Merhaba sevgili öğrencim, bugün seninle Türkçe dersimizin çok önemli bir konusunu, cümle ögelerini, özellikle de nesne konusunu işleyeceğiz. Cümlelerde yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögeye nesne diyoruz. Nesneler de kendi içinde ikiye ayrılıyor: belirtili nesne ve belirtisiz nesne. Hadi gel, bu nesneleri cümlelerde nasıl bulacağımızı ve örnekler üzerinde nasıl uygulayacağımızı adım adım öğrenelim!
Belirtili nesneyi bulmak için yükleme “Neyi?” ve “Kimi?” sorularından uygun olanı sorarız. Bu soruların cevabı bize belirtili nesneyi verir.
Belirtisiz nesneyi bulmak içinse biraz farklı bir yol izleriz. Önce yüklemi buluruz, sonra yükleme “Kim?” veya “Ne?” sorularını sorarak özneyi buluruz. Özneyi bulduktan sonra yükleme tekrar “Ne?” sorusunu sorarız. İşte bu ikinci “Ne?” sorusunun cevabı bize belirtisiz nesneyi verir. Unutma, belirtisiz nesneyi bulurken özneyi bulmak çok önemli!
Şimdi hazırsan, etkinlikteki soruları birlikte çözelim ve bu konuyu iyice pekiştirelim!
a) Aşağıdaki cümlelerin belirtili nesnelerini gösteriniz. Belirtili nesneyi bulmak için yükleme sorduğunuz soruyu yüklemin altına yazınız.
İlk önce örnekteki cümleye bakalım:
Ona çikolata almayı unutma.
Burada yüklemimiz unutma. “Neyi unutma?” diye sorduğumuzda cevabımız “çikolata almayı” oluyor. Demek ki “çikolata almayı” belirtili nesne.
Belirtili nesne: çikolata almayı
Neyi?: çikolata almayı
Şimdi sıra bizdeki cümlelerde:
1.
Güneşin sıcaklığını iyice hissettik.
Adım 1: Cümlenin yüklemini bulalım. Bu cümlede işi bildiren sözcük hissettik.
Adım 2: Belirtili nesneyi bulmak için yükleme “Neyi?” veya “Kimi?” sorusunu sorarız. Burada “Neyi hissettik?” diye sorarız.
Adım 3: Sorumuzun cevabı “Güneşin sıcaklığını” olur. İşte bu, bizim belirtili nesnemiz.
Belirtili nesne: Güneşin sıcaklığını
Neyi?: Güneşin sıcaklığını
2.
Geleceğimi onlara telefonla bildirdim.
Adım 1: Cümlenin yüklemi bildirdim.
Adım 2: Yükleme “Neyi bildirdim?” diye sorarız.
Adım 3: Cevabımız “Geleceğimi” olur. Bu da belirtili nesnemizdir.
Belirtili nesne: Geleceğimi
Neyi?: Geleceğimi
3.
Eski kitapların hasar görmesi beni üzüyor.
Adım 1: Cümlenin yüklemi üzüyor.
Adım 2: Yükleme “Kimi üzüyor?” diye sorarız. (Burada bir kişiden bahsedildiği için “Kimi?” sorusu daha uygun.)
Adım 3: Cevabımız “beni” olur. Yani “beni” bu cümlenin belirtili nesnesi.
Belirtili nesne: beni
Kimi?: beni
Harika gidiyorsun! Belirtili nesneyi bulmak artık senin için çocuk oyuncağı. Şimdi de belirtisiz nesneleri bulmaya geçelim.
b) Aşağıdaki cümlelerin belirtisiz nesnelerini gösteriniz. Belirtisiz nesneyi bulmak için yükleme sorduğunuz soruyu yüklemin altına yazınız.
Önce örnekteki cümleye bakalım:
İstanbul gezisinde tarihi eserler gördük.
Burada yüklemimiz gördük. “Kim gördü?” diye sorduğumuzda “biz” (gizli özne) cevabını alırız. Özneyi bulduktan sonra “Ne gördük?” diye sorarız. Cevabımız “tarihi eserler” olur. Demek ki “tarihi eserler” belirtisiz nesne.
Belirtisiz nesne: tarihi eserler
Ne?: tarihi eserler
Şimdi sıra bizdeki cümlelerde:
1.
Sana güzel bir kitap alacağım.
Adım 1: Yüklemimiz alacağım.
Adım 2: Önce özneyi bulalım. “Kim alacak?” diye sorduğumuzda “ben” (gizli özne) cevabını alırız.
Adım 3: Şimdi özneyi bulduğumuza göre, belirtisiz nesneyi bulmak için yükleme “Ne alacağım?” diye sorarız.
Adım 4: Cevabımız “güzel bir kitap” olur. İşte bu, belirtisiz nesnemiz.
Belirtisiz nesne: güzel bir kitap
Ne?: güzel bir kitap
2.
Koca bir tabak yemek yedi.
Adım 1: Yüklemimiz yedi.
Adım 2: Özneyi bulalım. “Kim yedi?” diye sorduğumuzda “o” (gizli özne) cevabını alırız.
Adım 3: Özneyi bulduktan sonra, “Ne yedi?” diye sorarız.
Adım 4: Cevabımız “koca bir tabak yemek” olur. Bu da belirtisiz nesnemiz.
Belirtisiz nesne: koca bir tabak yemek
Ne?: koca bir tabak yemek
3.
Bayramda çocuklara şeker ikram ettik.
Adım 1: Yüklemimiz ikram ettik.
Adım 2: Özneyi bulalım. “Kim ikram etti?” diye sorduğumuzda “biz” (gizli özne) cevabını alırız.
Adım 3: Özneyi bulduktan sonra, “Ne ikram ettik?” diye sorarız.
Adım 4: Cevabımız “şeker” olur. Bu da belirtisiz nesnemiz.
Belirtisiz nesne: şeker
Ne?: şeker
Gördün mü, ne kadar kolaymış! Belirtili ve belirtisiz nesneleri bulurken doğru soruları doğru sırayla sormak işin sırrı. Bu etkinlik sayesinde nesneleri cümlelerde rahatlıkla bulabileceğine eminim. Aklına takılan bir yer olursa bana sormaktan çekinme sakın!