Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Türkçe öğretmeninim. Gönderdiğin soruları dikkatlice inceledim. Şimdi bu soruları seninle birlikte adım adım çözeceğiz ve her birini güzelce açıklayacağız. Hazırsan başlayalım!
2. Aşağıdaki cümlelerden hangisi anlamca olumludur?
A) Kuvvet hâkir görülecek bir şey değildir.
B) Bir daha oraya dönmedim.
C) Bu uçurum şarkısı beni ürpertti.
D) Yunus’un ve bizim bulunduğumuzu fark etmezlerdi.
Sevgili öğrencim, bu soruda bizden “anlamca olumlu” olan cümleyi bulmamız isteniyor. Bir cümlenin anlamca olumlu olması demek, o cümlede belirtilen işin, oluşun ya da durumun gerçekleştiğini veya var olduğunu bildirmesi demektir. Bazen bir cümle, görünüşte (şekilce) olumsuz gibi dursa da, anlam olarak olumlu olabilir. Bu tür cümlelere özellikle dikkat etmeliyiz.
Adım 1: Seçenekleri tek tek inceleyelim.
-
A) “Kuvvet hâkir görülecek bir şey değildir.”
Burada “değildir” kelimesi cümlenin görünüşte olumsuz olduğunu gösteriyor. Ancak “hâkir görmek” küçümsemek, hor görmek demektir. “Hâkir görülecek bir şey değildir” ifadesi, “küçümsenecek bir şey değildir” anlamına gelir. Yani, “Kuvvet, değerli bir şeydir, küçümsenmez” demek istiyor. Bu durumda, cümle şekilce olumsuz olsa da, anlamca olumludur. Çünkü kuvvetin değerli olduğu yargısı olumlu bir şekilde ifade edilmiştir.
-
B) “Bir daha oraya dönmedim.”
Burada “-me” olumsuzluk eki var ve “dönme” eylemi gerçekleşmemiştir. Yani hem şekilce hem de anlamca olumsuz bir cümledir.
-
C) “Bu uçurum şarkısı beni ürpertti.”
Burada “ürpertmek” eylemi gerçekleşmiştir ve cümlede herhangi bir olumsuzluk eki bulunmamaktadır. Bu cümle hem şekilce hem de anlamca olumludur.
-
D) “Yunus’un ve bizim bulunduğumuzu fark etmezlerdi.”
Burada “-mez” olumsuzluk eki var ve “fark etme” eylemi gerçekleşmemiştir (ya da gerçekleşmeyecekti). Yani hem şekilce hem de anlamca olumsuz bir cümledir.
Adım 2: Şimdi en doğru cevabı bulalım. Hem A hem de C seçenekleri anlamca olumludur. Ancak, Türkçe derslerinde “anlamca olumlu” cümle dendiğinde, genellikle şekilce olumsuz olmasına rağmen anlamca olumlu olan cümleler kastedilir. C seçeneğindeki cümle zaten dümdüz olumlu bir cümle. A seçeneği ise, “şekilce olumsuz, anlamca olumlu” cümlelerin tipik bir örneğidir. Bu yüzden, bu tür sorularda genelde A seçeneği gibi ifadeler doğru kabul edilir.
Sonuç:
Doğru cevap A seçeneğidir.
3. I. Marşlar, Mehmetçik için söylenmelidir.
II. Şiirler, Mehmetçik için yazılmalıdır.
III. Merasimler, Mehmetçik için olmalıdır.
IV. Mehmetçik, seni tutsam şehirlere gelmezsin.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisi olumsuz cümledir?
Bu soruda ise “olumsuz cümle”yi bulmamız isteniyor. Olumsuz cümleler, bir eylemin gerçekleşmediğini veya bir durumun var olmadığını bildiren cümlelerdir. Genellikle fiillere gelen “-ma, -me” ekleri, isimlere gelen “-sız, -siz” ekleri, “yok” veya “değil” kelimeleriyle kurulur.
Adım 1: Her bir numaralı cümleyi inceleyelim.
-
I. “Marşlar, Mehmetçik için söylenmelidir.”
“Söylenmelidir” fiilinde herhangi bir olumsuzluk eki yok. Eylem gerçekleşmesi gerektiği yönünde olumlu bir yargı bildiriyor. Bu cümle olumludur.
