Merhaba sevgili 8. sınıf öğrencim! Bugün seninle birlikte, kitabımızdaki “San’at” adlı şiirin hazırlık çalışmalarını yapacağız. Görseldeki yönergeleri adım adım inceleyip, şiiri daha iyi anlamana yardımcı olacak çözümler sunacağım. Hazır mısın? Haydi başlayalım!
***
1. Soru: Sanat denilince aklınıza neler geliyor? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, sanat aslında hayatımızın pek çok yerinde var olan, insanların duygu ve düşüncelerini farklı yollarla ifade etme biçimidir. Sanat denince benim aklıma ilk olarak şunlar geliyor:
Resim: Bir fırçayla tuval üzerine yapılan, renklerin ve şekillerin dans ettiği eserler. Mesela, bir manzara resmi, bir portre ya da soyut bir çalışma… Hepsi bize bir şeyler anlatır.
Müzik: Seslerin ve notaların bir araya gelerek oluşturduğu büyülü dünya. Bazen neşelendirir, bazen hüzünlendirir, bazen de dans ettirir bizi. Şarkılar, enstrümantal parçalar… Hepsi birer sanat eseridir.
Edebiyat: Kelimelerin gücüyle oluşturulan şiirler, hikayeler, romanlar… Okuduğumuzda bizi farklı dünyalara götüren, düşündüren, duygulandıran yazılı eserler. Şu an okuduğumuz “San’at” şiiri de edebiyat sanatının bir parçası.
Heykel: Taş, ahşap, metal gibi malzemelere şekil verilerek yapılan üç boyutlu eserler. Tarihi heykelleri düşün, ne kadar etkileyicidirler değil mi?
Tiyatro ve Sinema: İnsanların sahnede ya da perdede canlandırdığı hikayeler. Bizi güldüren, ağlatan, düşündüren oyunlar ve filmler de sanatın önemli dallarındandır.
Mimari: Sadece içinde yaşamak için değil, aynı zamanda estetik ve güzellik katmak için tasarlanmış binalar, köprüler, camiler… Ayasofya gibi tarihi yapılar, mimarinin ne kadar büyük bir sanat olduğunu bize gösterir.
Eminim senin de aklına gelen çok güzel fikirler vardır. Bu düşüncelerini arkadaşlarınla paylaşarak sanata farklı bakış açıları getirebilirsiniz.
***
2. Soru: Şiiri, türünün özelliklerini dikkate alarak okuyunuz.
Çözüm:
Bu şiiri okurken, onun bir lirik şiir olduğunu unutmamalıyız. Peki, lirik şiir ne demek ve özellikleri nelerdir? Gel, birlikte bakalım:
Duygusallık: Lirik şiirler, şairin iç dünyasındaki duyguları, yani sevinçlerini, hüzünlerini, hayranlıklarını, aşklarını veya düşüncelerini coşkulu bir dille anlatır. “San’at” şiirinde de şairin sanata olan hayranlığını, farklı sanat anlayışlarını ve bu anlayışların insan üzerindeki etkilerini görüyoruz. Özellikle “Bize heyecan verir bir parça yeşil çini…” veya “Bizim de kalbimizi kımıldatır yerinden / Toprağa diz vuruşu dağ gibi bir zeybeğin.” gibi dizeler, bize şairin duygularını çok güzel aktardığını gösteriyor.
Öznellik: Lirik şiirler, şairin kişisel bakış açısını, kendi yorumunu yansıtır. Herkesin sanata bakışı farklı olabilir, şair de bu şiirde kendi sanat anlayışını ve beğenilerini dile getiriyor.
Ahenk ve Müzikalite: Lirik şiirlerde ses uyumu, ritim ve akıcılık çok önemlidir. Kelime seçimleri, kafiyeler (dize sonlarındaki ses benzerlikleri) ve dizelerin akışı şiire adeta bir müzik havası katar. Bu şiiri okurken de bir akıcılık ve ahenk hissediyoruz. Örneğin, “çiçek / çek”, “saklar / ayaklar” gibi kafiyeler şiire hoş bir ritim katıyor.
Bu özellikleri aklımızda tutarak şiiri okuduğumuzda, sadece kelimelerin anlamlarına değil, aynı zamanda şairin bize hissettirmek istediği o güçlü duygulara da odaklanırız. Yani, şiiri biraz daha hissederek, coşkulu bir şekilde okumalıyız.
