Merhaba sevgili öğrencim, 8. sınıf Türkçe dersimiz için harika bir çalışma yapacağız. Görseldeki soruları adım adım inceleyip, tıpkı bir arkadaşınla konuşur gibi, anlaşılır bir dille çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Önce “HAZIRLIK ÇALIŞMASI” başlığı altındaki ilk soruya bakalım:
HAZIRLIK ÇALIŞMASI
Sizi çok etkileyen bir olayla ilgili yazı yazmak ister misiniz? Yazarsanız hangi türü tercih edersiniz? Neden?
Çözüm:
Bu soru, senin kişisel düşünceni ve tercihlerini soruyor sevgili öğrencim. Yani doğru ya da yanlış cevabı olmayan, tamamen sana özel bir soru. Ben olsam şöyle cevaplardım:
Adım 1: Yazı yazma isteği
- Evet, beni çok etkileyen bir olayla ilgili yazı yazmak isterim. Çünkü yazı yazmak, içimdeki duyguları, düşünceleri ve olayları başkalarıyla paylaşmanın, hatta kendime bile anlatmanın en güzel yollarından biri.
Adım 2: Tercih edilecek yazı türü
- Eğer beni çok etkileyen bir olayla ilgili yazı yazacak olsam, anı türünü tercih ederdim.
Adım 3: Tercih nedenini açıklama
- Peki neden anı? Çünkü anı, gerçekten yaşanmış bir olayı, tüm detaylarıyla ve o anki duygularımla birlikte anlatmama olanak tanır. O olayın bende bıraktığı izleri, dersleri ve hisleri tıpkı o anı yeniden yaşarmış gibi okuyucuya aktarmak isterim. Böylece okuyucu da benimle birlikte o anı hisseder, belki kendine dersler çıkarır ya da empati kurabilir. Bir olayı olduğu gibi, kendi bakış açımla samimi bir şekilde anlatmak, bana en uygun yol gibi geliyor.
Şimdi gelelim “Ergenekon Destanı” metniyle ilgili sorulara. Bu soruları cevaplamak için metni dikkatlice okumamız gerekiyor. Metni okurken olayları, kişileri, zamanı ve yeri zihnimizde canlandırmaya çalışalım.
Metni özetleyerek okuma stratejisine uygun olarak okuyunuz. Bunun için metni türünün özelliklerine ve noktalama işaretlerine dikkat ederek sessiz okuyunuz. Sessiz okuma sırasında aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1. Metinde anlatılan olay nedir?
Çözüm:
Adım 1: Metnin ilk bölümünü okuyalım.
- Metnin başında Gök-Türklerin ne kadar güçlü olduğu ve diğer kavimlerin onlardan öç almak için birleşerek saldırdığı anlatılıyor. Türkler kendilerini savunuyor, hendekler kazıp bekliyorlar ve on gün süren bir savaşın sonunda düşmanlarını yeniyorlar.
Adım 2: Metnin ikinci bölümünü okuyalım.
- Ardından, düşmanların bir hileye başvurduğu, yani av yerinde toplanıp “Gök-Türklere hile yapmazsak işimiz yaman olur” dedikleri ve sanki kaçıyormuş gibi davrandıkları anlatılıyor. Türkler de “Bunların vuruşma güçleri gitti, kaçıyorlar” diyerek onların peşinden gidiyorlar.
Adım 3: Olayı özetleyelim.
- Kısacası, metinde anlatılan olay, Gök-Türklerin düşmanları tarafından saldırıya uğraması, bu saldırıyı püskürtmeleri ve düşmanların başvurduğu bir hile sonucunda onların peşinden gitmeleridir. Bu aslında Ergenekon Destanı’nın başlangıç kısmıdır, Türklerin düşmanlarıyla olan mücadelesini ve bir hileye kurban gitmelerini anlatır.
2. Metindeki karakterler kimlerdir?
Çözüm:
Adım 1: Metinde geçen insan gruplarını belirleyelim.
- Metni okuduğumuzda, olayların iki ana taraf arasında geçtiğini görüyoruz: Gök-Türkler (Türkler) ve onlara saldıran diğer kavimler (düşmanlar).
Adım 2: Karakterleri listeleyelim.
- Bu durumda metindeki karakterler şunlardır:
- Gök-Türkler (Türkler): Kahraman ve savaşçı bir millet olarak tasvir ediliyorlar.
- Düşmanlar (diğer kavimler, Hanlar ve beyler): Gök-Türklerden öç almak isteyen, hileye başvuran topluluklardır.