-
II. “Şiirler, Mehmetçik için yazılmalıdır.”
“Yazılmalıdır” fiilinde olumsuzluk eki yok. Eylem gerçekleşmesi gerektiği yönünde olumlu bir yargı bildiriyor. Bu cümle olumludur.
-
III. “Merasimler, Mehmetçik için olmalıdır.”
“Olmalıdır” fiilinde olumsuzluk eki yok. Eylem gerçekleşmesi gerektiği yönünde olumlu bir yargı bildiriyor. Bu cümle olumludur.
-
IV. “Mehmetçik, seni tutsam şehirlere gelmezsin.”
“Gelmezsin” fiilinde “-mez” eki var. Bu ek, geniş zamanın olumsuzluk ekidir. “Gelme” eyleminin gerçekleşmeyeceğini bildiriyor. Bu cümle olumsuzdur.
Adım 2: Olumsuz olan cümleyi belirledik.
Sonuç:
Doğru cevap D seçeneğidir.
4. “Hasan Âli anlayamadı, acele sınıf defterine elini uzattı.” cümlesinin yapı özelliği aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Bağlaçla bağlanan cümle
B) Tek yargılı cümle
C) İçinde fiilimsi olan cümle
D) Noktalama işareti ile ayrılan birden fazla cümle
Sevgili öğrencim, bu soruda bize verilen cümlenin yapı özelliğini bulmamız isteniyor. Bir cümlenin yapısı, içindeki yüklem (yargı) sayısına ve fiilimsi olup olmamasına göre değişir.
Adım 1: Cümleyi ögelerine ve yüklemlerine ayıralım.
“Hasan Âli anlayamadı, acele sınıf defterine elini uzattı.”
- Bu cümlede iki tane yüklem (çekimli fiil) var: “anlayamadı” ve “uzattı”.
- İki ayrı yargı (eylem) bildiren bu yüklemler virgül (,) ile birbirinden ayrılmış.
Adım 2: Seçenekleri inceleyelim.
- A) “Bağlaçla bağlanan cümle”: Cümlede “ve, ama, fakat, çünkü” gibi herhangi bir bağlaç bulunmuyor. Yargılar virgülle ayrılmış. Bu yüzden bu seçenek yanlıştır.
- B) “Tek yargılı cümle”: Cümlede “anlayamadı” ve “uzattı” olmak üzere iki farklı yargı (yüklem) bulunmaktadır. Tek yargılı cümleler basit cümlelerdir. Bu cümle basit değil. Bu yüzden bu seçenek yanlıştır.
- C) “İçinde fiilimsi olan cümle”: Cümlede “anlayamadı” ve “uzattı” fiilleri çekimli fiillerdir. “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” gibi sıfat fiil ekleri; “-mak, -ış, -ma” gibi isim fiil ekleri; “-ıp, -arak, -meden, -ince, -ken” gibi zarf fiil ekleri alan kelimeler bulunmuyor. Bu yüzden bu seçenek yanlıştır.
- D) “Noktalama işareti ile ayrılan birden fazla cümle”: Evet, cümlede “Hasan Âli anlayamadı” ve “acele sınıf defterine elini uzattı” şeklinde iki ayrı yargı bildiren cümle (yan cümle değil, ana cümle) virgül (bir noktalama işareti) ile ayrılmıştır. Bu tür cümlelere “sıralı cümle” denir. Bu açıklama, verilen cümlenin yapısını doğru bir şekilde ifade ediyor.
Sonuç:
Doğru cevap D seçeneğidir.
5. “Öğretmen, ceketinin iç cebinden not defterini çıkardı.”
Bu cümlenin özellikleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Basit-fiil-olumlu-kurallı
B) Basit-isim-olumlu-devrik
C) Birleşik-fiil-olumsuz-kurallı
D) Birleşik-isim-olumsuz-devrik
Sevgili öğrencim, bu soruda bize verilen cümlenin dört farklı özelliğini (yapı, yüklemin türü, anlamı ve yüklemin yeri) doğru bir şekilde belirlememiz gerekiyor.
