcuların kağıtlarına bakmak için birkaç subay geldi.” cümlesinin yüklemi “geldi” sözcüğüdür.
Adım 2: Özne’yi bulalım.
- Özneyi bulmak için yükleme “kim?” veya “ne?” sorularını sorarız. Burada “gelen kim?” diye soruyoruz. Cevabı “birkaç subay” oluyor. İşte bu, cümlenin öznesidir.
Adım 3: Diğer seçenekleri kontrol edelim.
- “Limana girdiğimiz vakit” ne zaman geldiğini bildirdiği için zarf tümlecidir.
- “Kağıtlarına bakmak için” hangi amaçla geldiğini bildirdiği için zarf tümlecidir.
- “Şehre çıkmak isteyen yolcular” ise burada bir isim tamlaması içinde yer alıyor ama cümlenin öznesi değildir. Özne doğrudan “birkaç subay”dır.
Sonuç:
A) Limana girdiğimiz vakit
B) Kağıtlarına bakmak için
C) Şehri çıkmak isteyen yolcular
D) Birkaç subay
Doğru cevap D) Birkaç subay seçeneğidir.
8. “Osman Hamdi Bey’in “İstanbul Hanımefendisi” tablosu, Avusturya’nın başkenti Viyana’da açık artırmayla satıldı.” cümleyi ögelerine ayıran öğrenciler öge dizilimini labirente yerleştireceklerdir. Öge dizilimini doğru yapan öğrenci kimdir?
Çözüm:
Bu soruda hem cümle ögelerini doğru bulmamız hem de labirentteki yolu takip etmemiz gerekiyor. Haydi beraber bu cümleyi ögelerine ayıralım.
Adım 1: Yüklemi bulalım.
- “Osman Hamdi Bey’in “İstanbul Hanımefendisi” tablosu, Avusturya’nın başkenti Viyana’da açık artırmayla satıldı.” Yüklemimiz “satıldı” sözcüğüdür. (Labirentte ‘Y’ ile gösteriliyor.)
Adım 2: Özne’yi bulalım.
- “Satılan ne?” diye soruyoruz. Cevabımız “Osman Hamdi Bey’in “İstanbul Hanımefendisi” tablosu” oluyor. Bu, cümlenin öznesidir. (Labirentte ‘Ö’ ile gösteriliyor.)
Adım 3: Nesne’yi bulalım.
- Bu cümlede “satıldı” fiili edilgen çatılı olduğu için nesne almaz. Cümlede belirtili veya belirtisiz nesne bulunmuyor. (Labirentte ‘N’ ile gösteriliyor.)
Adım 4: Dolaylı tümleç’i bulalım.
- “Nerede satıldı?” diye soruyoruz. Cevabımız “Avusturya’nın başkenti Viyana’da” oluyor. Bu, cümlenin dolaylı tümlecidir. (Labirentte ‘DT’ ile gösteriliyor.)
Adım 5: Zarf tümleci’ni bulalım.
- “Nasıl satıldı?” diye soruyoruz. Cevabımız “açık artırmayla” oluyor. Bu da cümlenin zarf tümlecidir. (Labirentte ‘ZT’ ile gösteriliyor.)
Adım 6: Cümlenin doğru öge dizilimini belirleyelim.
- Buna göre cümlenin öge dizilimi şu şekildedir: Özne – Dolaylı Tümleç – Zarf Tümleci – Yüklem (Ö – DT – ZT – Y)
Adım 7: Labirentteki öğrenci yollarını kontrol edelim.
- Şimdi bu sıralamaya uyan öğrenciyi bulalım. Labirentte her öğrencinin bir başlangıç noktası var.
- Emrah: Y – DT – N – Ö. Yanlış.
- Ayşe: Ö – N – Y – ZT. Yanlış.
- İrem: Ö – N – DT – ZT. Yanlış.
- Gizem: Ö – DT – ZT – Y. İşte bu, bizim bulduğumuz doğru sıralama ile aynı!
Sonuç:
A) Ayşe
B) Emrah
C) Gizem
D) İrem
Doğru cevabı veren öğrenci C) Gizem‘dir.
Harikasınız çocuklar! Cümle ögeleri konusunu ne kadar iyi anladığınızı gördük. Bol bol soru çözerek bu konuyu daha da pekiştirebilirsiniz. Başarılar dilerim!