Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin Türkçe öğretmeninizim. Bugün karşımızdaki bu güzel soruyu hep birlikte, adım adım ve dikkatlice inceleyelim. Şiirlerin ana duygusunu bulmak, o şiiri anlamanın en önemli yollarından biridir. Hadi bakalım, hangi arkadaşımız şiirin kalbini yanlış anlamış, bulalım!
10. Şiirin anlatmak istediği temel duyguya “ana duygu” denir. Şiirin ana duygusunu belirlemek için:
- “Şiirde anlatılmak istenen nedir?” ya da
- “Şiirde verilmek istenen ileti nedir?” sorularına yanıt bulmak gerekir.
Bir şiir dinletisi hazırlamak isteyen öğrenciler, okuyacakları şiirlerin ana duygusunu belirlemek istemişlerdir.
Hangi öğrenci okuyacağı şiirin ana duygusunu yanlış belirlemiştir?
Adım 1: Soruyu Anlamak
Sevgili gençler, bu soruda bizden istenen şey şu: Dört farklı öğrenci (Mustafa, Bilge, Hikmet, Özgül) dört farklı şiirin ana duygusunu belirlemiş. Biz de bu şiirleri tek tek okuyup, her birinin ana duygusunu kendimiz bulacağız. Sonra da öğrencilerin belirlediği ana duygularla bizim bulduklarımızı karşılaştırıp, hangi öğrencinin yanlış bir belirleme yaptığını tespit edeceğiz. Unutmayın, ana duygu, şiirin bize hissettirdiği en temel duygudur.
Adım 2: Her Bir Şiiri Dikkatlice İncelemek ve Ana Duygusunu Bulmak
1. Şiir (Cemal Süreya)
Şimdi sen kalkıp gidiyorsun, git.
Gözlerin durur mu onlar da gidiyorlar, gitsinler.
Oysa ben senin gözlerinsiz edemem bilirsin
Oysa Allah bilir bugün iyi uyanmıştık
- Bu şiiri okuduğumuzda, şairin sevdiği birine seslendiğini ve onun gidişinden duyduğu üzüntüyü anlıyoruz. “Gidiyorsun” kelimesi ve “senin gözlerinsiz edemem” ifadesi, bize bir ayrılık yaşandığını ve şairin bu ayrılıktan dolayı çok üzgün olduğunu gösteriyor.
- Bu şiirin ana duygusu kesinlikle Ayrılık veya Hüzün‘dür.
- Mustafa bu şiirin ana duygusunu “1-Ayrılık” olarak belirlemiş.
Mustafa’nın belirlemesi doğru. Şiirin içeriğiyle birebir örtüşüyor.
2. Şiir (Necip Fazıl Kısakürek)
Ne hasta bekler sabahı
Ne taze ölüyü mezar
Ne de şeytan bir günahı
Seni beklediğim kadar
- Bu şiirde şair, birini o kadar yoğun bir şekilde beklediğini anlatıyor ki, bu bekleyişi en büyük özlemlerle (hastanın sabahı beklemesi, mezarın ölüyü beklemesi gibi) kıyaslıyor. Bu, sıradan bir bekleyiş değil, derin bir özlemle, hasretle dolu bir bekleyiştir. Elbette beklemek eyleminin içinde bir umut da vardır ama asıl ağır basan duygu, beklenen kişiye duyulan yoğun Özlem‘dir.
- Bilge bu şiirin ana duygusunu “2-Umut” olarak belirlemiş.
Bekleyişin içinde umut olsa da, şiirdeki “beklediğim kadar” ifadesiyle vurgulanan asıl duygu, özlemin ve hasretin verdiği o derin bekleyiştir. Yani, “Umut” bu bekleyişin bir parçası olabilir ama şiirin ana duygusu için daha çok Özlem dememiz gerekir. Bu belirleme eksik veya tam doğru değil diyebiliriz.
3. Şiir (Özdemir Asaf)
Okulda, anladıkça başaracaksın.
Yaşamda, başardıkça anlayacaksın.
Gelecek mutlu-mutsuz, inanmasan da;
Gözlerin yaşardıkça anlayacaksın.
- Bu şiirde şair, hayatta bir şeyleri öğrenmenin, anlamanın ve başarılı olmanın ancak yaşayarak, tecrübe ederek mümkün olduğunu anlatıyor. “Anladıkça”, “başardıkça”, “yaşardıkça” kelimeleri, hayatın bize öğrettiklerini yani Tecrübe‘yi vurguluyor.
- Hikmet bu şiirin ana duygusunu “3-Tecrübe” olarak belirlemiş.
Hikmet’in belirlemesi doğru. Şiir, hayatın getirdiği tecrübelerle olgunlaşmayı ve anlamayı çok güzel bir şekilde anlatıyor.
4. Şiir (Arif Nihat Asya)
Dağlar var karanlık, dağlar var beyaz.
Korka korka eteğinden öper yaz;
Ağrıdağ, Babadağ, Gâvurdağ, Ilgaz
Kubbelerdir… dolaşır, aşılmaz.
- Bu şiirde şair, ülkemizin büyüleyici dağlarını (Ağrıdağ, Babadağ, Ilgaz gibi) isimleriyle sayarak onların güzelliğini, heybetini ve vatan topraklarındaki önemini dile getiriyor. Burada doğaya, özellikle de dağlara duyulan bir hayranlık ve Vatan Sevgisi teması işleniyor.
- Özgül bu şiirin ana duygusunu “4-Dostluk” olarak belirlemiş.
Bu belirleme kesinlikle yanlış. Şiirin hiçbir yerinde dostluk temasına dair bir ipucu, bir işaret bulunmamaktadır. Şiir tamamen dağların güzelliği ve büyüklüğü üzerinedir.
Adım 3: Yanlış Belirlemeyi Yapan Öğrenciyi Tespit Etmek
Yukarıdaki incelemelerimize göre:
- Mustafa’nın belirlemesi doğruydu.
- Hikmet’in belirlemesi doğruydu.
- Bilge’nin “Umut” belirlemesi, şiirin ana duygusu olan “Özlem” kadar güçlü olmasa da, beklemek eylemiyle tamamen alakasız değildi.
- Özgül’ün “Dostluk” belirlemesi ise, dağları anlatan bir şiir için tamamen yanlış ve şiirin konusundan çok uzak bir yorumdu.
Bu durumda, ana duyguyu en hatalı ve şiirin içeriğiyle en alakasız şekilde belirleyen öğrenci Özgül’dür.
Sonuç:
Ana duyguyu yanlış belirleyen öğrenci Özgül‘dür.