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım ve özelliklerini belirleyelim:
“Öğretmen, ceketinin iç cebinden not defterini çıkardı.”
- Yapı (Basit mi, Birleşik mi?):
Cümlede sadece bir tane çekimli fiil (yüklem) var: “çıkardı”. Ayrıca cümlede herhangi bir fiilimsi (isim fiil, sıfat fiil, zarf fiil) bulunmuyor. Bu durumda cümle basit yapılıdır.
- Yükleminin Türü (Fiil cümlesi mi, İsim cümlesi mi?):
Cümlenin yüklemi “çıkardı” kelimesidir. “Çıkarmak” bir fiildir. Dolayısıyla bu bir fiil cümlesidir.
- Anlamı (Olumlu mu, Olumsuz mu?):
Yüklem olan “çıkardı” fiilinde herhangi bir olumsuzluk eki (-ma, -me, -sız, -siz, yok, değil) yoktur. Eylem (çıkarma) gerçekleşmiştir. Bu durumda cümle olumlu anlamlıdır.
- Yüklemin Yeri (Kurallı mı, Devrik mi?):
Cümlenin yüklemi “çıkardı” kelimesi cümlenin sonunda yer almaktadır. Yüklemi sonda olan cümlelere kurallı cümle denir.
Adım 2: Belirlediğimiz özellikleri sıralayalım: Basit-fiil-olumlu-kurallı.
Adım 3: Seçeneklerle karşılaştıralım.
- A) Basit-fiil-olumlu-kurallı -> Bizim bulduğumuz özelliklerle birebir aynı.
- B) Basit-isim-olumlu-devrik -> Yanlış (isim cümlesi değil, devrik değil).
- C) Birleşik-fiil-olumsuz-kurallı -> Yanlış (birleşik değil, olumsuz değil).
- D) Birleşik-isim-olumsuz-devrik -> Yanlış (birleşik değil, isim cümlesi değil, olumsuz değil, devrik değil).
Sonuç:
Doğru cevap A seçeneğidir.
6. “En çok tarih ve edebiyat derslerine giriyordu.”
Bu cümleyle ilgili aşağıda verilen açıklamalardan hangisi yanlıştır?
A) Tek yargılı cümledir.
B) Kurallı cümledir.
C) Birden fazla cümle noktalama işareti ile ayrılmıştır.
D) Fiil cümlesidir.
Sevgili öğrencim, bu soruda bize verilen cümleyle ilgili yapılan açıklamalardan hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor. Her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim.
Adım 1: Cümleyi analiz edelim.
“En çok tarih ve edebiyat derslerine giriyordu.”
- Cümlede sadece bir tane çekimli fiil (yüklem) var: “giriyordu”.
- Cümlede herhangi bir fiilimsi bulunmuyor.
- Yüklem olan “giriyordu” fiili cümlenin sonunda yer alıyor.
- “Girmek” bir fiildir.
Adım 2: Seçenekleri tek tek değerlendirelim.
-
A) “Tek yargılı cümledir.”
Cümlede sadece bir tane yüklem (“giriyordu”) ve fiilimsi bulunmadığı için, bu cümle tek bir yargı bildirir. Yani basit bir cümledir. Bu ifade doğrudur.
-
B) “Kurallı cümledir.”
Cümlenin yüklemi “giriyordu” kelimesi cümlenin en sonunda yer alıyor. Yüklemi sonda olan cümleler kurallı cümlelerdir. Bu ifade doğrudur.
-
C) “Birden fazla cümle noktalama işareti ile ayrılmıştır.”
Bu cümle basit bir cümledir, yani içinde sadece bir tane temel yargı (yüklem) vardır. Birden fazla cümlenin noktalama işaretiyle ayrılması durumu (sıralı cümle veya bağlı cümle) bu cümlede söz konusu değildir. Bu ifade yanlıştır.
-
D) “Fiil cümlesidir.”
Cümlenin yüklemi “giriyordu” kelimesidir. “Girmek” bir fiil olduğu için bu cümle bir fiil cümlesidir. Bu ifade doğrudur.
Adım 3: Yanlış olan açıklamayı belirledik.
Sonuç:
Doğru cevap C seçeneğidir.