3. Metinde anlatılan olay ne zaman, nerede geçmektedir?
Çözüm:
Adım 1: Zamanı inceleyelim.
- Metinde olayın geçtiği zamanla ilgili belirli bir tarih veya yıl verilmemiş. Destanlar genellikle çok eski zamanlarda, “bir varmış bir yokmuş” gibi efsanevi zamanlarda geçer. Metinde sadece “Bir gün” gibi ifadeler var. Bu da olayın belirli bir zamana sabitlenmediğini gösteriyor. Destanların özelliği de budur zaten; geçmişin derinliklerinden bize ulaşan hikayelerdir.
Adım 2: Yeri inceleyelim.
- Olayın geçtiği yerler ise metinde açıkça belirtilmiş. “Türk illerinde” ifadesiyle olayların Türklerin yaşadığı geniş coğrafyada geçtiğini anlıyoruz. Ayrıca düşmanların hile için toplandığı “av yeri” de olayların geçtiği mekanlardan biri. Savaşın geçtiği yerler ise Türklerin çadırlarını ve sürülerini topladığı, hendekler kazdığı yerlerdir.
Adım 3: Sonucu özetleyelim.
- Yani, olay belirli bir tarih olmaksızın, eski zamanlardaTürk illerinde ve bir av yerinde geçmektedir.
4. Metnin serim, düğüm ve çözüm bölümünde neler anlatılmaktadır?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, hikaye ya da destan gibi anlatı türleri genellikle üç ana bölümden oluşur: serim (giriş), düğüm (gelişme) ve çözüm (sonuç). Şimdi metni bu bölümlere ayırarak inceleyelim:
Adım 1: Serim (Giriş) bölümünü inceleyelim.
- Serim (Giriş): Bu bölümde genellikle olayın geçtiği ortam, ana karakterler ve temel durum tanıtılır. Metnimizin ilk cümlesi olan “Türk illerinde Gök-Türk oku ötmiyen, Gök-Türk kolu yetmiyen bir yer yoktu.” cümlesi, Gök-Türklerin ne kadar güçlü ve yaygın olduğunu anlatarak hikayeye bir giriş yapıyor. Ardından “Bütün kavimler birleşerek Gök-Türklerden öç almaya yürüdüler.” cümlesiyle de ana çatışmanın tohumları atılıyor. Yani Gök-Türklerin gücü ve düşmanların öç alma isteği tanıtılıyor.
Adım 2: Düğüm (Gelişme) bölümünü inceleyelim.
- Düğüm (Gelişme): Bu bölümde olaylar karmaşıklaşır, çatışmalar ortaya çıkar ve merak uyandırılır. Metinde Türklerin düşman saldırısına karşı çadırlarını toplayıp hendekler kazarak savunmaya geçmeleri, on gün süren savaş ve Gök-Türklerin bu savaşı kazanması düğüm bölümünün ilk kısmını oluşturuyor. Ardından düşmanların bir hile yaparak kaçıyormuş gibi görünmeleri ve Türklerin de “Bunların vuruşma güçleri gitti, kaçıyorlar.” deyip onların peşinden gitmeleri, olayın daha da karmaşıklaştığı, merakın arttığı kısımdır. Acaba Türkler tuzağa mı düşecek? İşte bu sorular düğüm bölümünü oluşturur.
Adım 3: Çözüm (Sonuç) bölümünü inceleyelim.
- Çözüm (Sonuç): Bu bölümde ise olaylar bir sonuca bağlanır, çatışmalar çözülür. Ancak, sana verilen metin “Türkler: ‘Bunların vuruşma güçleri gitti, kaçıyorlar.’ deyip arkalarından varıp yetiştiler.” cümlesiyle bitiyor. Yani, metin burada kesildiği için çözüm bölümü verilmemiş. Ergenekon Destanı’nın devamında Türklerin bu hile sonucunda Ergenekon’a sığınmaları ve yıllar sonra demir dağı eriterek oradan çıkmaları anlatılır ama bu kısım elimizdeki metinde yer almıyor. Bu yüzden çözüm bölümü için “Metinde yer almamaktadır.” dememiz gerekiyor.
Umarım bu açıklamalar senin için anlaşılır olmuştur sevgili öğrencim. Gördüğün gibi, bir metni dikkatlice okumak ve soruları adım adım cevaplamak, konuyu daha iyi kavramamızı sağlıyor. Başarılar dilerim!