***
3. Soru: Şiiri bir kez daha sessiz bir şekilde okuyunuz. Okurken vurgu ve tonlamaya dikkat ediniz ve şiirdeki telaffuzu zor olan kelimeleri belirleyiniz.
Çözüm:
Şiiri sessiz okurken vurgu ve tonlamaya dikkat etmek, anlamı daha iyi kavramamızı sağlar. Hangi kelimenin önemli olduğunu, nerede duraklamamız gerektiğini düşünerek okumak, şiirin ruhuna yaklaşmamıza yardımcı olur. Şimdi şiirdeki telaffuzu veya anlamı zor olabilecek bazı kelimelere bakalım:
Diyarımız: Bu kelime, “ülkemiz, memleketimiz, bölgemiz” anlamına gelir. Şiirde “Bizim diyarımız da bin bir baharı saklar!” derken, bizim memleketimizin de çok çeşitli güzellikleri barındırdığını ifade ediyor.
Mabedin:“İbadet edilen yer, tapınak, ibadethane” demektir. Şiirde “kırk asırlık bir mabedin içini” derken çok eski ve köklü bir ibadethaneden bahsediyor.
Sülüs Yazı: Bu, “bir tür güzel yazı sanatı, hat sanatı” demektir. Özellikle Osmanlı ve İslam sanatında çok kullanılan, kendine özgü bir el yazısı stilidir. Duvarlarda gördüğümüz o estetik yazılar gibi düşünebilirsin, oldukça süslü ve anlamlıdır.
Çini:“Özel bir kil ve sırla yapılan, genelde desenli, parlak seramik kaplama malzemesi”dir. Cami, saray gibi tarihi yapılarda duvarları süslemek için kullanılır. Özellikle İznik çinileri dünyaca meşhurdur.
Raksına dalarken:“Dansına kendini kaptırmışken, dans ederken” anlamına gelir. “Sen raksına dalarken için titrer derinden” dizesinde, bir kelebeğin zarif dansından çok etkilenmeyi anlatıyor.
Zeybek: Bu kelimeyi belki duymuşsundur. “Ege Bölgesi’ne özgü, yiğitlik ve kahramanlık temalı, ritmik ve coşkulu bir halk oyunu”dur. Genellikle erkekler tarafından oynanır ve oldukça güçlü figürleri vardır. Şiirde “Toprağa diz vuruşu dağ gibi bir zeybeğin” derken, bu güçlü ve etkileyici dansın kalbimizi nasıl kımıldattığını anlatıyor.
Bu kelimelerin anlamlarını bildiğimizde şiiri daha iyi anlar, okurken de doğru yerlere vurgu yaparak daha etkili bir şekilde telaffuz edebiliriz.
***
4. Soru: Ardından şiiri sesli okuyunuz.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu adımda şiiri sesli okuman gerekiyor. Sesli okurken, az önce belirlediğimiz vurgu ve tonlamalara dikkat etmelisin. Telaffuzu zor kelimeleri doğru söylemeye özen göster. Şiirin akışına kendini bırak, adeta bir şarkı gibi okumaya çalış. Sesli okumak, hem şiiri daha iyi anlamana hem de dil becerilerini geliştirmene yardımcı olur. Unutma, şiirler sesli okunduğunda canlanır ve ruhu ortaya çıkar!
***
5. Soru: Şiiri birkaç kez daha sessiz okuyarak ezberlemeye çalışınız.
Çözüm:
Şiiri ezberlemek, onunla daha derin bir bağ kurmanı sağlar. Şiirdeki her kelimeyi, her dizeyi daha yakından tanırsın. Birkaç kez sessizce okuyup dizeleri tekrar etmeye çalış. İlk önce kısa bölümler halinde ezberlemeye başlayabilirsin, örneğin her dörtlüğü ayrı ayrı ezberleyip sonra birleştirebilirsin. Ezberlerken kelimelerin anlamlarını ve şiirin genel temasını düşünmek işini kolaylaştıracaktır. Şiiri ezberlediğinde, onun güzelliğini ve anlamını her zaman yanında taşıyabileceksin, bu da sana büyük bir keyif verecektir.